“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
445
XXI ASR YOSHLARINING AXBOROT PSIXOLOGIK XAFSIZLIGINI
TA’MINLASH MASALALARI
O‘ktamov Madadjon O‘ktam o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
“Informatika va uni o‘qitish metodikasi” kafedrasi o‘qituvchisi
Musurmanova Yayra Norbo‘ta qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
“Matematika-informatika” yo‘nalishi talabasi
Toshpo‘lotova Jasmina Nuriddin qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
“Matematika-informatika” yo‘nalishi talabasi
Annotatsiya.
Bu maqola yoshlar va ota-onalar uchun axborot va psixologik
xavfsizliklarini o‘zgartirishda ko‘maklashish usullari ko‘rib chiqilgan. Maqola yoshlarni
internet, axborot va psixologik xafsizligi bilan bog‘liq muhim masalalarga e'tibor qaratishga
chaqiradi.
Аннотация
.
В
данной
статье
рассматриваются
способы
помочь
молодежи
и
родителям
изменить
свою
информационную
и
психологическую
безопасность
.
Статья
призывает
молодых
людей
сосредоточиться
на
важных
вопросах
,
связанных
с
интернетом
,
информационной
и
психологической
безопасностью
.
Abstract.
This article examines ways to help youth and parents change their
informational and psychological safety. The article urges young people to focus on important
issues related to internet, information and psychological safety.
Kalit so‘zlar.
Internet orqali ziddiyat, sotsial tarmoqda tajovuz va shaxsiy
ma’lumotlar, manbalar va media mavzular, internetdan foydalanish davomida vaqt sarf etish.
Ключевые
слова
.
Интернет
-
конфликт
,
агрессия
в
социальных
сетях
и
личная
информация
,
источники
и
темы
СМИ
,
времяпрепровождение
в
Интернете
.
Keywords.
Internet conflict, social network aggression and personal information,
sources and media topics, spending time while using the Internet.
Yoshlar va axborot psixologiyasi yoshlarga o‘zlarini tushunish, o‘z-o‘zini qabul qilish,
o‘z-o‘zini rivojlantirish, o‘z-o‘zini qanday maqsadga yo‘naltirish kerakligini o‘rgatadi. Bu
davolashning o‘ziga xos bo‘limi chunki yoshlarning o‘zlarini tushunish va o‘z-o‘zini qabul
qilishlari, o‘z-o‘zini rivojlantirishlari va o‘z-o‘zlarini maqsadga erishishlari hayotlarining
muhim qismlarini tashkil etadi.
Yoshlar va axborot psixologik xafsizligi masalalari yoshdagi shaxslarning
axborotlarini va psixologik xafsizliklarini ta’minlashga qaratilgan muhim masalalardir. Bu
masalalar yoshlarga zararli tajovuz, axborotlarini himoya qilish, o‘zlarini tushunish va qabul
qilish muammolar bilan bog‘liqdir.
Quyidagi masalalar yoshlar va axborot psixologik xafsizligi ustida ko‘p muhokama
qilinadigan mavzulardir:
Cyberbullying (internet orqali ziddiyat) bu yoshlar internet va ijtimoiy tarmoqlarda
tajovuzga uchrashishi mumkin. Bu tajovuzlar o‘z-o‘zini tushunish va qabul qilish, o‘z-
o‘zlarini himoya qilish va yoshlar o‘rtasidagi aloqalar tasiri bilan bog‘liq masalalar ortidan
chiqadi.
Sotsial tarmoqda tajovuz va shaxsiy ma’lumotlar bunda yoshlar o‘z axborotlarini
to‘plab, ularga tajovuz qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin. Bu shaxsiy ma’lumotlarini
himoya qilish, to‘g‘ri fikr bildirish va o‘z-o‘zini internetda himoya qilishga qaratilgan
masalalardan biridir.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
446
Yoshlar mediada ko‘rsatilgan rasm, videolar va matnlar orqali tajovuzga uchrashishi
mumkin. Bu ularning o‘z-o‘zlarini tushunish va qabul qilish, o‘z-o‘zlarini qiyinchiliklarni
qabul qilish kamchiliklarini oshirishga olib kelishi mumkin.
Internetdan foydalanish davomida vaqt sarf etishda yoshlar internet va mobil
qurilmalardan qanday foydalanishlarini bilmaganligi sababli vaqt sarflash, internet
zavisimligi va internetga oid xavfli muammolar ortidan chiqishi mumkin. Bu masalalar
ularning o‘z-o‘zlarini tushunish, o‘z-o‘zlarini qabul qilish va o‘z-o‘zlarini maqsadga
yo‘naltirishdagi kamchiliklarini tugatishi bilan bog‘liqdir.
Bu masalalar o‘rtasida yoshlarga axborot psixologik xafsizligini ta’minlash uchun
o‘qituvchilar, ota-onalar, tarbiyachilar, psixologiklar va ijtimoiy sohalardagi tashkilotlar
tomonidan qo‘llab-quvvatlash va ogohlantirish muhim ahamiyatga ega. Yoshlarga
axborotlarini himoya qilish, o‘z-o‘zlarini tushunish, o‘z-o‘zlarini qabul qilish, o‘z-o‘zlarini
rivojlantirish va o‘z-o‘zlarini qiyinchiliklarini qabul qilishni tushunishda yordam berishning
qo‘llanishlari va usullari yoshlar uchun muhimdir.
Yoshlarga axborotlarini himoya qilish, o‘z-o‘zlarini tushunish, o‘z-o‘zlarini
rivojlantirish va o‘z-o‘zlarini qiyinchiliklarini qabul qilishni tushunishda yordam berishning
qo‘llanishlari va usullari yoshlar uchun muhimdir.
Yoshlar texnologiyaning jadal rivojlanishi, atrof-muhit ta'siri, akademik bosim va
boshqa ko‘plab omillar tufayli psixologik qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin.
Yoshlar orasida tashvish, ruhiy tushkunlik, stress va o‘z joniga qasd qilish fikri kabi
ruhiy salomatlik muammolari ko‘payib bormoqda. Bu holat ta’lim tizimi oila va jamiyatga
e’tiborni kuchaytirishni talab qiladi. Erta tashxis qo‘yish va davolash imkoniyatlarini
ta'minlash uchun psixologik yordam xizmatlari yoshlarga ochiq bo‘lishi muhimdir.
Texnologiyaga qaramlikda yoshlar ijtimoiy media, video o‘yinlar va boshqa raqamli
platformalar bilan keng aloqada bo‘lishadi. Bu o‘smirlarning ijtimoiy ko‘nikmalariga, uyqu
rejimiga va umumiy kayfiyatiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Ota-onalar va o‘qituvchilar
o‘smirlarga texnologiyadan foydalanishni cheklash, muvozanatni saqlash va sog‘lom raqamli
odatlarni rivojlantirishga ko‘rsatma berishi kerak.
Maktabda va atrof-muhitdagi zo‘ravonlik yoshlarning psixologik salomatligiga salbiy
ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Bezorilikka uchragan yoshlarda o‘ziga ishonchning pastligi,
tashvish va tushkunlik kabi muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun maktablar
va jamiyat zo‘ravonlikning oldini olish, xabardorlikni oshirish va jabrlanganlarni qo‘llab-
quvvatlash uchun samarali siyosat va dasturlarni ishlab chiqishi kerak.
Kuchli raqobat muhiti, imtihondagi stress va yuqori akademik umidlar yoshlar orasida
psixologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Depressiya, uyqu buzilishi va
o‘rganishdagi nuqsonlar kabi muammolar juda ko‘p ish yuki ostida bo‘lgan yoshlarda keng
tarqalgan. Ta'lim tizimi nafaqat talabalarning o‘quv muvaffaqiyatlariga, balki ularning
umumiy farovonligini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan muvozanatli yondashuvni qo‘llashi
kerak.
O‘smirlik bu yoshlar o‘zlarining jinsiy o‘ziga xosligini kashf etadigan va romantik
munosabatlar o‘rnatadigan davr. Biroq jinsiy salomatlik, jinsiy zo‘ravonlik va
munosabatlardagi muammolar yoshlarning psixologik xavfsizligiga ta'sir qilishi mumkin.
Shu sababli yoshlarga jinsiy ta'lim va sog‘liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish
imkoniyatini berish, xavfsiz va sog‘lom munosabatlarni rivojlantirish muhim ahamiyatga
ega.
Yoshlar va axborot psixologik nopoklik jamiyatda yoshlarni ko‘proq qo‘llab-
quvvatlash, tushuntirish va profilaktika choralarini ko‘rishi xarur. O‘qituvchilar, oilalar,
tibbiyot mutaxassislari va hukumatlar o‘rtasidagi hamkorlik yoshlarning psixologik
salomatligini himoya qilish va qo‘llab-quvvatlashda muhim ahamiyatga ega.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
447
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jasmina Toshpo‘lotova, and O‘ktamov Madadjon. "Boshlangich talim
yo‘nalishi talabalarini informatika fanini o‘qitishda interaktiv usullardan foydalanish."
PEDAGOGS 51.1 (2024): 115-119.
2.
Madadjon O‘ktamov. "Kuzatuv quduqlarida yer osti suvlarini gidrorejim
parametrlarini masofaviy nazorat qilishning avtomatlashgan tizimlari." Science and
Education 2.12 (2021): 202-211.
3.
Uktamov, M. "Modeling the professional training development of future
teachers through computer training." Science and innovation 2.B9 (2023): 139-141.
4.
Israilovich, D. O., & Komilovna, T. L. (2022). Optimization of Validity of
Text Information Based On Mechanisms with Soft Clustering. EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION,2(2), 369-373.
5.
Турсунова
,
Л
., &
Жураев
,
С
. (2024).
ЭФФЕКТИВНЫЕ
МЕХАНИЗМЫ
ПОВЫШЕНИЯ
КАЧЕСТВА
ОБРАЗОВАНИЯ
.
Педагогика
и
психология
в
современном
мире
:
теоретические
и
практические
исследования
, 3(2), 35-37.
6.
Yakhiyakhonova, Mukhiba. "The Urgency of Improving the Methods of
Developing the Skills of Independent Learning of Future Teachers (on the Example of
Information Technology in Education)." Academicia Globe 2.03: 47-51.
7.
Xosilbekovna, S. F. (2024). PSIXOLOGIK HOLATLARGA TUSHISHNI
OLDINGI OLISH.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ
В
МИРЕ
,
39
(4), 56-58.
