Universal International Scientific Journal
48
Ibragimov Bahrom Bahodirovich., Sapayev Maxsudbek Karimovich
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti
Biznes va boshqaruv kafedrasi o‘qituvchisi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sug’urta xizmatlari bozorini rivojlanish holati tahlil qilingan. Tahlillar
natijasida sug’urta bozorini rivojlantirish yuzasidan xulosa va takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar:
Sug’urta kompaniyasi, sug’urta bozori, moliyaviy xizmatlar, biznes, majburiy
sug’urta.
Аннотация:
В данной статье анализируется состояние развития рынка страховых услуг. В
результате анализа были даны выводы и предложения по развитию страхового рынка.
Ключевые слова:
Страховая компания, страховой рынок, финансовые услуги, бизнес,
обязательное страхование.
Abstract:
This article analyzes the state of development of the insurance services market. As a result
of the analysis, conclusions and suggestions were given regarding the development of the insurance market.
Keywords:
Insurance company, insurance market, financial services, business, compulsory
insurance.
Language:
Uzbek
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
SUG‘URTA XIZMATLARI BOZORINI RIVOJLANISH MUAMMOLARI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 3
Published: 20.03.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
4
9
Citation:
Ibragimov , B., & Sapayev , M. (2025). PROBLEMS OF DEVELOPMENT OF THE
INSURANCE SERVICES MARKET. Universal International Scientific Journal, 2(3), 48–52. Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1469
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15067399
KIRISH
Bugungi
kunda
sug’urta
kompaniyalari
tomonidan
nafaqat
mamlakatimizdagi, balki xorijiy mijozlarni
ham ishonchini qozona oladigan sug’urta
xizmatlarining keng turlarini ishlab chiqish
va amaliyotga joriy etish, mintaqaviy
sug’urta xizmatlarini kengaytirish, sug’urta
kompaniyalari
moliyaviy
resurslarini
samarali boshqarish milliy sug’urta
bozorini
rivojlantirishdagi
asosiy
muammolardan biridir.
Bugungi kunda sug‘urta sohasi
iqtisodiyotning eng jadal rivojlanayotgan
sohalaridan
biridir.
O’zbekiston
Respublikasi
―Sug’urta
faoliyati
to’g’risidagi Qonuni 3-moddasiga ko’ra,
sug‘urta — muayyan voqea (hodisa) yuz
berganda yetkazilgan zararning o’rnini
qoplash, tovonlar va boshqa to’lovlar
to’lash
uchun
maqsadli
pul
jamg’armalarini tashkil etish hamda
ulardan foydalanish bilan bog’liq bo’lgan,
jismoniy
va
yuridik
shaxslarning
manfaatlarini
himoya
qilishga
doir
munosabatlardir
[1].
Iqtisodiyotni
globallashuvi jarayonida sug’urta sohasi
korxonalar
mol
–
mulklarining
xavfsizligini
ta’minlash,
moliyaviy
holatlarni baholash, moliyaviy risklarni
kamaytirish raqobatdosh ustunliklarga ega
bo‘lishimiz, integrallashuv jarayonlariga
qo‘shilishimiz,
jahon
standartlari
talablariga rioya qilishga majbur qilmoqda
va bunga muvofiqlashtirilgan talablar ham
oshmoqda.
Milliy sug’urta bozorini yanada isloh
qilish va uning jadal rivojlanishini
ta’minlash, sug’urta xizmatlarining talab
yuqori bo’lgan yangi turlarini joriy etish,
iste’molchilarning
sug’urta
bozoriga
bo’lgan ishonchini oshirish kunning eng
dolzarb masalasi bo’lgan bir paytda hayot
sug’urtasining rivojlanishiga bir qancha
omillarning
salbiy
ta’siri
mamlakatimizdagi real voqelikni va unga
xos xususiyatlarni hamda ilg’or xorij
tajribasini hisobga olgan holda hayotni
Universal International Scientific Journal
50
sug’urtalash
sohasida
innavatsion
mexanizmni ishlab chiqish va joriy etishga
yo’naltirilgan tegishli ishlarni amalga
oshirishni talab etadi. Natijada esa, hayot
sug’urtasining
har
bir
potensial
sug’urtalanuvchilarini ushbu faoliyat turiga
jalb etuvchanligini yanada oshirish orqali
uning
uzoq
muddatli
progressiv
rivojlanishini ta’minlashga xizmat qilishi
lozim.
Yurtimizda
sug’urta
bozorini
rivojlantirish
borasida
amalga
oshirilayotgan islohotlar va chora-tadbirlar
muayyan darajada, mamlakat sug’urta
bozorini rivojlantirishga xizmat qilayotgan
bo’lsada,
jahon
moliyaviy-iqtisodiy
inqirozi
davom
etayotgan
sharoitda
sug’urta bozorini rivojlantirish borasida
aniq
chora-tadbirlarni
ishlab
chiqish
sug’urta munosabatlarini rivojlantirishga
va
mamlakatda
ishlab
chiqarish
uzluksizligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Ma’lumki, sug’urta bozorining muhim
sub’ekti va uning ishtirokchilaridan biri
davlat hisoblanadi. Muhim vazifalarni
bajarish uchun avvalo sug’urta sohasida
jahon
talablariga
javob
beradigan
xodimlarni tayyorlash va ularni amaliyotga
tayyorlash, aholini sug’urta to’g’risidagi
axborotlardan xabardor qilib borish muhim
hisoblanadi. Amalda sug’urta bozorining
rivojlanishiga to’siq bo’ladigan ko’plab
sabablar
mavjud
bo’lib,
bunday
sabablardan biri monopol holatning yuzaga
kelishidir.
Bozor
iqtisodiyoti
rivojlangan
mamlakatlarda monopoliyaning yuzaga
kelishiga nisbatan xavfsiz holat sifatida bir
tarmoqda
faoliyat
ko’rsatuvchi
kompaniyalar soni kamida o’n va undan
ortiq bo’lib, bunda bu bozordagi bir
kompaniyaning
hissasi
sug’urta
xizmatlarini sotish bo’yicha 31 foizdan
oshmasligi, ikki kompaniyaning hissasi 44
foizdan oshmasligi, uchta kompaniyaning
hissasi 54 foizdan oshmasligi va to’rtta
kompaniya ulushi 64 foizdan oshmasligi
kerak.
O‘zbekiston
sug‘urta
xizmatlari
bozorining yangi bosqichi 2008 – yil
O‘zbekiston
Respublikasi
Moliya
vazirligining
Sug‘urta
nazoratchilari
xalqaro assotsiatsiyasiga a‘zo bo‘lishi va
sug‘urtalovchilarga qo‘yilgan xalqaro
standartlarga o‘tilishi bilan boshlandi desak
xato bo‘lmaydi. Amaldagi majburiy
Universal International Scientific Journal
51
sug‘urta turlarining qonun hujjatlari bilan
mustahkamlanganligi
ham
ko‘rsatish
mumkin.
Hozirgi
kunda
sug‘urta
kompaniyalarimiz
tomonidan
taqdim
etiladigan barcha ommaviy sug‘urta turlari
shartlari xalqaro sug‘urta kompaniyalari
kabi barcha shartlarni o‘z ichida aks
ettiradi. O‘zagrosug‘urta va O‘zbekinvest
kompaniyalari hozirgi kunda 100 dan ortiq
sug‘urta turlari bo‘yicha xizmat ko‘rsatib
kelayotgani va mulkiy qaltisliklari bilan
shu qatorda moliyaviy javobgarlik, qishloq
xo‘jaligi va salomatlikka doir bo‘lgan
qaltisliklardan sug‘urtalash turlari ham
kiradi. Sug‘urta bozorining rivojiga
to‘sqinlik qiluvchi asosiy omillardan biri-
bu aholi o’rtasida sug‘urta madaniyatining
pastligidir [2]. Sug’urta xizmatidan
foydalanayotgan mijozlar sug’urtalanuvchi
sifatida o’z xaq-huquqini bilishi, sug’urta
bozori infratuzilmasini takomillashtirilishi,
professional
ishtirokchilar
bo’lgan
assistans,
syurveyer,
adjuster
kabi
mutaxassislarning malakali xizmatlarining
rivoji soha rivoji bilan uzviy bog’liq deb
hisoblaymiz.
2023-yilda
O’zbekiston
Respublikasida
ko’rsatilgan
sug’urta
xizmatlari
ko’rsatilgan
moliyaviy
xizmatlar tarkibiga kiruvchi tarmoq sifatida
e’tirof etiladi va so’nggi besh yil davomida
3,5 barobarga oshib hozirda 7020,01 mlrd.
so’mga yetganini ko’rishimiz mumkin (1-
jadval) [3].
1-jadval
O’zbekiston Respublikasida 2019-2023-yillar davomida ko’rsatilgan sug’urta
xizmatlarining hajmi (mlrd. so’m)
2019
2020
2021
2022
2023
Moliyaviy xizmatlar
34036,6
45783
59733,3
80849,1
106363,8
Sug'urta xizmatlari
1872,013 2334,933 3345,065 5901,9843 7020,011
Xorazm
viloyatida
esa
ushbu
ko’rsatkich 2019-2023-yillar mobaynida
deyarli 3 barobarga oshganini va 198.9
mlrd. so’mni tashkil etganini ko’rishimiz
mumkin (2-jadval) [4].
2-jadval
Universal International Scientific Journal
52
Xorazm viloyatida 2019-2023-yillar davomida ko’rsatilgan sug’urta
xizmatlarining hajmi (mlrd. so’m)
2019
2020
2021
2022
2023
Moliyaviy xizmatlar
955,8
1272,3 1671
2184,8
3371,3
Sug'urta xizmatlari
67,8618 63,615 88,563 148,5664 198,9067
Sug‘urta
rivojlanishi
talab
va
taklifning darajasiga bevosita bog‘liq
hisoblanadi. Sug‘urta sohasida sug‘urta
mukofotlarining katta ulushi majburiy
sug’urta shakliga to’g’ri kelmoqda.
Bozordagi holati uning darajasi afsuski,
majburiy sug‘urta turlari zimmasiga to‘g‘ri
kelmoqda. Ixtiyoriy shaklda sug‘urta
qildirish darajasi ancha past. Fikrimizcha,
buning asosiy sabablaridan biri sug’urta
tashkilotlarining mijozlar bilan yuzma-yuz
ishlamayotganligi, har bir mijozning
individual
talablaridan
kelib
chiqib
sug’urta shartnomasini tuzib chiqilmasligi
bo‘moqda. Natijada sug‘urta mukofoti
tushumlari kamayishiga olib kelib, sug‘urta
xizmatlarining mamlakatimiz YAIM dagi
ulushi past ekanligi, bu xizmat turi
sifatining talab darajasida emasligini
ko‘rsatib bermoqda. Sir emaski, aholi
orasida sug‘urta xizmatlariga nisbatan
qiziqish yo‘q, ayniqsa ixtiyoriy sug‘urta
turlaridan juda kam insonlar foydalanadi.
XULOSA
Xulosa
o‘rnida
aytish
joizki,
sug‘urtalash
aksariyat
mamlakatlar
iqtisodiyotining asosiy sohalaridan biriga,
lekin undan ham – aholi va biznesga ta‘sir
etgan
yo‘qotishlar
va
zararlarning
qoplashning moddiy manbaiga aylangan.
Mamlakatimizda
sug‘urta
bozorining
rivojlanishi va insonlarning sug‘urta
xizmatlariga bo‘lgan ishonchining ortishi
har ma‘noda manfaatli bo‘lib, turli xil
moliyaviy xatar va tavakkalchiliklarni
himoya qilishda chin ma‘noda himoya
vositasiga aylanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘RQ- 730- son 23.11.2021. Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida- LEX.UZ
2. Haydarov N.X. Moliya: umumdavlat moliyasi. T.: Iqtisod-moliya, 2009. O’zbekiston Respublikasi
Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi rasmiy sayti. https://stat.uz/uz/
4. Xorazm viloyati statistika Boshqarmasi rasmiy sayti. https://xorazmstat.uz/uz/
