Universal International Scientific Journal
135
Azimova Madina Narzulloevna., Temirova Gulnoz Ibodovna., Tashpulatov Salix Shukurovich
Buxoro muhandislik – texnologiya instituti
Uzbekistan
Annotatsiya:
Maqolada moʻynadan tikilgan buyumlar ishlab chiqarishda adgezion texnologiyalarni
qoʻllashning ahamiyati, ularning turlari va qoʻllash usullari, shuningdek, zamonaviy sanoatda bu
texnologiyalarning rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
adgeziya, polimer kompozisiya, nano texnologiya, moʻyna, resurstejamkorlik,
ultratovush, sintetik kley.
Аннотация:
В стате анализируеця значение применения адгезионних технологий в
производстве изделий из меха, их види и методи применения, а также тенденсии развития етих
технологий в современной промишленности.
Ключевые
слова:
адгезия,
полимерная
композисия,
нанотехнологии,
мех,
ресурсоеффективност, ултразвук, синтетичэский клей.
Abstract:
The article analyzes the significance of adhesion technologies in the production of fur
products, their types and application methods, as well as trends in the development of these technologies
in modern industry.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
MOʻYNADAN TIKILGAN BUYUMLAR UCHUN ADGEZION TEXNOLOGIYALARNING
AHAMIYATI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 2
Published: 27.02.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
13
6
Keywords:
adhesion, polymer composition, nanotechnology, fur, resource efficiency, ultrasound,
synthetic glue.
Language:
Uzbek
Citation:
Azimova , M., Temirova , G., & Tashpulatov , S. (2025). THE IMPORTANCE OF
ADHESIVE TECHNOLOGIES FOR FUR PRODUCTS. Universal International Scientific Journal, 2(2),
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1456
https://doi.org/10.5281/zenodo.14960266
Moʻynadan tikilgan buyumlar insoniyat
tarixida
azaldan
nafaqat
sovuqdan
himoyalovchi vosita, balki nafislik va boylik
ramzi sifatida e'tirof etilib kelgan. Zamonaviy
engil sanoatda moʻyna mahsulotlariga boʻlgan
talab ortib, ularning sifatini oshirish va ishlab
chiqarish
jarayonlarini
takomillashtirish
dolzarb masalaga aylanmoqda. Shu nuqtai
nazardan, adgezion texnologiyalar moʻynadan
tikilgan buyumlarni yaratishda muhim oʻrin
tutadi.
Adgezion
texnologiyalari
materiallar
oʻrtasidagi mustahkam birikmani ta'minlab,
mahsulotning nafaqat tashqi koʻrinishi, balki
uning mustahkamligi va ishlash muddatiga ham
ijobiy ta'sir koʻrsatadi. Bunda turli xil
yopishtiruvchi moddalar va zamonaviy ishlab
chiqarish usullaridan foydalanish orqali moʻyna
va
matoning
bir-biriga
integrasiyasi
ta'minlanadi.
Zamonaviy
engil
sanoatda
moʻynadan
tikilgan
buyumlarni
ishlab
chiqarishda resurs tejamkor texnologiyalarni
joriy etish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
An'anaviy mexanik bogʻlash (tikish) usullari
mahsulot ogʻirligini oshiradi, energiya va
mehnat sarfini koʻpaytiradi. Shuning uchun
adgezion xususiyatlari yuqori boʻlgan polimer
kompozisiyalarni
qoʻllash,
buyumlarning
mustahkamligini oshirish va ishlab chiqarish
jarayonini optimallashtirish imkonini beradi.
Moʻynadan tikilgan buyumlar ishlab
chiqarishda materiallarni biriktirish usullari
muhim oʻrin tutadi. An'anaviy mexanik
biriktirish (tikish) texnologiyalari uzoq vaqtdan
beri
qoʻllanilsa-da,
ularning
ayrim
kamchiliklari bor. Bugungi kunda adgezion
(yopishtirish) texnologiyalari yangi innovasion
echim
sifatida
ishlab
chiqarishda
keng
qoʻllanilmoqda. Ushbu maqolada moʻynadan
tikilgan
buyumlar
uchun
adgezion
texnologiyalarning
ahamiyati,
ularning
afzalliklari va qoʻllanish sohalari tahlil qilinadi.
Adgeziya va uning moʻyna sanoatidagi
oʻrni
Adgeziya – materiallar yuzasini kimyoviy
yoki fizik usullar orqali biriktirish jarayonidir.
Moʻyna sanoatida adgezion texnologiyalar
mahsulot sifatini yaxshilash va ishlab chiqarish
jarayonini optimallashtirish uchun ishlatiladi.
Adgeziya bu oʻzaro bogʻlangan turli
yuzalar orasidagi yopishqoqlikdir. Kiyim
tayyorlash
texnologiyasida
-
adgeziya
yordamida oʻzaro ta'sirlashuv orqali kiyim
qismlarining uzviy bogʻliqligini amalga
oshirish
muhim
ahamiyat
kasb
etadi.
Bajaradigan
vazifasiga
qarab,
yopishqoq
birikmaning tarkibiy qismlari quyidagicha
nomlanadi: yopishtiriladigan tarkibiy qismlarni
oʻz ichiga oluvchi substratlar (bu holda moʻyna
yarim tayyor mahsulot) va yopishtiruvchi
Universal International Scientific Journal
13
7
moddalar (kollagen tarkibli material). Bunday
vaqtda, substrat oquvchan adgeziv bilan
namlanadi, bu bogʻlanish yuzalar oʻrtasida
molekulyar aloqa vujudga kelishi natijasida,
fazalararo oʻzaro ta'sirga ega xarakteriga qarab,
u yoki bu mustahkamlikka ega boʻlgan birikma
hosil boʻlishiga olib keladi. Hozirgi vaqtda
adgeziya namoyon boʻlishining oʻziga xos
xususiyatlarini oʻrganish va tushuntirishda
ularni qoʻllash sohasiga koʻproq bogʻliq
boʻlgan turli xil nazariyalar qoʻllaniladi. Qattiq
jismlar uchun deyarli barcha asosiy nazariyalar
ishlab chiqilgan.
Adgezion xususiyatlari yuqori boʻlgan
polimer kompozisiyalar
Polimer materiallari moʻyna va matolar
oʻrtasidagi bogʻlanishni mustahkamlashga
yordam
beradi.
Ularning
asosiy
turlari
quyidagilardan iborat:
1.
Biopolimerlar
asosidagi
yopishtiruvchilar
Kollagen, xitozan va alginat kabi tabiiy
polimerlardan iborat. Ekologik xavfsiz va
biodegradasiyaga uchraydi.Teri va moʻynaga
yaxshi birikib, choʻziluvchanlikni saqlaydi.
2. Nano-kompozit polimerlar. Koʻp
qatlamli nanostrukturali moddalar, grafen va
uglerod nanotubalari asosida tayyorlangan.
Yuqori
adgeziya
va
chidamlilikka
ega.Ultratovush yoki lazer texnologiyalari
orqali faollashtiriladi.
3. Termoreaktiv va fotopolimer asosli
kleylar. Ultrabinafsha (UV) yoki infraqizil (IR)
nurlanishda qotadi.Tez biriktirish va yuqori
barqarorlik ta'minlaydi.Kiyimning umumiy
estetikasiga ta'sir qilmaydi.
Moʻynadan
tikilgan
buyumlarni
loyihalash usulini takomillashtirish
1. Material tanlash va uygʻunlashtirish.
Loyihalash jarayonida moʻyna va yordamchi
matolarga
mos
keluvchi
yopishtiruvchi
polimerlar tanlanadi. Bu jarayonda quyidagi
mezonlar inobatga olinadi: Materiallarning
choʻziluvchanlik va deformasiya koeffisienti.
Yopishtiruvchining
mexanik
ta'sirga
barqarorligi.Namlik va harorat oʻzgarishlariga
chidamliligi.
2.
Kompyuter
modellashtirish
va
simulyasiya
Resurs tejamkorlikka erishish uchun
adgezion bogʻlanishlarning kuchini aniqlashda
kompyuter modellashtirish qoʻllaniladi. Bu
orqali: Adgeziya kuchini taxmin qilish.
Kamchiliklarni bartaraf etish.
Optimal konstruksiya echimlarini topish
imkoni paydo boʻladi.
3. Adgeziya jarayonini avtomatlashtirish
natijasida sanoat ishlab chiqarish jarayonida
avtomatlashtirilgan robot tizimlari yordamida
adgezion bogʻlanishlar amalga oshiriladi. Bu
usulning afzalliklari: kam sarf-xarajat hamda
chiqindilarni kamaytirish. Yuqori aniqlik va
sifat kafolati.
Rasm-1. Adgeziya vositasida biriktirish usullari.
Polimer yopishtiruvchilar
–
organik va sintetik kleylar
Adgeziya vositasida
biriktirish usullari
Termoreaktiv
yopishtiruvchilar
Ultratovushli va lazerli
adgeziya
Nano-texnologik adgezivlar
Universal International Scientific Journal
13
8
Adgeziya
vositasida
biriktirishning
quyidagi usullarini koʻrib chiqish mumkin
Polimer yopishtiruvchilar – organik va
sintetik kleylar, nano-texnologik adgezivlar –
yuqori
adgeziyaga
ega
innovasion
moddalar,termoreaktiv yopishtiruvchilar –
issiqlik
ta'sirida
qotadigan
moddalar,ultratovushli va lazerli adgeziya –
mexanik
ta'sirsiz
biriktirish
usullari.
Tikuvchilikda
adgeziya
vositasining
afzalliklari shundan iboratki, ishlab chiqarish
jarayonida vaqt sarfi kamayadi, tikuv
mashinasidan foydalanishga hojat qolmaydi,
mehnatni tejaydi. Tikuvlarsiz biriktirilgan
mahsulotning estetik koʻrinishini yaxshilaydi,
zamonaviy
dizayn
yaratadi.Adgeziya
vositasida biriktirilgan qismlar qattiq va
mexanik ta'sirga chidamli boʻladi.Turli xil
materiallarni bir-biriga oson va sifatli
biriktirish imkoniyatiga ega.
Rasm-2. Adgezion texnologiyalarning afzalliklari
1. Engillik va yumshoqlik An'anaviy
tikish usullarida qoʻshimcha iplar va matolar
ishlatiladi,
bu
esa
mahsulotning
ogʻirlashishiga
olib
keladi.
Adgezion
texnologiyalar orqali bu muammo bartaraf
etilib, buyumlar engil va ergonomik boʻladi.
2. Estetik koʻrinish va yuqori sifat Tikish
jarayonida material yuzasida iplar koʻrinib
qolishi mumkin, bu esa mahsulotning tashqi
koʻrinishiga salbiy ta'sir qiladi. Adgeziya
usulida
esa
koʻzga
koʻrinmaydigan
mustahkam bogʻlanish hosil boʻladi va
mahsulot tabiiy koʻrinishni saqlab qoladi.
3. Choʻziluvchanlik va mustahkamlik.
Adgezion
texnologiyalar
moʻyna
va
yordamchi matolar oʻrtasida mustahkam
bogʻlanish hosil qiladi. Bu esa mahsulotning
chidamliligini oshiradi va uni uzoq muddatli
ishlatish imkonini beradi.
4. Ob-havo va namlikka chidamlilik.
Koʻplab adgeziv materiallar suv va namlik
ta'sirida mustahkamligini saqlab qoladi, bu esa
moʻynadan tayyorlangan kiyimlar uchun
muhim jihat hisoblanadi.
Adgezion
texnologiyalarning
afzalliklari
yengillik va
yumshoqlik
Estetik koʻrinish va
yuqori sifat
Choʻziluvchanlk va
mustahkamlik
Ob-havo va
namlikka
chidamlilik
Ekologik tozalik va
resurstejamkorlk
Universal International Scientific Journal
13
9
5. Ekologik tozalik va resurs tejamkorlik.
Zamonaviy biopolimer asosli yopishtiruvchi
moddalar
an'anaviy
(mexanik)
yopishtiruvchilarga nisbatan atrof-muhitga
kamroq zarar etkazadi va resurs tejamkorlikni
ta'minlaydi.
Rasm-3. Ipak matoga moʻyna boʻlaklarini shaxmat usulida yacheykalarga terib joylashtirish
usuli
1-moʻyna boʻlaklari, 2-ipak mato
Ta'riflangan usulda, moʻynali paket
tayyorlashning kamchiligi shundaki, bunda
moʻynani kichik qismlarga ajratish zarurati
tufayli
ularning
ishlab
chiqarish
jarayonlarining
murakkablashishiga
olib
keladi.
Tabiiy
moʻynali
paketdan
kiyim
tayyorlashning yana bir ma'lum usuli, bu
terilarning nostandart qismlarini hamda
moʻynali
terining
oyoq
qiyqimlarini
ishlatishdan iborat. Bu usul mato (zamsh) va
moʻynali teridan kesilgan tasmalarning oʻzaro
biriktirilishi
tufayli
ularning
chiziqli
oʻlchamlari sezilarli darajada oshishi bilan
bogʻliq. Usul naqshga muvofiq boʻlaklarni
qirqish natijasida hosil boʻlgan nostandart
moʻynali xomashyoni qayta ishlashni ma'lum
darajada kengaytiradi.
Ipak matoga moʻyna boʻlaklarini
shaxmat
usulida
yacheykalarga
terib
joylashtirish – bu moʻyna boʻlaklarini ipak
asosida shaxmat taqsimotiga oʻxshash tarzda
joylashtirish va biriktirish usulidir.
Usulni bajarish jarayoni quyidagicha
amalga oshiriladi: Matoni tayyorlash, ipak
mato tekislanadi va uning ustidan maxsus
belgilar
yordamida
shaxmat
usulida
yacheykalar chiziladi. Moʻyna boʻlaklari
tayyorlanadi va bir bir xil oʻlchamda kesiladi.
Ular jun yoʻnalishiga qarab terib chiqiladi.
Moʻyna
boʻlaklari
matoda
chizilgan
yacheykalarga shaxmat tarzida joylashtiriladi.
Bunda har bir qatorda boʻlaklar aylanma
joylashtiriladi. Boʻlaklar adgeziya usuli bilan
ipak matoga biriktiriladi.
Yakuniy ishlov berishda mahsulot yuzasi
tekshiriladi, tegishli holatda qirqim va
tekislash ishlari amalga oshiriladi. Ushbu
usulning afzalliklari shundaki,mahsulotda
noyob
tekstura
va
koʻrkamlik
hosil
Universal International Scientific Journal
1
4
0
qiladi.Moʻynani tejab ishlatish imkonini
beradi.
Ipak va moʻynaning kombinasiyasi
engillik va nafislikni ta'minlaydi.
Bu usul koʻpincha ustki kiyimlar va
aksessuarlarni ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.
Qoʻllanish sohalari:
1. Moʻynadan turli xil kiyim-kechaklar
jumladan, paltolar,kurtkalar, jiletlar tikiladi,
undan tashqari turli xil aksessuarlar, jumladan
qoʻlqop, sharf va bosh kiyimlar ham
tayyorlanadi. Shuningdek poyabzal sanoatida
moʻyna va charmni biriktirishda adgeziyani
ahamiyati katta. Moʻyna va charmni
biriktirishda adgeziyani qoʻllash natijasida
oyoq kiyimlarning chidamliligi oshiriladi.
Avtomobil
va
mebel
sanoatida
avtomobillarning salonlarini moʻyna bilan
bezatish mumkin
Moʻynadan tikilgan buyumlar uchun
adgezion
texnologiyalarning
ahamiyati
shundan iboratki, tikish jarayonida mexanik
bogʻlashdan foydalanish ba'zi kamchiliklarga
olib keladi: buyum ogʻirlashadi, chunki
qoʻshimcha iplar va matolar talab qilinadi,
deformasiya xavfi yuzaga keladi, ayniqsa,
nozik va yupqa moʻynada, choʻziluvchanlik
pasayadi, bu esa kiyimning ergonomik
xususiyatlarini pasaytiradi.
Adgezion usullardan foydalanish esa
quyidagi imkoniyatlarni beradi:
Engil konstruksiya – mahsulotning
umumiy ogʻirligini kamaytiradi. Yupqalik va
jipslik – biriktiruvchi materiallar juda ingichka
boʻlgani uchun moʻynaning tabiiy koʻrinishi
saqlanadi. Yuqori mexanik barqarorlik –
qattiq, chidamli va uzoq muddatli bogʻlanish
hosil qiladi. Ekologik xavfsizlik – an'anaviy
kimyoviy kleylarga nisbatan resurs tejamkor
moddalardan foydalanish.
Xulosa
Moʻynadan
tikilgan
buyumlarni
loyihalashda adgezion xususiyatlari yuqori
boʻlgan
polimer
kompozisiyalarning
qoʻllanilishi
mahsulotning
engilligini,
mustahkamligini va ekologik xavfsizligini
ta'minlaydi. Resurs tejamkor texnologiyalar
esa ishlab chiqarish jarayonida energiya
sarfini
kamaytiradi
va
samaradorlikni
oshiradi.
Adgezion
texnologiyalar
moʻyna
sanoatida yuqori sifatli, engil va chidamli
mahsulotlar ishlab chiqarish imkonini beradi.
Bu texnologiyalar mahsulot ogʻirligini
kamaytiradi,
estetik
koʻrinishni
yaxshilaydi,mustahkamlik va chidamlilikni
oshiradi
hamda
ekologik
xavfsizlikni
ta'minlaydi. Adgeziya usullarini mexanik
tikish jarayonlari bilan uygʻunlashtirish
natijasida
polimer
va
biopolimer
yopishtiruvchilardan
foydalanishni
kengaytirib, nano-texnologiyalar asosida
yangi yopishtiruvchi materiallar ishlab chiqish
muhim ahamiyatga ega. Shunday qilib,
moʻynadan
tikilgan
buyumlar
ishlab
chiqarishda
adgezion
texnologiyalarni
qoʻllash sanoatni yangi bosqichga olib chiqish
va mahsulotlarning sifatini oshirishga xizmat
qiladi.
ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1.M.N.Azimova. Rol plyonkaobrazovateley v formirovanii kachestva naturalnix koj //
Universal International Scientific Journal
1
4
1
Mejdunarodnaya nauchnaya konferensiya, posvyashennaya 135-letiyu so dnya rojdeniya
professora V.E.Zotikova. Sbornik nauchnix trudov Chast 1 Moskva,2022.S.25-30
2.Tashpulatov S.Sh., Azimova M.N., Subxonova I. Issledovanie adgezionnix svoystv
mexovix paketov s ispolzovaniem kollagensoderjashix materialov // Scientific progress,
2022. № 3(2). - s.157-168.
3.Razrabotka sposoba izgotovleniya mexovix izdeliy na osnove resursosberejeniya //
Universum: texnicheskie nauki : elektron. nauchn. jurn. Tashpulatov S.Sh. [i dr.]. 2021.
11(92). URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/12555 (data obrasheniya:
14.09.2023).
4.Azimova, M. N., Temirova, G. I., & Tashpulatov, S. Sh. (2023). PUTI
SOVERShENSTVOVANIYa METODOV PROEKTIROVANIYa I TEXNOLOGII
IZGOTOVLENIYa MEXOVIX IZDELIY NA OSNOVE RESURSOEFFEKTIVNOSTI.
Universum: texnicheskie nauki, (9-3 (114)), 22-26.
5.Azimova, M. N. (2022). DIZAYN I ISKUSSTVO SOVREMENNOGO
UZBEKISTANA. MOYa PROFESSIONALNAYa KARERA Uchrediteli: Obshestvo s
ogranichennoy otvetstvennostyu" Moya professionalnaya karera", 1(33), 87-92.
6.Azimova, M. N. (2022). VIShITIE UZORI I SVETI V UZBEKSKIX
NASIONALNIX KOSTYuMAX SOSTAV I ISTORIYa. In Innovasii i texnologii k razvitiyu
teorii sovremennoy modi," Moda (Materiali. Odejda. Dizayn. Aksessuari)",
posvyashyonnaya Fyodoru Maksimovichu Parmonu (pp. 176-179).
7.Temirova, G. I. (2020). PERSPEKTIVI RAZVITIYa SPOSOBOV NANESENIYa I
UKREPLENIYa DEKORATIVNIX ELEMENTOV IZ NATURALNOGO MEXA.
International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences, 1(2), 52-58.
8.AZIMOVA M., ERGASHEVA M. COMPOSITION AND MODERN STYLE
//EURASIAN JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY. – 2019. – T. 1. – №. 2.
9.Rajabova G. et al. Designing rational, multi-range flexible technological flows in the
sewing industry //AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing, 2022. – T. 2467. – №. 1.
10. Gaybullaeva, N. (2024). SPESIALNAYa ODEJDA DLYa RABOTNIKOV
AGROSANOATA: OBESPEChENIE BEZOPASNOSTI I KOMFORTA. PROBLEMS
AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH, 1(6), 10-12.
11.Negmatovna, N. G., & Erkinovna, U. V. MEANING OF SPIRITUAL HERITAGE
OF KHODJA ALI ROMITANIY. International Journal of Early Childhood, 14(03), 2022.
12. Temirova, G. I., Tashpulatov, S. S., & Cherunova, I. V. (2018). PRODUCTION
TECHNOLOGY FROM NATURAL POWER ON THE FULL-TERMOLOGICAL
TECHNOLOGY. In The latest research in modern science: experience, traditions and
innovations (pp. 44-48).
13. Ubaydova, V., Azimova, M., & Khudoyberdieva, S. (2024, January). Creation of a
Universal International Scientific Journal
1
4
2
mathematical model of computer-aided design of patterns and ornaments for gold
embroidery. In AIP Conference Proceedings (Vol. 2969, No. 1). AIP Publishing.
