“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
269
KREATIV YONDASHUV ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALAR NUTQINI
О
‘STIRISH VA TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISH
USTIDA ISHLASH
Abdullayeva Mavluda Aribovna - Andijon
davlat pedagogika instituti, Pedagogika va
psixologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi
Annotatsiya
: Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirishda quyidagi tamoyillarga asoslanish lozimligini
k
о
‘rsatdi: yaxlit yondashuv; ta’lim oluvchiga – pedagogik q
о
‘llab-quvvatlashga ehtiyoj
sezuvchi, individual munosabatda b
о
‘lishni talab etuvchi shaxs deb qarash; ta’limiy ish
mazmuni, shakl va metodlarini tanlab olishda tabaqalashtirilgan yondashuv; tabiat bilan
uyg‘unlik; madaniyat bilan uyg‘unlik; ta’limiy tarbiyaviy jarayondagi munosabatlarni tashkil
etishga insonparvar yondashuv; qadriyatli-mazmunli yondashuv ifodalangan.
Kalit so‘zlar:
Kreativlik, tafakkur, harakatlar strategiyasi, zamonaviylik, ta’lim-
tarbiya,madaniyat, innavatsion ta’lim, pedagog, maqsad, kasbiy kompetentlik.
Maktabgacha yoshdagi bolaga singdirilgan bilim va qadriyatlar uning kelgusidagi
hayotini belgilashda muhim ahamiyatga ega. Shuni hisobga olgan holda, o‘tgan davrda
O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’limni rivojlantirish va uning samarali faoliyat
ko‘rsatishiga qaratilgan qator meyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi hamda kompleks
chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Haqiqatdan ham, “2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi” to‘g‘risidagi
farmonning, hamda 2016 yil 29 dekabrda qabul qilingan olgan holda maktabgacha ta’lim
muassasalarining meyoriy-huquqiy asoslarini takomillashtirish, o‘quv-uslubiy ta’minotini
yanada mukammallashtirish, ta’lim menejmenti va nazoratini zamonaviy innovatsion usul va
shakllari asosida boyitib borish, turli ta’lim texnologiyalarini manzilli qo‘llash asosida
ta’lim-tarbiya sifatini tubdan o‘zgartirish borasida muhim vazifalar belgilab berildi.
Mazkur vazifalarni amalga oshirish, ijrosini ta’minlashda
о
‘quv biluv faoliyatining
ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi maqsadlarining uyg‘unligi asosida:
- kreativ yondashuv asosida tarbiyachilarning metodik va kasbiy kompetentligini
rivojlantirish;
- yangi ijtimoiy talablarga mos tarzda ta’lim vositalarni ishlab chiqish, joriy etish va
q
о
‘llash tizimi
о
‘quv jarayonini pedagogik mazmuni, samarali shakl va metodlarini t
о
‘g‘ri
tanlashga bevosita bog‘liq b
о
‘lib hisoblanadi.
Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va
tafakkurini rivojlantirishning pedagogik mazmuni
о
‘quv uslubiy adabiyotlar va q
о
‘llanmalar,
darsliklar, DTS, namunaviy va ishchi dasturlarda
о
‘z aksini topgan b
о
‘lib, ta’limiy jarayonda
zamonaviylikni ta’minlash ya’ni
о
‘quv biluv faoliyatlarida ilmiy asoslangan va tajribada
sinalgan ta’limiy mashg‘ulotlarga oid yangiliklar, faol metodlar va shakllar, tartib qoidalarni
joriy etishning majburiyligiga, shuningdek ta’limning taraqqiyot darajasi uning mazmuniga
kiritilayotgan fan-texnika yutuqlari bilan tavsiflanadi.
Biz mazkur tadqiqot ishi doirasida kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi
bolalarnutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirishning pedagogik mazmunini belgilab
berishda yuqoridagi komponentlar bilan bir qatorda:
–modulli-tarmoqli texnologiya; ta’limiy jarayonni modellashtirish alohida qism
(modul)lari, xususiy, tarmoqli, didaktik, metodik yoki tarbiyaviy vazifalarni hal etuvchi
faoliyatni ifodalaydi(mas.: subyekt va obyektning alohida faoliyat turlari, faoliyat turlarini
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
270
о
‘rganish, tadbir, tarbiyalanuvchilarning bilim, k
о
‘nikma va malakalarini,
о
‘zlashtirish
darajalarini nazorat qilish texnologiyalari)dan foydalanish;
– nutq
о
‘stirish va tafakkurni rivojlantirish jarayoni intellektual bilish psixologiyasi
bilan uyg‘unligini ta’minlashga erishish ya’ni tarbiyalanuvchilarning fikrlashlari, bilish
psixik jarayonlarining teranligi, bilim,
о
‘quv va k
о
‘nikmalarni shakllantirish jarayoni;
–
о
‘quv faoliyatida kichkintoylarning ichki, tashqi pozitiv motivatsiyalarini
rivojlantirish;
–ta’limiy jarayonda emotsional sohani rivojlantirish;
–mashg‘ulotlarda innavatsion texnologiyalarning samarali usul va vositalarini q
о
‘llash
orqali tarbiyalanuvchilarning
о
‘zlashtirishlari lozim b
о
‘lgan materiallarni idrok etish,
bilimlarni mustahkamlash va takomillashtirish uchun k
о
‘nikma va malakalar hosil qilish
muhim ahamiyat kasb etadi degan xulosaga keldik.
Ilmiy izlanishlar va tadqiqotlarimiz jarayonida bir qator maktabgacha ta’lim sohasida
ilmiy izlanishlar olib borgan pedagog olimlar, psixolog olimlarning mazkur sohaga oid ilmiy
izlanishlari t
о
‘g‘risidagi fikrlarini mushohada qildik va maktabgacha ta’lim tashkilotlari
tarbiyalanuvchilari nutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish pedagogik mazmunini:
ta’lim jarayoniga kretaiv yondashadigan b
о
‘lsak, bu jarayonning asosiy komponentlari
(ta’lim maqsadi, ta’lim mazmuni, ta’lim metodi, ta’lim vositasi, ta’lim natijasi) asosida
quyidagicha guruhlashimiz mumkin:
- ta’lim maqsadi bilan bog‘liq innavatsion ta’lim integratsiyasi;
- ta’lim mazmuni bilan bog‘liq pedagogik innovatsiyalar: yangi dastur, dasturni
takomillashtiruvchi,
о
‘quv materialini t
о
‘ldiruvchi;
- ta’lim mazmunini loyihalashga k
о
‘ra – meyoriy hujjatlar
о
‘zgarishi asosida rejali,
oldindan
о
‘ylangan, ichki va tashqi;
- ta’lim metodi bilan bog‘liq pedagogik innovatsion muhit;
- maktabgacha ta’lim tizimida ta’limiy jarayon shakli va turida: darajasiga k
о
‘ra
takomillashtirish, k
о
‘rinishini
о
‘zgartirish, ma’lum uslubiyot elementlarini yangicha talqinda
ishlab chiqish;
- ta’lim vositasi bilan bog‘liq ta’lim mazmuni;
- ta’lim natijasi bilan bog‘liq
о
‘zlashtirish mazmuni.
Kuzatishlarimiz asosida aytish
о
‘rinliki, maktabgacha ta’lim samaradorligini oshirish
maqsadida, nafaqat tadbirlar (bayram ertaliklari)da balki
о
‘quv jarayoniga ota-onalarni
hamkorlik asosida jalb qilish ishlariga alohida e’tibor berish muhim pedagogik ahamiyat kasb
etadi. Kichkintoylar uchun ota-ona birinchi ustoz, ular
о
‘z farzandlarining har tomonlama
intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish muhim
ekanligini his etgan holda, ta’lim-tarbiya jarayoniga bevosita ishtirok etishlari
о
‘qitishning
interaktiv metodlari b
о
‘yicha ta’lim mazmuni yuzasidan
о
‘zlarining bilim, malaka va
k
о
‘nikmalarni muntazam ravishda yangilab borish imkoniyatiga ega b
о
‘ladilar.
(Tajribalarimiz davomida biz ota-onalarning pedagogik bilimlari sayozligi guvohi b
о
‘ldik)
Ta’lim-tarbiya – ota-onalar va murabbiylardan katta sabr, mehr va bola tarbiyasiga
ilmiy asoslangan yagona yondashuvni talab qiladi. Fikrimizcha, maktabgacha ta’lim
tashkilotlari tarbiyalanuvchilari nutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish tizimini
takomillashtirishda ta’lim mazmuniga mos, shuningdek, ta’lim jarayonining boshlang‘ich
bosqichida talab etilgan zamonaviy dunyoqarashga ega b
о
‘lgan raqobatbardosh kadrlarni ish
bilan ta’minlash muhim deb hisoblaymiz.
Bu esa, tarbiyachilarning kreativlik potensialini, kompetentligini takomillashtirish
jarayonlarida har bir pedagog belgilangan ta’limiy maqsadiga erishish b
о
‘yicha tarbiyachi va
tarbiyalanuvchilarning
о
‘zaro faoliyatini tartibli tashkil etish y
о
‘lini tanlaydi degan ilmiy
xulosaga kelishimizga sabab b
о
‘ladi. Masalan, an’anaviy metodlar (uning asosida falsafiy
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
271
va pedagogik tizimlar tashkil etadi), k
о
‘rgazmali metodlar, aks ettiruvchi metodlar, kitob
bilan ishlash metodi, video metodlar.
S.Sanoyeva ilmiy izlanishlariga k
о
‘ra metodlarning turlarini tahlil etar ekanmiz ularni
ikki toifaga ajratishni maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz:
- didaktik maqsadi b
о
‘yicha metodlarning turlari;
-qabul qilish - bilish faoliyati xarakteri b
о
‘yicha metodlarning klassifikatsiyasi .
Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va
tafakkurini rivojlantirishda yuqoridagi metodlar
о
‘ziga xos vazifalarni bajaradi, ya’ni:
motivlashtiruvchi, tashkillashtiruvchi, rivojlantiruvchi, bilim beruvchi (ta’lim beruvchi),
tarbiyaviy, ta’limiy.
Demak, kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va
tafakkurini rivojlantirishda ta’lim metodlarini ham maqsadga muvofiq tanlash va
о
‘z
о
‘rnida
q
о
‘llash talab etiladi. Shuningdek, ta’limiy vositalar: tarbiyalanuvchilarning yosh
xususiyatlarini inobatga olib mavzu mohiyatini yoritishga xizmat qiladigan tarbiyachi va
tarbiyalanuvchi tomonidan ta’lim jarayonida q
о
‘llanadigan turli obyektlar; ta’limiy jarayonni
о
‘zlashtirishga xizmat qiladigan yordamchi vositalari va didaktik materiallar:
-
о
‘quv biluv jarayonini vizualizatsiyalash, uni tushunish va eslab qolish; (bilish psixik
jarayonlari: sezgi, diqqat, idrok, xotira, xayol, tafakkur.)
- ta’limiy materiallarni mustaqil tarzda mustahkamlash va q
о
‘llash uchun imkoniyat
yaratadi. (esda olib qolish va esga tushirish jarayonida nutq faolligi)
Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va
tafakkurini rivojlantirishda“Ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga q
о
‘yiladigan
davlat talablari”, Davlat
о
‘quv dasturi, maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari uchun
о
‘quv-metodik q
о
‘llanmalar, metodik tavsiyalar, metodik ishlanmalar,
о
‘quv dasturlari,
о
‘quv rejasi, haftalik va kunlik rejalardan oqilona foydalanish muhim pedagogik omil b
о
‘lib
hisoblanadi. Alohida ta’kidlash
о
‘rinliki, yana bir muhim omil Maktabgacha ta’lim tizimini
yanada takomillashtirish b
о
‘yicha Davlat
о
‘quv dasturi asosida yillik, oylik, haftalik ishchi
dasturlari talablariga mos kelish darajasi. Bu borada tadqiqot doirasida
о
‘tkazilgan
s
о
‘rovnoma natijalarining tahliliga e’tibor qaratadigan b
о
‘lsak, kreativ yondashuv asosida
maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish, ya’ni
tarbiyachilar
о
‘rtasida kreativ kompetensiyalar tizimini baholashda asosiy e’tiborni ijodiy
tafakkurni shakllantirish bilan bog‘liq jihatlarga alohida e’tibor qaratilganligi ahamiyatlidir.
Bu esa,
о
‘z navbatida kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish mazmuni, bilim, k
о
‘nikma va malakalariga q
о
‘yiladigan
malaka talablarida mazkur jihatlarni alohida e’tiborga olish zaruratini yuzaga keltiradi.
Shundan kelib chiqib, aytishimiz mumkinki maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirishga q
о
‘yilayotgan talablar va ta’lim konyunkturasi tez
о
‘zgarayotgan sharoitda, maktabgacha ta’lim sohasidagi barcha ta’lim dasturlarining
safarbarligi va moslashuvchan b
о
‘lishini ta’minlanishi zarur.
Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish
jarayoninimodernizatsiyalash sharoitida innovatsion faoliyat muhitini amalga oshirish
mexanizmi va tashkil etishning istiqbolli texnologiyasi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalanish,
innovatsion
jarayonning
muvaffaqiyatli
borishi
tarbiyachilarning mashg‘ulotlarni kreativ yondashuv asosida tashkil etishga bevosita bog‘liq.
Bilamizki, ta’lim-tarbiya tizimidagi har qanday yangilik g‘oya, fikr, innovatsiya b
о
‘la
olmaydi Buning uchun islohot faoliyatining aniq shakli, mazmuni va k
о
‘lami asos b
о
‘lib
xizmat qiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va tafakkurini rivojlantirish
texnologiyasi bevosita innovatsiya asosida amalga oshiriladi, ya’ni shakl, vosita hamda
metodlar yangilanadi, tizimli va davomli b
о
‘ladi, ma’lum amaliyotda yangi faoliyat tizimini
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
272
loyihalaydi, amaliyot subyektlari pozitsiyalarini t
о
‘la yangilaydi. Bunda faoliyatning
y
о
‘nalishlari ochiladi, zamonaviy texnologiyalar yaratiladi, faoliyatning yangi sifat
samaralariga erishiladi, natijada amaliyotning
о
‘zi ham yangilanadi.
Shu
о
‘rinda maktabgacha yoshdagi bolalarnutqini
о
‘stirish va tafakkurini
rivojlantirishning muhim k
о
‘rsatkichlaridan biri sifatida tarbiyachining bolalarga t
о
‘g‘ri
motivatsiya bera olishi ham bevosita ta’lim jarayoniga ijobiy ta’sir k
о
‘rsatishini e’tirof etib
о
‘tish lozim. Motivatsiya uyg‘otish bolaning rivojlanishi va ijtimoiy moslashishi uchun qulay
muhit yaratish bilan bir qatorda bolaning ijodiy qobiliyatlarini q
о
‘llab-quvvatlash,
о
‘yin
orqali ta’lim berish va rivojlantirish, shuningdek ta’lim jarayonida barcha turdagi rivojlanish
sohalarining
о
‘zaro bog‘liqligini ta’minlaydi.
Pedagogik nuqtai nazardan yondashsak motivatsiya - bu tarbiyachining
о
‘z kasbiga
b
о
‘lgan qiziquvchanligi hisoblanadi.
О
‘z kasbini sevmagan,
о
‘z kasbiga qiziqmagan
tarbiyachi ideal darajada kreativ faoliyat bilan shug‘ullanadi deb aytish qiyin. Ilmda
motivatsiyaning q
о
‘yidagi shakllari aniqlangan:
- tashqi motivatsiya– ijtimoiy ta’sirlarning natijasida shaxsning muayyan faoliyatni
amalga oshirishga b
о
‘lgan y
о
‘nalish olishi. Bugungi kunda uzluksiz ta’lim tizimining barcha
turlarida, maktabgacha ta’lim tizimida ham ta’lim-tarbiya ishlari innovatsion yangiliklar
bilan boyib, pedagogik texnologiyalar hamda didaktik tizimlarning turli shakllaridan
foydalangan holda tashkil etilmoqda. Bu esa,
о
‘z navbatida har bir pedagogdan
о
‘zining
kasbiy faoliyatini qayta k
о
‘rib chiqish va tashkil etishni, ya’ni pedagogik faoliyatning kreativ
xarakterga ega b
о
‘lishini talab etmoqda;
-ichki motivatsiya – tarbiyachilarning faoliyat yuritishini ta’minlashga qaratilgan
о
‘zining hohishi, ehtiyojlari va manfaatlaridir. Yangi didaktik talablarga javob beradigan,
pedagog kasbining mazmunini chuqur tushunadigan, individual va kasbiy sifatlarini
rivojlantirib borish bilan bir qatarda pedagoglarning
о
‘z kasbini samarali tashkil etishga
qaratilgan pozitiv motivatsion tayyorligi katta ahamiyatga ega. - pedagogik faoliyatning
motivlar strukturasida ichki motivga ega b
о
‘lish;
- natijaga erishishga b
о
‘lgan motivatsiya;
- tarbiyachining
о
‘z-
о
‘zini rivojlantirishga y
о
‘naltirilgan motivatsiya
Mazkur motivatsiya asosida maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi Davlat
talablarida belgilangan maqsad va vazifalarni mobilligi va istiqbolligini ta’minlaydi.
Davlat talablarining maqsadi – mamlakatda
о
‘tkazilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy
islohotlarni, xorijiy mamlakatlar ilg‘or tajribasi hamda ilm-fan yutuqlari va zamonaviy
informatsion kommunikativ texnologiyalarni inobatga olgan holda maktabgacha ta’lim
tizimida ma’nan mukammal va intellektual rivojlangan shaxsni tarbiyalashdir.
Davlat talablarining vazifalari: maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishi, ta’lim-
tarbiyasi mazmuni va sifatiga q
о
‘yiladigan talablarni belgilash; milliy, umuminsoniy va
ma’naviy qadriyatlar asosida bolalarga ta’lim-tarbiya berish, rivojlantirishning samarali
shakllari va usullarini joriy etish; ta’lim-tarbiya jarayoniga pedagogik va zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish; kadrlarni maqsadli va sifatli tayyorlash uchun
ta’lim, fan va ishlab chiqarishning samarali integratsiyasini ta’minlashdan iborat, deb
belgilangan.
Davlat talablari quyidagi tamoyillar asosida amaliyotga tatbiq etiladi: bolaning
noyobligi; "Men" konsepsiyasini yaratishda bolaning roli; bolaning huquqlarini himoya
qilish va ta’minlashning muhimligi; bola ta’limi va rivojlanishida kattalarning
о
‘rni; bolalar
rivojlanishida individual farqlanishlar mavjudligi sababli har bir bolaga moslashuvchan,
individual variativlik asosida yondashish.
Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini
о
‘stirish va
tafakkurini rivojlantirishda innovatsion ta’lim jarayoni bilan olimlarning kreativ
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
273
kompetentlikni rivojlantirishga qaratilgan fikrlari bizga yetakchi metodologik manba b
о
‘lib
xizmat qiladi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida faoliyat yuritayotgan metodist tarbiyachilarni
kreativ potensialini shakllanishi bir necha bosqichlarni
о
‘z ichiga oladi. Bular:
1-bosqich. Bu bosqichda pedagoglarga tayyor metodik k
о
‘rsatmalar beriladi;
2-bosqich. Bunda tayyor material va tizimlarga ayrim q
о
‘shimchalar (modifikatsiyalar)
va metodik tavsiyalar kiritiladi;
3-bosqich. Yangi g‘oyani amalga oshirishning mazmuni, metodlari, shakllari t
о
‘liq
ishlab chiqiladi;
4-bosqich. Bu bosqichda
о
‘qitish va tarbiyalashning
о
‘ziga xos betakror konsepsiyasi
va metodikasi yaratiladi
Fikrimizcha, yangi g‘oyani amalga oshirish orqali tarbiyachilar kreativ kompetentlikni
rivojlantirishning q
о
‘yidagi darajalariga erishish mumkin: - mahsuldorlik, ya’ni ishlab
chiqilgan yangiliklarning kretivlik ahamiyati; - pedagogik jarayonlardagi turli masalalarni
hal etishga doir masalalarni k
о
‘tarib chiqish; -
о
‘ziga xos original yechimlarni tavsiya etish;
- hal etish mumkin b
о
‘lgan konsepsiyalarni yoki pedagogik yondoshuvlarni davom ettirish
yoki boshqa variantlarini topish va h.k
Aytish joizki, bola ta’limi va rivojlanishida innovatsion texnologiyalarni tashkil
etuvchi asosiy struktura, uning komponentlari bilan pedagogik texnologiyaga q
о
‘yiladigan
talablar ham bugungi kunda kengayib bormoqda. Kuzatish va tahlillarimiz asosida aytishimiz
mumkinki, maktabgacha ta’limning asosiy vazifasi bolalarni maktabga ta’lim olishga
tayyorlashdan iboratdir. Bolalar maktabgacha ta’limda aniq bilimlarnigina emas, fikrlash
k
о
‘nikmasini egallashi, tengdoshlari va kattalarning nutqini tushunishi, ular bilan erkin fikr
almashishi, hamkorlik asosida faoliyat k
о
‘rsatishi talab etiladi. Bolalarning ona tilida obrazli
va mantiqiy fikrlashi, tasavvurlarini nutq orqali t
о
‘g‘ri ifodalashi,
о
‘zini nazorat qilishi,
boshqarishi, kuzatish, eshitish, eslab qolish, umumlashtirish, solishtirish kabi tafakkur
operatsiyalarini amalga oshirish muhim ahamiyatga ega. Bu vazifani bajarishda, albatta, nutq
о
‘stirish va badiiy adabiyot mashg‘ulotlarining ahamiyati kattadir. Quyidagi biz
mashg‘ulotlarda kreativ yondashuv asosida bolalar nutqini
о
‘stirish va tafakkurini
rivojlantirish vazifalarini quyidagi k
о
‘rinishda tasvirlash mumkin degan xulosaga keldik.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
О
‘YXATI:
1. Bikbayeva N.U., Ibrohimova Z.I. Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik
tasavvurlarni shakllantirish. –T.:
О
‘qituvchi, 1995. –181 b.
2. Berdaliyeva G.A. “Maktabgacha ta’lim muassasalari nutq
о
‘stirish mashg‘ulotlarida
bolalarni mustaqil fikrlashga
о
‘rgatish metodikasini takomillashtirish. Pedagogika fanlari
b
о
‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent – 2019
3.Valix
о
‘jayeva F.B. Talabalarni MTMda bolalarga estetik tarbiya berishga tayyorlash.
//DissertatsiY. Samarqand – 2005 y., 139b.
4.Vaxabova F.N. Osobennosti lichnostnogo razvitiya doshkolnika kak faktor
gotovnosti k shkole. Dis....kand.psix.nauk / TashgU im. M.Ulugbeka –T., 2000. -136str.
5.Venger A.L., Sukerman G.A. Psixologicheskoye obsledovaniye mladshix
shkolnikov. –M,: Izd-vo “Vlados-press”, 2003. – 160 s.
6..Veraks N.YE. Vozniknoveniye i razvitiye dialekticheskogo mishleniyau
doshkolnikov.Dis....kand.psix.nauk- Moskva, 1990.
7..Vigotskiy L. S. Voobrajeniye i tvorchestvo v detskom vozraste. –Moskva:
Prosvesheniye, 1991. –293 s.
8..Vigotskiy L. S. Pedagogicheskaya psixologiya. –Moskva: Pedagogika, 1991. –480
s.
