60
TENEBRIO MOLITOR LICHINKASIDAN OLINGAN YOG’NING
MIKROBIOLOGIK TAHLILI
1
Mirakbarova Moxira Alisherovna.,
2
Xo`jamshukurov Nortoji Abduxalikovich.,
2
Otajonov Asadbek Shonazar o`g`li.,
3
Abdullayev Xurshid Odiljon o`g`li.,
4
Abdutolibov Muhriddin Zuhriddin o`g`li.
1
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti.,
2
Toshkent kimyo-
texnologiya instituti
.,
3
O’zRes FA Mikrobiologiya instituti.,
4
Andijon davlat
universiteti
Maqola haqida ma’lumot
Qabul qilingan: 27.05.2024
Qayta qabul : 29.05.2024
Saytda mavjud : 30.05.2024
Muallif (lar)
M.A.Mirakbarova.
*Xo`jamshukurov N.A.
Otajonov A.Sh.
Abdullayev A.O.
Abdutolibov M.Z
Muallif bilan aloqa
https://orcid.org/0000-0001-7807-4737
© M.A.Mirakbarova va boshqalar
UNIVERSAL xalqaro ilmiy jurnal
Ochiq ma’lumotlar:
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal
Maxfiylik bayonoti
Materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va
qayta tarqatish hamda maqoladan toʻgʻri iqtibos keltirish
va litsenziyasini koʻrsatish sharti bilan istalgan maqsadda
foydalanish mumkin.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Tenebrio molitor
lichinkasining turli xil ozuqa muhitlarida o`sish
sharoitlari o‘rganish natijalari keltilgan. Oziq ovqat
tarmoqlari uchun kelajakda tabiiy ozuqa maxsulotlarini
hosil qilishda muhim manba bo`lib xizmat qiladi.
Respublikamizning turli hududlarida yetishtirish
imkoniyati mavjud bo`ladi. Olingan maxsulotlar
chorvachilik va parrandachilikda muhim ozuqa
hisoblanadi.
Kalit so`zlar:
Tenebrio molitor lichinkalari,
Pseudomonas agar Agar Saburo, dexostrous bersa
Saburo.
Аннотация:
В
статье
представлены
результаты изучения условий роста личинок
Tenebrio molitor в различных питательных средах.
В будущем оно послужит важным источником
производства натуральных продуктов питания для
пищевой
промышленности.
Можно
выращивать в разных регионах нашей республики.
Полученная продукция является важным кормом
для животноводства и птицеводства.
Ключевые слова:
личинки Tenebrio molitor,
Pseudomonas agar Agar Saburo, dexostrous bersa
Saburo.
Abstract:
The article presents the results of a
study of the growth conditions of Tenebrio molitor
larvae in various nutrient media. In the future, it will
serve as an important source of natural food production
for the food industry. It will be possible to grow in
different regions of our republic. The resulting products
are important feed for livestock and poultry farming.
Key
words:
Tenebrio
molitor
larvae,
Pseudomonas Sabouraud agar, right-sided Sabouraud
bersa.
Universal International Scientific Journal
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Universal International Scientific Journal
61
UNIVERSAL international scientific journal
Jahonda chorvachilik eng mahsuldor
sohalardan biri hisoblanib, barcha ishlab
chiqariladigan mahsulotlarning 35 foizi,
qishloq xo`jaligi mahsulotlaridan esa 75 foizi
mazkur soha rivojlanishiga sarflanmoqda.
Jumladan, chorvachilik, parrandachilik va
baliqchilik sohalari uchun asosiy oziqa
mahsulotlari hisoblangan donli ekinlardan
foydalanilmoqda. Bu esa donli ekinlarni
yetishtirish insonlar ehtiyoji bilan bir qatorda,
ular asosida ozuqa emlarini ishlab chiqarishni
ham hisobga olgan holda juda katta
miqdordagi zahira resurslarini talab qilmoqda.
Jumladan, dunyo bo`yicha go`sht mahsulotlari
ishlab chiqarish hajmini 200 mln. tonnadan
oshirishni va 470 mln.tonnaga yetkazish
kerakligi hisobga olsak, hozirda 2,1 mlrd.
tonna bug`doy yetishtirilayotgan bo`lsa, bu
ko`rsatkichni kamida yiliga 3,0 mlrd.
tonnadan oshirish lozim bo`ladi.
Shu boisdan, ozuqabop hasharot
turlarini
ozuqaviy
qiymatiga
ko`ra
saralash, ularni sanoat asosida etishtirish
texnologiyasini
ishlab
chiqish
va
amaliyotga joriy etish muhim ahamiyat
kasb
etadi.
Ushbu
masalalarning
to`laqonli ilmiy va amaliy asoslab
berilishi
kelgusida
chorvachilik,
parrandachilik va baliqchilik tarmoqlarini
tannarxi arzon, ishlab chiqarish jarayoni
qulay, abiotik va biotik omillarga bog`liq
bo`lmagan hamda ozuqaviy qiymati
yuqori bo`lgan ozuqa emi bilan uzluksiz
ta’minlash imkonini beradi.Shu sababli
Tenebrio molitor lichinkasidan olingan
yog`ni tahlil qilish dolzarb masalalarni hal
qilishda muhim ob`ekt hisoblanadi.
Pseudomonas agar asosi Pseudomonas CN Agar bazasi ISO 11133/ISO 16266
standarti yordamida tayyorlangan:
№ Tarkibi
gram/litr
1.
Bakteriologik agar
13,0
2.
Pepton
16,0
3.
Naliditsik kislota
0,015
4.
Kaliy sulfat (K
2
SO
4
)
10,0
5.
Cetrimide
0,2
6.
Magniy xlorid (MgCl
2
)
1,4
7.
Gidrolizlangan kazein
10,0
Yakuniy pH qiymati 25 ° C da 7,1± 0,2
Ushbu ISO 11133/ISO 16266 standart
ozuqa muhit sifatini ta’minlash bilan bog’liq
shartlarni belgilaydi, shuningdek, oziq-ovqat,
hayvon yemlari, oziq-ovqat va hayvonlar
uchun ozuqa ishlab chiqarish maydonlaridan
atrof-muhit namunalarini, shuningdek, barcha
turdagi suvlarni mikrobiologik tahlil qilish
uchun mo’ljallangan madaniy muhitlarni
tayyorlashga
qo’yiladigan
talablarni
belgilaydi.
Iste'mol qilish uchun mo'ljallangan
yoki
oziq-ovqat
ishlab
chiqarishda
foydalaniladi.
Ushbu
talablar
mikrobiologik tahlillarni o'tkazadigan
laboratoriyalarda
foydalanish
uchun
tayyorlangan
barcha
turdagi
ozuqa
muhitlarga taalluqlidir. Ushbu standart
shuningdek, madaniy muhitning ishlash
xususiyatlarini (ishlash testlari) aniqlash
mezonlarini belgilaydi va usullarini
tavsiflaydi.
Pseudomonas agar ozuqa muhitini
tayyorlash:
Universal International Scientific Journal
62
UNIVERSAL international scientific journal
50,6 g muhitni 1 litr distillangan suvda 10
ml glitserin qo'shilib suyultirildi. So’ngra
eritma yaxshilab aralashtiriladi va qizdirilib
qaynatib olinadi., To'liq eritmaguncha bir
daqiqa qaynatib olinadi. Erigan eritmani
121 °C da 15 daqiqa davomida Stegler VK-75
(75 l) Bug' sterilizator avtoklavda sterilizatsiya
qilib olindi. Sterilizatsiya tugagach eritmaning
harorati 45-50 °C gacha sovutib, yaxshilab
aralashtiriladi va kamida 5 mm qalinlikdagi
agar qatlamini olish uchun steril Petri
idishlariga quyildi. Ozuqa muhitni qayta eritib
yuborilmasligi kerak. Tayyor bo’lgan ozuqa
muhiti sarg'ish rangga ega, biroz opal bo'lib, 8-
15 °C haroratda qotgunicha saqlanishi kerak.
Petri idishida qotgan ozuqa muhitini 28 °C da
TS-1/80
SPU
termostatida
3
kun
davomida saqlanadi.
Pseudomonas agar solingan Petri
idishlari 3 kun davomida 28 °C haroratda
termostatda saqlangandan so’ng hech
qanday mikroorganizmlar o’smaganidan
so’ng “Laminar-s” aparatida steril holatda
namunamiz
mikrobiologik
tekshiruv
uchun quyib olindi. So’nga Petri idishlari
28 °C da TS-1/80 SPU termostatida 7 kun
davomida saqlandi. 7 kuni Petri idishlari
tekshirilganda Pseudomonas agar ozuqa
muhitida hech qanday mikroorganizmlar
o’smaganligi ko’rildi.
(1- rasm).
A
Petri idishini old tarafdan ko’rinishi
B
Petri idishini orqa tarafdan ko’rinishi
1-rasm. Petri idishlariga quyilgan Pseudomonas agar ozuqa muhiti.
Agar Saburo
yoki
dexostrous bersa
Saburo
(SDA) - bu peptonni o'z ichiga olgan
yuqori oziqlantiruvchi vosita turidir.
[1]
U
dermatofitlarni
va
boshqa
turdagi
zamburug’larni yetishtirish uchun ishlatiladi
va Nocardiya kabi filment bakteriyalarini
yetishtirish uchun ishlatiladi. Tadqiqot va
klinik yordam uchun foydali.
№
Tarkibi
gram/litr
1.
Pepton
10,0
2.
Glyukoza
40,0
3.
Agar-agar
20,0
Yakuniy pH qiymati 25 ° C da 5,6± 0,2
Universal International Scientific Journal
63
UNIVERSAL international scientific journal
Sabouraud Dextrose Agar zamburug’,
mog'or va atsidofil mikroorganizmlarini
yetishtirish
uchun
ishlatilishi
mumkin.
Patogen
zamburug’lar,
ayniqsa
teri
infektsiyalari
bilan
bog'liq
bo'lganlarni
yetishtirish uchun ishlatiladi. Ushbu vosita
kosmetikadagi
mikroorganizmlar
va
qo'ziqorinlarni
aniqlash
va
oziq-ovqat
mahsulotlarini mikologik baholash uchun ham
javob beradi.
Ozuqa
muhitning
tarkibi
Yevropa
farmakopeyasi
tomonidan
tasdiqlangan.
Dekstroza fermentlangan uglevod, uglerod va
energiya
manbai
hisoblanadi.
Pepton
aralashmasi
mikroorganizmlarning
rivojlanishi uchun zarur bo'lgan oziq moddalar
manbai: azot, vitaminlar, mineral tuzlar va
aminokislotalar.
Dekstrozning
yuqori
konsentratsiyasi va past pH bu vositani
zamburug’lar uchun tanlab oladi. Georg va
boshqalar shuni ko'rsatdiki, uchta antibiotik
bilan to'ldirilgan ushbu agar og'ir ifloslangan
sinov
materiallaridan
patogen
zamburug'larning
izolyatsiyasini
sezilarli
darajada yaxshilagan. Selektiv muhitni
tayyorlash uchun steril sharoitda quyidagi
antibiotiklarni
qo'shing:
0,4
g
sikloheksimid, 20 birlik penitsillin, 40 mg
streptomitsin.
Ishlatishdan oldin Sabouraud agar
shishasidan alyuminiy qopqoqni olib
tashlandi va rezina tiqinni steril paxta
doka bilan almashtirildi. Sabouraud agar
bilan shishani eritma to'liq eriguncha
qaynab turgan suv hammomida saqlandi,
45-45 °C haroratgacha sovutib olindi.
50 °C va 4-5 mm qatlamli steril Petri
idishlariga
quyiladi.
To'liq
qattiqlashgandan so'ng, muhit 37±1 °C
haroratda
45-60
daqiqa
davomida
quritiladi. Ushbu shaklda Sabouraud agar
28 °C haroratda 10 kun davomida nazorat
qilish uchun foydalanildi.
Agar Saburo
ozuqa
muhitida
hech
qanday
mikroorganizmlar o’smaganligi ko’rildi
(2- rasm).
A
Petri idishini old tarafdan ko’rinishi
B
Petri idishini orqa tarafdan ko’rinishi
2-rasm. Petri idishlariga quyilgan Pseudomonas agar ozuqa muhiti.
Vismut sulfit agar (BSA)-
selektiv va
differentsial vosita bo'lib, uni izolyatsiya qilish
va taxminiy identifikatsiya qilish uchun
ishlatiladi. Salmonella spp, Salmonella Typhi
ga alohida e'tibor qaratilgan.
52.33 gram vismut sulfit agarni
distillangan 1000 ml suvda eritib
tayyorlab olamiz. Muhitni to'liq eritish
uchun
aralashmani
qaynaguncha
qizdiring.
Vismut
sulfit
agarni
Universal International Scientific Journal
64
UNIVERSAL international scientific journal
sterilizatsiya qilish uchun avtoklav yoki
fraksiyonel
sterilizatsiya
orqali
tozalab
olinadi. Vismut sulfit agar solingan Petri
idishlari 3 kun davomida 28 °C haroratda
termostatda saqlangandan so’ng hech qanday
mikroorganizmlar
o’smaganidan
so’ng
“Laminar-s”
aparatida
steril
holatda
namunamiz mikrobiologik tekshiruv uchun
quyib olindi. So’nga Petri idishlari 28 °C
da TS-1/80 SPU termostatida 7 kun
davomida saqlandi. 7 kuni Petri idishlari
tekshirilganda Pseudomonas agar ozuqa
muhitida hech qanday mikroorganizmlar
o’smaganligi ko’rildi.
(3-rasm)
№ Tarkibi
gram/litr
1.
Pepton
10,0
2.
HM Pepton B
5,0
3.
Dekstroza (glyukoza)
5,0
4.
Natriy fosfat
4,0
5.
Temir sulfat
0,3
6.
Vismut sulfit ko'rsatkichi
8,0
7.
Yorqin yashil
0,025
8.
Agar-agar
20,0
Yakuniy pH qiymati 25 ° C da 7,7± 0,2
A
Petri idishini old tarafdan ko’r
inishi
B
Petri idishini orqa tarafdan ko’rinishi
3-rasm. Petri idishlariga quyilgan Vismut sulfit agar ozuqa muhiti.
Mannitol-nitrat
ozuqa muhiti. Enterobakteriyalarning harakatchanligini tez aniqlash
uchun ozuqa muhiti hisoblanadi.
№ Tarkibi
gram/litr
1.
Pepton
10,0
2.
Bakteriologik agar
15,0
3.
Kaliy nitrat
1,0
4.
Mannitol
7,5
5.
Fenol qizil
0,04
Yakuniy pH qiymati 25 °C da 7,6± 0,2
Universal International Scientific Journal
65
UNIVERSAL international scientific journal
22,04 g Mannitol-nitrat ozuqa muhitni 1
litr distillangan suvda suyultirildi. Yaxshilab
aralashtiring va qizdiring. Tez-tez aralashtirib,
qaynatib oling. To'liq eritmaguncha bir daqiqa
qaynatib oling. Kolbalarga ustunlar balandligi
6-7 sm bo‘lguncha quyiladi.121°C da 15
daqiqa sterilizatsiya qilinadi.
So’nga Petri idishlari 28 °C da TS-
1/80 SPU termostatida 7 kun davomida
saqlandi.
7
kuni
Petri
idishlari
tekshirilganda
Mannitol-nitrat
ozuqa
muhitida hech qanday mikroorganizmlar
o’smaganligi ko’rildi (4- rasm).
A
Petri idishini old tarafdan ko’rinishi
B
Petri idishini orqa tarafdan ko’rinishi
4-rasm. Petri idishlariga quyilgan Mannitol-nitrat agar ozuqa muhiti.
Kartoshka dekstrozi agar-
zamburug’lar va mog'orlarni yetishtirish, aniqlash va sanab
o'tish uchun vosita.
№ Tarkibi
gram/litr
1.
Dekstroz
20,0
2.
Bakteriologik agar
15,0
3.
Kartoshka
200,0
Yakuniy pH qiymati 25 °C da 5,6± 0,2
Kartoshka dekstrozi agar APHA va FDA
tomonidan zamburug’lar va mog'orlarni
yetishtirish uchun tavsiya etiladi. Bundan
tashqari, zamburug'lar va bakteriyalarni
aniqlash
uchun
ularning
hujayra
morfologiyasini
o'rganish
bilan
parallel
ravishda yoki shisha mikrokultura usullarida
foydalanish mumkin.
Bakteriyalarning ko'payishini yo’q qilish
uchun ushbu umumiy vositaga kislota yoki
antibiotiklar
qo'shilishi
mumkin.
Oziq
moddalarga boy asos (kartoshka ekstrakti)
mog'or va bakteriyalarning ko'p o'sishiga
yordam beradi. Dekstroz - uglerod va
energiya
manbasini
ta'minlaydigan
fermentlangan uglevod. Bakteriologik
agar qattiqlashtiruvchi hisoblanadi.
200 gramm pustidan ajratilgan
kartoshkani 1 litr distillangan suvda 500
ml qolguncha 3 soat davomida qaynatib
pishirib olindi. So’ng aralashmadan
eritmani ajratib olish uchun 8 qavat
dokadan aralashmani o’tkazib eritmani
ajratib oldik. Eritmaga 15 gramm Agar-
agar va 20 gramm Dekstroz qo’shib
yaxshilab aralashtirilib qizdirildi. To'liq
Universal International Scientific Journal
66
UNIVERSAL international scientific journal
eritmaguncha bir daqiqa qaynatib olindi. 15
daqiqa davomida 118-121 °C da Avtoklavda
sterilizatsiya qilindi. 45-50 °C gacha sovutib,
yaxshilab aralashtiriladi va Petri idishlariga
quyiladi. So’nga Petri idishlari 28 °C da TS-
1/80 SPU termostatida 7 kun davomida
saqlandi.
7
kuni
Petri
idishlari
tekshirilganda
Mannitol-nitrat
ozuqa
muhitida hech qanday mikroorganizmlar
o’smaganligi ko’rildi (5- rasm).
A
Petri idishini old tarafdan ko’rinishi
B
Petri idishini orqa tarafdan ko’rinishi
5-rasm. Petri idishlariga quyilgan Kartoshka dekstrozi agar ozuqa muhiti.
Xulosa.
Tenebrio molitor lichinkalaridan ajratib
olingan yog`ning miqdori to`liq tahlil qilindi
va asosli ishlab chiqarish tarmoqlari uchun
standartlari
olindi.mikrobiologik
tahlil
jihatidan 3 xil turdagi ozuqa muhitlarida
turlicha zararlangan bakterialarga qarshi
faolligi amaliy jihatdan tahlil qilindi va
birinchi va ikkinchi turdagi ozuqa
muhitlarida
bakterialar
faoliggi
pasayishini
kuzatish
imkonini
berdi.Uchinchi turdagi ozuqa muhitida
esa hech qanday mikroorganizmlar o`sish
intensivligi kuzatilmaganligi aniqlandi.
Foydalanilgan adabiyotlar (Reference List)
1. Adámková A., Kouřimská L., Borkovcová M., Kulma M., Mlček J. 2016. Nutritional values
of edible Coleoptera (Tenebrio molitor, Zophobas morio and Alphitobius diaperinus) reared in the
Czech Republic. Potravinarstvo Scientific Journal for Food Industry 10(1), 663-671.
2. Khujamshukurov, N. A., Abdutolibov, M. Z., Salomova, S. S., Kh, K. D., & Aliqulov, S. M.
(2023). ORGANIC PRODUCTION-PROBLEMS AND THEIR SYSTEMIC SOLUTIONS.
Iqlimning davom etayotgan oʻzgarishi sharoitida oziq-ovqat xavfsizligiga erishish uchun agrobiologik
xilma-xillikni oʻrganish, saqlash va barqaror foydalanish muammolari, 750-759. 3. Collavo A., Glew
R.H., Huang YS., Chuang LT., Bosse R., Paoletti M.G. 2005. House Cricket Small-scale Farming//
Ecological Implications of Minilivestock. Рр.515-540.;
4. Ramos-Elorduy J., Gonzalez E.A., Hernandez A.R. & Pino J.M. 2002. Use of Tenebrio
molitor (Coleoptera: Tenebrionidae) to recycle organic wastes and as feed for broiler chickens. J.
Econ. Entomol. 95(1): 214-220.
5. Khujamshukurov N.A. 2011. Alternative protein products. J. XXI-technology. №4 (5):14-15
6. Salomova, S., Abdutolibov, M., Kuchkarova, D., Feruzakhon, A., Razikova, M., Ismoilova,
N., & Khujamshukurov, N. (2023). TENEBRIO MOLITOR BIOMASSASINING BAKTERIAL
MIKROFLORASI. Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi, (7), 189-202.
