Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
213
B
LAJAK BOSHLAN
ICH SINF
QITUVCHILARINI
(HAMKORLIK) KOMPETENSIYASI: KOMANDADA
ISHLASHGA
RGATISH METODIKASI
Toshtemirova Maftuna Tolibjonovna
Andijon davlat universiteti 2-bosqich doktaranti
Annotatsiya:
ushbu maqola
b lajak boshlan ich
sinf
qituvchilarini
(hamkorlik) kompetensiyasi: komandada ishlashga
rgatish metodikasi
haqida batafsil fikr yoritilgan.
:
Abstract:
this article provides a detailed idea about the methodology of training
future elementary school teachers in the competence of cooperation: team work.
Kalit s zlar:
tadqiqot, faoliyat, kooperatsiya, raqobat, guruh, fikrlash, bilim,
k nikma, malaka,
z- ziga ishonch, shakllantirish, q
-
, mustaqil
fikrlash, strategiya.
Keywords:
research, activity, cooperation, competition, group, thinking,
knowledge, skill, competence, self-confidence, formation, support, independent thinking,
strategy.
Kooperatsiya
bu umumiy vazifani bajarishga y naltirilgan hamkorlik ishi.
Kooperativ faoliyat doirasida guruhning barcha
zolari alohida
zlari uchun ham,
yaxlitlikda butun guruh uchun ham qulay hamda foydali natijaga erishishga intilishadi.
Demak, kooperativ t lim
qitish jarayonida maksimal samaradorlikka erishish uchun
kichik guruhlarda hamkorlikdagi faoliyatni tashkil etishga asoslanadi. [1]
Kooperativ t limni tashkil etish
oyasi nihoyatda oddiy.
qituvchi guruhni
kichik guruhlarga ajratadi va ularga topshiriq beradi.
quvchilar guruhning barcha
zolari berilgan vazifani t liq bajarib b lguniga qadar topshiriq ustida birgalikda
ishlashadi. Hamkorlikdagi kuch shunga olib keladiki, jarayonning barcha ishtirokchilari
zaro manfaatli hamkorlikka intilishadi: har biri boshqasining yutuqlari orqali
zi ham
muvaffaqiyatga erishishni m ljalga oladi (
sening muvaffaqiyating menga foyda keltirdi,
meniki esa senga
); guruhning barcha
zolari bitta maqsad atrofida birlashadi (
hammamiz
bitta qayiqda suzamiz yoki ch kib ketamiz
); har bir kishi faoliyati natijasi barchaga ham
tegishli (
biz sensiz buni uddalay olmas edik
);
urur hissi va hamkorlikda
alabaga
erishish (
biz seni topshiriqni muvaffaqiyatli bajarganliging uchun tabriklaymiz!
).
Kooperativ t lim vaziyatida
quvchilarning ijobiy
zaro aloqador yutuqlari mavjud.
Shuning uchun
quvchilar
z maqsadiga erishish guruhning boshqa
zolariga ham
bo liqligini yaxshi tushunishadi.
Kooperativ t limning
maqsadi
komandaning har bir
zosini shaxs sifatida
yanada muvafaqqiyatli va kuchli qilishga erishish.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
214
quvchilarning
vaziyatida umumiy maqsad mavjud b lib, guruhlarga taqsimlangan
quvchilarning
hammasiga vazifalar b lib beriladi, raqobat vaziyatida guruhning har bir
zosi yaxlit
tarzda q yilgan maqsadgi individual erishishi talab etiladi.
M.A.Mey, L.U.Duba ham kooperatsiya jarayonida uning ishtirokchilari
rtasida
taqsimlangan birgalikdagi umumiy maqsadning mavjudligi va ular
rtasida d stona
munosabatlarning qaror topishini qayd etib
tishadi.
M.Mid kooperatsiyada umumiy maqsadga erishish yuzaga keladi, raqobat
jarayonida boshqalar xuddi shu vaqtda erishishga intilayotgan natijani izlanadi va q lga
qiritiladi, deb hisoblaydi.
biologik jihati bilan bo liqlikda tushuntirishga harakat qilib, turli vaziyatlarda
kishilarning imkoniyati biologik omillar sababli cheklangan, kooperatsiya esa, uni bartaraf
etishning samarali metodi sifatida yuzaga chiqadi, degan xulosaga kelgan.
tushunchalarida
takchi nuqtai nazar sifatida shaxsni
rganishga nisbatan psixologik
yondashuv yuzaga chiqishi t kidlanadi. U kooperatsiya va raqobat insondagi egoning
ortishi yoki kamayishining namoyon b lishi, degan xulosaga kelgan.
Xorijiy tadqiqotlarda kooperativning guruhiy shaklining imkoniyatlarini ochib
berishga
alohida
ahamiyat
qaratilgan.
Jumladan,
D.V.Jonson,
R.T.Jonsonlar
quvchilarning individual
quv-bilish faoliyatini kichik guruhlarda birgalikda ishlash
bilan uy unlashtirishni taklif etishgan. D. de Friz (D. DeVries) va K.Edvards (K.
Edwards)
quv-bilish faoliyatidagi
quvchilarning birgalikdagi faoliyati guruhiy shaklini
tashkil etishning
yin usullarini bayon etishgan. S.Sharan (S. Sharan), I.Sharan
(Y.Sharan)lar qiziqishiga k ra
quvchilarni guruhlarga birlashtirish masalasini tadqiq
etishgan. R.E.Slavin dars jarayonida
quvchilarni kichik guruhlar (4-5 kishidan iborat)ga
b lish asosida
quv-materialini
rganish va
quv-bilish faoliyatini tashkil etish
usullarini taklif etdi.
E.Aronson (E.Aronson)ning
oyalariga muvofiq
quv-bilish
faoliyatida
quvchilarning hamkorligini rivojlantirish jarayonida ularning guruhdagi
zaro
harakatini tashkil etish har bir ishtirokchining dastlab umumiy topshiriqning m lum bir
qismi ustida ishlashi,
rganilgan materialni bir-biriga tushuntirishi va guruhning boshqa
ishtirokchilariga topshiriqdagi
z ulushini bajarishiga yordam berishi, nihoyasida
quvchilarning q yilgan maqsadga erishishiga imkon berishi talab etiladi.
Kooperatsiya kompetentsiyasi quyidagi tuzilishga ega:
1.Jamoaning umumiy maqsadlarini qabul qilish:
jamoaviy umumiy maqsadga q shilishi, jamoa bilan birga ishlash,
z
ishining natijasini jamoaviy qarorga kirita olish, jamoaviy ishda his-tuy ularini boshqara
olish;
2.
zaro birgalikdagi ijtimoiy harakat:
muhokamada ishtirok etish, kelisha olish,
zaro hurmatda b lish, boshqalar
fikrini eshitish va qabul qilish,
z harakatlarini jamoa boshqa
zolarining harakatlari
bilan uy unlashtirish, ularga yordam berishga tayyorlik;
umumiy natija uchun m suliyatni
z zimmasiga olishga tayyor turish;
3.
z zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarish:
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
215
jamoada samarali ishlash uchun
z majburiyatlariga ega b lish va vazifani
bajarishga tayyorlik;
natijaning sifatli b lishi uchun zimmasiga yuklangan vazifani m suliyat
bilan bajarish, maqbul natijaga erishish;
4.Mustaqillik va tashabbuskorlik:
mustaqil ishlash qobiliyati va belgilangan vazifa doirasida tashabbus
k rsatish;
guruh
zolarini vazifani bajarishga jalb etish qobiliyati va ularni ruxan
q llab-quvvatlash va mativatsiya qilish.
Shuni alohida t kidlash kerakki,
qituvchi har safar
quvchilarni guruh
zolari
bilan topshiriqni bajarishga taklif qilar ekan, ularning jamoada ishlash qobiliyatini
rivojlantirish imkoniga ega b ladi. Bunga jamoaviy ishlashning asosiy qoidalari
quvchilar bilan takrorlash yaqindan yordam berishi mumkin:
navbati bilan gapirish va har kimni alohida eshitish;
barcha bildirilgan takliflarni
rganib chiqish;
sinfdoshlarning takliflariga ular dilini o ritadigan izohlar bermaslik;
avvalo, jamoa
zolari, s ngra boshqa
quvchilar yoki
qituvchiga
tushuntirib berish uchun murojaat qilish;
jamoaning barcha
zolariga vazifalar kelishilgan holda taqsimlanishiga
kelishish;
muayyan ish uchun m sullarni
z xohishiga k ra belgilab q yish.
Umuman olganda, komandada ishlash, samarali birgalikdagi harakat va
hamkorlikka qobiliyatlilik t lim standartining metapredmetli natijalaridan biri
hisoblanadi. Davlat t lim standarti (Milliy
quv dasturi) va XXI asr k nikmalari, shu
jumladan,
kompetensiyalari
rtasidagi bo liqlik ham muhim ahamiyatga ega
b lib, shu sababli quyida biz tanqidiy fikrlash, ijodiy va kreativ fikrlash, muloqot va
hamkorlik Davlat t lim standarti talablariga qanchalik mos kelishini batafsil tahlil
qilamiz.
T lim standartlari t lim mazmuniga XXI asr k nikmalari uy unlashtirgan
xalqaro tadqiqotlarda takchi
rinni egallagan mamlakatlar tajribasini vizual tarzda k rib
chiqamiz
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
216
Foydalanilgan adabiyotlar r yxati
1.
-49.
2.
-
3.
V.5. P.444-454.
