“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
665
GLOBALLASHUV DAVRIDA INTERNETNING YOSHLAR ONGIGA
TA'SIRI.
ADPI Pedagogika va Psixologiya kafedrasi
o‘qituvchisi Abdulmadjidova Mahdiyona Dilmurodjon qizi
ADPI Maxsus pedagogika: logopediya
yònalishi talabasi Umaraliyeva Nilufar
Annotatsiya:
Ushbu maqolada globallashuv davrida internetning yoshlar ongiga ta’siri
haqida fikr yuritilgan. Bugungi kunda o‘rgimcha to‘ridek butun dunyoni o‘z to‘rlari bilan
o‘rab turli yoshdagi shaxslarni o‘z domiga tortayotgan internet olami yoshlarni ham chetlab
o‘tmadi. Internetning ijobiy taraflari, foydalari bo‘lgani singari uning zararlari ham yo‘q
emas albatta. Maqolada ushbu xususida, internetning o‘sib, rivojlanib kelayotgan yoshlar
ongiga ta’siri haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
Globallashuv, ong, internet, virtual olam, psixika, ommaviy madaniyat,
ontogenez, shaxs, rivojlanish, individum
.
XXI asr - axborot texnologiyalari taraqqiyoti asri. Bugungi kun taraqqiyotini
jahon axborot tarmog‘i - internetsiz tasavvur qilish mushkul. Ma'lumki, internet - axborot va
hujjatlarning o‘zaro almashinuvini ta'minlaydigan kompyuter tarmoqlarini birlashtiradigan
xalqaro tizimdir. Internet keng imkoniyatlar eshigini ochdi. Uydan ko
ʻ
chaga chiqmay turib
orqali dunyo kutubxonalari bo‘ylab sayr qilib, kurrai zaminning narigi chekkasida joylashgan
oliy ta'lim muassasalarining masofaviy ( virtual) talabasi bo‘lishi, hatto elektron xizmatlarni
(matnlarni tarjima qilish, video va audio mahsulotlarni tayyorlab berish, kitob va risolalarni
sahifalash va hokazo) shartnoma orqali bajarish, pul berish topish mumkin. Hozirgi davrda
internet tarmog
ʻ
iga ulangan kompyuter, mobil telefonlari deyarli ko‘pilib xonadonlarda
mavjud. Bundan tashqari yoshlar internet kafelarida ham tarmoqdan foydalana oladilar.
Bugungi kunda axborot texnologiyalari jadal taraqqiy etishi va ijtimoiy - iqtisodiy hayotning
barcha jabhalariga joriy etish sababli barcha uchun kompyuter savodxonligi dolzarb
masalalardan biriga aylandi.
Zamonaviy jamiyatda axborot texnologiyalarni rivojlantirish muhim ahamiyatga
ega. Internet ta'sir ostida jamiyat tarkibida o‘zgarishlar yuz beradi bu olimlar uchun juda
qiziqarli mavzu. Buning sababi odamlar va jamiyatga internetning salbiy va ijobiy
oqibatlariga olib keladigan noaniq ta'siridir. Zamonaviy dunyoda o‘z hayotingizni
internetdan foydalanmasdan tasavvur qilish qiyin. Internet yordamida siz juda ko‘p foydali
ma'lumotlarni olishingiz mumkin. Bu har bir inson uchun hayotining ajralmas qismiga
aylangan butun dunyo bo‘ylab tarmog‘i. Ammo ko‘plab mutaxasislar internet zararli
ekanligini ta`kidlaydilar, ammo avval uning foydalarini ko‘rib chiqamiz.
Internetning foydali taraflari - kutubxonaga bormasdan turib kitoblarni onlayn
orqali xarid qilish va mutolaa qilish, uzoqni yaqin qilish ya'ni uzoq masofadan turib gaplasha
olish imkoniyati. Google web shahar va mamlakatlari o‘rtasidagi chegaralarini olib tashladi
- elektron pochta, ijtimoiy tarmoqlar, skype qòng‘iroqlari, dunyoning istalgan nuqtasida
odamlar bilan aloqa o‘natishga imkon beradi va bu kamdan-kam va zerkadiganlar uchun
juda qulaydir.
Internetning zararli taraflari - bugungi kunda internetdan foydalanuvchilarning
ko‘pchiligini yoshlar tashkil etgan holda uning katta qismini o‘quvchi o
ʻ
smirlar tashkil
etmoqda. Kompyuter o‘yinlar yoshlarning vaqtini o‘g‘irlamoqda. Internet klublarida yoshlar
ayni o‘qib ilm hosil qiladigan paytlarda vaqtini bekorchi o‘yinlarga ijtimoiy tarmoqlarda
mutlaqo notanish shaxslar bilan qimmatli vaqtini tanishishga sarflayotgani tashvishli holat.
Chunki internet va kompyuter o‘yinlari asriyga aylangan o‘smirlar hayotdan, ilm olish, kasb
o‘rganishdan va ma'naviy qadriyatlardan tamoman uzunlik butunlay manqurtlashib bordi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar”
mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
666
Yoshlar birma turli xil tarmoqlar karvishlari orqali tahdidlari va aldovlarga uchramoqda.
Zero, har qanday xabar to‘g‘ri va xolis bo‘lavermaydi.
Virtual voqelik va keber madaniyat kishilarning fe'l-atvorini osonlik chet
dasturlashtirish imkoniyatini beryapti ya'ni yoshlar ongi ichki dunyosi va qalbini yod
g‘oyalar ekanlashda eng oson harakatga aylandi. Bu borada mamlakat prezidenti Shavkat
Miromonovich Mirziyoyevning quyidagi fikrlarini aytib o‘tish zarur: "Bugungi tez
o‘zgaryotgan dunyo insoniyat oldida yoshlar oldida, yangi-yangi buyuk imkoniyatlar
ochmoqda. Shu bilan birga, ularni ilgari surilgan ko‘rilmagan turli yovuzlik ham xatirlarga
hamdu chor qilmoqda. G‘arazli kuchlar sodda, g‘o‘r bolalarni o‘z ota-onasiga, o‘z yurtiga
qarshi qayrab, ularning hayotiga murojaka zomin bo‘lmoqda. Bunday keskin tahlilkali
sharoitda biz ota-onalar, ustoz murabbiylar, jamoatchilik, mahalla-ko‘y bu masalada
hushyorlik va ogohlikni yanada oshirishimiz kerak. Bolalarimizni birovlarning qo
ʻ
liga berib
qo‘ymasdan ularni o‘zimiz tarbiyalashimiz lozim”.[1.25b.] Tòg‘ri, haqiqatni rad etmagan
holda shuni alohida ta'kidlab o‘tishimiz kerakki,internet tarmoqlari ta'lim olish yoki do‘stlar
bilan muloqot qilishning ajoyib vositasidir. Shu boisdan ham, internet tarmoqlaridan
foydalanuvchilar soni yildan yilga oshib borayotganligini inobatga olsak,axborot manual
sifatida OAV, internerdan axborotlar izlash kundan kunga jadallashmoqda. Bu esa qaysi
sohaga oid bo‘lishidan qat'iy nazar internetning milliy segmenting o‘z axborotlarimizni
tobora ko‘paytirib borinini taqozo stadium.
Xulosa o‘rnida shuni aytishimiz kerakki, har qanday mafkuraviy, ma'naviy va axborot
tahdidlariga qarshi kurashda muhtaram prezidentimizning asarlari dastur amal vazifasini
bajarish kerak. Jumladan "Besh muhim tashabbus va Harakatlar strategiyasi" buning yorqin
timsoli hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, global o‘zgarishlar davrida, jamiyatda axborot
tahdidlariga qarshi samarali kurashish omillaridan biri alohida, ayniqsa, yoshlarda axborot
madaniyatini shakllantirish bo‘lsa, ikkinchisi - mamlakatda yangi texnologiyalarni egallash
va uni barcha sohalarga keng joriy etish bo
ʻ
yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora tadbirlarni
amalga oshirishdir. Uchinchidan, turli xil ma'naviy tahdidlarni oldini olishda yoshlarda
olinayotgan ma'lumotlarni ajratib olish savodxonligini shakllantirish, ulardan foydalanish
bo‘yicha tavsiyalar berish, axborot xurujlariga nisbatan targ‘ibot ishlarini olib borish, ularni
vatanparvarlik ruhida tarbiyalashi kerak. Shundagina ma'naviyatli tahdidlar va axborot xuruji
yoshlarni yo‘ldan og‘dira olmaydi. Yana shuni xulosa qilib aytishimiz mumkinki,
internetning yoshlar tarbiyasida o‘ziga xos bo‘lishi va o‘zgaruvchan jihatini kengaytirish
sababli, bu mavzu juda muhimdir. Yoshlar uchun internet darslarni texnologiyani o‘rganish,
kompyuter va internetni foydalanishni ma'naviyat bilan bog‘liqlikni tushuntirish va qo‘llash,
aloqa qilish, ma'lumot topish va ularningdan foydalanish qobiliyatlari internetning yoshlar
tarbiyasidagi o‘rni katta ahamiyat saqlaydi. Shunday qilib, internetning yoshlar tarbiyasidagi
ahamiyati katta. Bu ularning o‘z fikr-mulohazalarini shakllantirish, yangiliklarda ishtirok
etish va o‘zlarini rivojlantirishlari uchun katta imkoniyatlar yaratadi.
Foydalangan adabiyotlar ròyxati:
1. Sh. M. Mirziyoyev "Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash, yurt
taraqqiyot va xalq farovonligining garovi". T.: O‘zbekiston, 2017. - B. 25 - bet.
2. I. H. Qo‘ng‘irov va Sh. I. Kungirova " Globallashuv sharoitida axborot tahdidlarga
qarshi kurashishning zamonaviy texnologiyalarni yaratish muammolari" mavzusidagi
xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari T: 2020 yil, B - 191.
3. N. Y. Karimovna (2022). " Yoshlarda internetga tobelik muammolari. Ta'lim va
rivojlanish tahlili " onlayn ilmiy jurnal 2 (12).
4. O‘lmasjonivich, Xurshid Samatov "Insonlarning o‘zaro ta
ʼ
sirining mistik va falsafiy
asoslari". (2021).
