Universal International Scientific Journal
57
Mirzabekov Ismoiljon Adhamjon o’g’li., Xojimatov Sardorbek Ravshanbek o'g'li., Xodjayeva
Muqaddas Sati-Mahamatovna
Qo’qon universiteti Andijon filiali
Uzbekistan
Annotatsiya.
Gemotsitopoez — bu organizmda qon hujayralarining hosil boʻlishi va rivojlanishi
jarayoni. Bu jarayon asosan suyak koʻmigida sodir boʻlib, unda eritrotsitlar (qizil qon tanachalari),
leykotsitlar (oq qon tanachalari) va trombotsitlar (qon plastinkalari) hosil boʻladi. Gemotsitopoez
organizmning immunitet tizimi, kislorod tashishi va qon ivishi kabi muhim funksiyalarini taʼminlaydi.
Qon hosil bo’lishida, inson organizmida qon hujayralarining yetilishi va rivojlanishi jarayonidir.
Kalit so‘zlar:
Gemotsitopoez, eritrositlar, leykositlar, trombositlar, qon hosil bo’lishi, yetilish va
differensiatsiya.
Аннотация:
Гемопоэз — процесс образования и развития клеток крови в организме. Этот
процесс происходит в основном в костном мозге, где образуются эритроциты (красные кровяные
клетки), лейкоциты (белые кровяные клетки) и тромбоциты (тромбоциты). Кроветворение
обеспечивает важные функции организма, такие как иммунная система, транспорт кислорода и
свертываемость крови.
Гемопоэз — процесс созревания и развития клеток крови в организме человека.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
GEMOTSITOPOEZ VA UNING BOSQICHLARI, QON HOSIL BOʻLISHI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 3
Published: 28.03.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
5
8
Ключевые слова:
Кроветворение, эритроциты, лейкоциты, тромбоциты, кроветворение,
созревание и дифференцировка.
Abstract:
Hematopoiesis is the process of formation and development of blood cells in the div.
This process occurs mainly in the bone marrow, where erythrocytes (red blood cells), leukocytes (white
blood cells) and thrombocytes (platelets) are formed. Hematopoiesis provides important functions of the
div, such as the immune system, oxygen transport and blood clotting.
Hematopoiesis is the process of maturation and development of blood cells in the human div.
Keywords:
Hematopoiesis, erythrocytes, leukocytes, platelets, blood formation, maturation and
differentiation.
Language:
Uzbek
Citation:
Mirzabekov , I., Khojimatov , S., & Khodjaeva , M. (2025). HEMOCYTOPOESIS AND
ITS STAGES, BLOOD PRODUCTION. Universal International Scientific Journal, 2(3), 57–62. Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1474
https://doi.org/10.69891/3060-4540.2025.14.76.001
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15120077
Gemotsitopoezning bosqichlari
1. Hematopoetik ildiz hujayralari
(HSC) bosqichi:
- Hematopoetik ildiz hujayralari
gemotsitopoezning boshlangʻich nuqtasi
hisoblanadi.
Ular
suyak
koʻmigida
joylashgan boʻlib, oʻzlarini koʻpaytirish
(self-renewal) va turli qon hujayralariga
ajralish (differentiation) qobiliyatiga ega.
- HSC ikkita asosiy yoʻnalishga
ajraladi: miyeloid va limfoid progenitor
hujayralar.
2. Miyeloid va limfoid progenitor
hujayralar bosqichi:
- Miyeloid progenitor hujayralar
quyidagi hujayralarga ajraladi:
- Eritrotsitlar (qizil qon tanachalari)
- Trombotsitlar (qon plastinkalari)
-
Granulotsitlar
(neytrofillar,
eozinofillar, bazofillar)
- Monotsitlar va makrofaglar
- Limfoid progenitor hujayralar
quyidagi hujayralarga ajraladi:
- T-limfotsitlar
- B-limfotsitlar
- Tabiiy oʻldiruvchi hujayralar (NK-
hujayralar)
3. Ajralish va yetilish bosqichi:
- Har bir progenitor hujayra oʻziga xos
qon hujayralariga ajraladi va yetiladi.
Masalan, miyeloid progenitor hujayralar
eritroblastlarga
ajralib,
keyinchalik
eritrotsitlarga aylanadi.
- Limfoid progenitor hujayralar T-
hujayralar,
B-hujayralar
va
NK-
hujayralarga ajraladi.
4. Yetilgan qon hujayralarining
chiqarilishi:
- Yetilgan qon hujayralari suyak
koʻmigidan qon oqimiga chiqariladi va
Universal International Scientific Journal
5
9
organizmning turli qismlariga tarqaladi.
Gemotsitopoez jarayoni bir necha
bosqichlardan iborat boʻlib, ularning har
biri qon hujayralarining turli turlariga
ajralishiga olib keladi. Bu bosqichlar
quyidagilardan iborat:
Gemotsitopoezning
statistik
maʼlumotlari
1. Eritrotsitlar:
- Odam organizmida har kuni
taxminan 2,5 milliard eritrotsit hosil
boʻladi.
- Eritrotsitlarning hayot davomiyligi
120 kun atrofida.
- Qonda eritrotsitlar soni 1 mikrolitrda
4,5–5,5 million atrofida boʻladi.
2. Leykotsitlar:
- Oq qon tanachalari soni 1 mikrolitr
qonda 4,000 dan 11,000 gacha boʻlishi
mumkin.
- Neytrofillar eng koʻp uchraydigan
leykotsitlar hisoblanib, ular umumiy
leykotsitlarning 50-70% ni tashkil qiladi.
-
Limfotsitlar
(T-hujayralar,
B-
hujayralar va NK-hujayralar) umumiy
leykotsitlarning 20-40% ni tashkil qiladi.
3. Trombotsitlar:
- Trombotsitlar soni 1 mikrolitr qonda
150,000 dan 450,000 gacha boʻlishi
mumkin.
-
Trombotsitlarning
hayot
davomiyligi 7-10 kun atrofida.
Gemotsitopoezni tartibga soluvchi
omillar
Gemotsitopoez jarayoni bir qator
sitokinlar va oʻsish omillari tomonidan
tartibga solinadi. Ular orasida quyidagilar
muhim rol oʻynaydi:
- Eritropoetin (EPO): Eritrotsitlar
hosil boʻlishini ragʻbatlantiruvchi gormon.
- Trombopoetin (TPO): Trombotsitlar
hosil boʻlishini tartibga soluvchi omil.
-
Granulotsit-makrofaj
koloniya
ragʻbatlantiruvchi
omil
(GM-CSF):
Granulotsitlar
va
monotsitlar
hosil
boʻlishini ragʻbatlantiruvchi omil.
-
Interleykinlar
(IL-3,
IL-7):
Limfotsitlar va boshqa qon hujayralarining
rivojlanishini tartibga soluvchi omillar.
Gemotsitopoezning klinik ahamiyati
Gemotsitopoez jarayonining buzilishi
turli qon kasalliklariga olib kelishi
mumkin. Masalan:
- Anemiya: Eritrotsitlar sonining
kamayishi yoki ularning funksiyasining
buzilishi.
- Leykemiya: Oq qon tanachalarning
noormal koʻpayishi.
- Trombositopeniya: Trombotsitlar
sonining kamayishi.
Gemotsitopoezning ahamiyati
Gemotsitopoez
organizmning
immunitet tizimi, kislorod tashishi va qon
ivishi
kabi
muhim
funksiyalarini
taʼminlaydi. Bu jarayon buzilishi qon
kasalliklariga,
masalan,
anemiya,
leykemiya va trombositopeniyaga olib
kelishi mumkin.
Gemotsitopoez
—
bu
qon
hujayralarining hosil boʻlishi, rivojlanishi
va yetilishi jarayoni boʻlib, u organizmning
immunitet tizimi, kislorod tashishi va qon
ivishi
kabi
hayotiy
funksiyalarini
taʼminlaydi. Bu jarayon asosan suyak
Universal International Scientific Journal
60
koʻmigida sodir boʻladi, lekin homiladorlik
davrida jigar va taloqda ham amalga
oshiriladi.
Gemotsitopoezning
murakkabligi
va
uning
molekulyar
mexanizmlari
tibbiyot
va
biologiya
sohasida keng oʻrganilgan mavzulardan
biridir.
Qon hosil boʻlishining bosqichlari:
1. Hematopoetik ildiz hujayralari
(Hematopoietic Stem Cells, HSCs):
- Bu hujayralar suyak koʻmigida
joylashgan
boʻlib,
ularning
asosiy
xususiyati koʻp qirrali boʻlishidir. Yaʼni,
ular turli turdagi qon hujayralariga aylanish
qobiliyatiga ega.
- HSCs ikkita asosiy yoʻnalishda
rivojlanadi: miyeloid va limfoid.
2. Miyeloid va Limfoid Progenitor
Hujayralari:
- Miyeloid progenitor hujayralari:
Eritrotsitlar, trombotsitlar, neytrofillar,
bazofillar, eozinofillar va monotsitlarga
aylanadi.
- Limfoid progenitor hujayralari:
Limfotsitlar (T-hujayralar, B-hujayralar va
tabiiy oʻldiruvchi hujayralar) ga aylanadi.
3. Yetilish va Differensiatsiya:
-
Progenitor
hujayralar
turli
bosqichlardan
oʻtib,
yetilgan
qon
hujayralariga aylanadi. Bu jarayon turli
omillar (sitokinlar, oʻsish omillari)
tomonidan tartibga solinadi.
-
Masalan,
eritropoetin
(EPO)
gormoni eritrotsitlar hosil boʻlishini
ragʻbatlantiradi,
trombopoetin
esa
trombotsitlar ishlab chiqarilishini tartibga
soladi.
4. Qon hujayralarining funksiyalari:
- Eritrotsitlar: Kislorodni toʻqimalarga
yetkazish va karbonat angidridni olib
chiqish.
- Leykotsitlar: Infeksiyalarga qarshi
kurashish va immunitetni taʼminlash.
- Trombotsitlar: Qon ivishida ishtirok
etish va qon ketishini oldini olish.
Qon hosil boʻlishini tartibga soluvchi
omillar:
- Sitokinlar va oʻsish omillari: Bu
moddalar qon hujayralarining yaratilishi,
koʻpayishi va yetilishini boshqaradi.
Masalan, Granulotsit-makrofaj koloniya
stimullovchi
omil
(GM-CSF),
Interleykinlar (IL-3, IL-6), Eritropoetin
(EPO) va boshqalar.
- Suyak koʻmigi mikro muhiti: Suyak
koʻmigidagi stroma hujayralari va ularning
ishlab
chiqaradigan
moddalari
hematopoetik hujayralarning rivojlanishini
qoʻllab-quvvatlaydi.
Qon hosil boʻlishining patologiyalari:
- Anemiya: Eritrotsitlar sonining
kamayishi yoki ularning funktsiyasining
buzilishi.
- Leukemiya: Oq qon hujayralarining
normal boʻlmagan koʻpayishi.
- Trombositopeniya: Trombotsitlar
sonining kamayishi.
-
Aplastik
anemiya:
Suyak
koʻmigining qon hujayralarini ishlab
chiqara olmasligi.
Qon hosil boʻlishini oʻrganishning
klinik ahamiyati:
- Qon kasalliklarini tashxislash va
davolash.
Universal International Scientific Journal
61
- Suyak koʻmigi transplantatsiyasi va
ildiz hujayralar terapiyasi.
-
Kemoterapiya
va
radiatsiya
terapiyasidan keyin qon hujayralarini
tiklash.
Qon hosil boʻlishi murakkab va nozik
jarayon boʻlib, uning toʻgʻri ishlashi
organizmning sogʻligʻi va hayoti uchun
juda muhimdir. Ushbu jarayonni chuqurroq
oʻrganish orqali koʻplab qon kasalliklarini
davolash va oldini olish imkoniyatlari
yaratilmoqda.
Xulosa. Gemotsitopoez — bu qon
hujayralarining
hosil
boʻlishi
va
rivojlanishining murakkab jarayoni boʻlib,
u organizmning normal funksiyasini
taʼminlash uchun zarur. Uning bosqichlari
va statistik maʼlumotlari tibbiyot va
gistologiya sohasida qon kasalliklarini
tushunish va davolash uchun muhim
ahamiyatga ega.
Ushbu
maqolada
gemotsitopoez
jarayoni, uning bosqichlari va statistik
maʼlumotlari haqida umumiy maʼlumot
berildi. Bu mavzu tibbiyot talabalari va
mutaxassislar uchun foydali boʻlishi
mumkin.
Qon hosil boʻlishi (hematopoez) inson
organizmi uchun hayotiy ahamiyatga ega
boʻlgan murakkab va tartibli jarayondir. Bu
jarayon asosan suyak koʻmigida sodir
boʻlib, unda hematopoetik ildiz hujayralari
(HSCs)
turli
qon
hujayralariga
differensiatsiyalanadi. Qon hujayralari
uchta asosiy guruhga boʻlinadi: eritrotsitlar
(kislorod
tashish),
leykotsitlar
(immunitetni taʼminlash) va trombotsitlar
(qon ivishida ishtirok etish).
Hematopoez jarayoni turli sitokinlar,
oʻsish omillari va suyak koʻmigi mikro
muhiti tomonidan qatʼiy tartibga solinadi.
Bu
jarayonning
buzilishi
anemiya,
leykemiya, trombositopeniya kabi qon
kasalliklariga
olib
kelishi
mumkin.
Shuning uchun, qon hosil boʻlishini
oʻrganish nafaqat tibbiyotda, balki klinik
amaliyotda ham katta ahamiyatga ega.
Qon hosil boʻlishi haqidagi bilimlar
qon kasalliklarini tashxislash, davolash va
oldini olishda muhim rol oʻynaydi. Suyak
koʻmigi transplantatsiyasi, ildiz hujayralar
terapiyasi
va
gen
terapiyasi
kabi
zamonaviy
davolash
usullari
ushbu
jarayonni chuqurroq tushunish asosida
ishlab chiqilgan. Kelajakda hematopoezni
boshqarish va qon kasalliklarini davolash
boʻyicha yangi usullar ishlab chiqilishi
kutilmoqda.
1. Qon hosil boʻlishi suyak koʻmigida
sodir boʻladigan murakkab jarayon boʻlib,
u organizmning immuniteti, kislorod
tashishi va qon ivishi kabi hayotiy
funktsiyalarini taʼminlaydi.
2. Bu jarayon turli molekulyar
mexanizmlar va omillar tomonidan tartibga
solinadi.
3. Qon hosil boʻlishining buzilishi
jiddiy qon kasalliklariga olib kelishi
mumkin.
4. Hematologiya sohasidagi ilmiy
tadqiqotlar qon kasalliklarini davolash va
oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Universal International Scientific Journal
62
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. "Hematology: Basic Principles and Practice" Ronald Hoffman, Edward J. Benz, Leslie E.
Silberstein, Helen Heslop, Jeffrey Weitz, John Anastasi 50-105 bet.
2. "Williams Hematology" - Mualliflar: Kenneth Kaushansky, Marshall A. Lichtman, Josef T.
Prchal, Marcel M. Levi, Linda J. Burns, David C. Linch 100-165 bet
3. "Molecular Biology of the Cell" Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, David
Morgan, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter 800-840 bet
4. "Essential Haematology" A. Victor Hoffbrand, Paul A. H. Moss 50-100 bet
5. "Blood" (Journal) - [https://ashpublications.org/blood](https://ashpublications.org/blood)
6.
"Nature
Reviews
Hematology"
-
[https://www.nature.com/nrhem](https://www.nature.com/nrhem)
7. National Institutes of Health (NIH) – Hematology Section
- [https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/blood-disorders](https://www.nhlbi.nih.gov/health-
topics/blood-disorders)
8.
Medscape
–
Hematology
[https://www.medscape.com/hematology]
(https://www.medscape.com/hematology
9. PubMed - [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
) Mirzabekov I.
A. The effect of gamma radiation on the activity of salivary gland enzymes // Universe: physics
and biology. - 2024. - Vol. 1. - No. 2 (116). - Pp. 39-42 .
11. Xodjayeva A. et al. MAKTAB OQUVCHILARINING FUNKSIONAL KORSATKICHLARI
TAHLILI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – №. 9 (46).
12. Xodjayeva, Aziza, and Madina Xolmirzaeva. "TANA VAZNI VA BOY UZUNLIGI INDEKSI
KORSATKICHLARINING TAXLILI." Talqin va tadqiqotlar 9 (46) (2024).
13. Mаxammatova S. et al. DINAMOMETRIYA ORQALI JISMONIY RIVOJLANISHNING
FUNKTSIONAL TIZIM KO’SATKICHLARNI O’RGANISH //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. –
№. 9 (46).
14. Yusupjonova G., Xolmirzaeva M., Asqarova M. KO’KRAK QAFASI AYLANASI
UZULINGI ORQALI JISMONIY RIVOJLANISH KO’RSATKICHLARINI O’RGANISH
//Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – №. 9 (46).
15. Karimjonov, Hayotbek, and Ulugbek Gaibov. "RHUS GLABRA O ‘SIMLIGIDAN AJRATIB
OLINGAN PS-5 MODDASINING KARDIOPROTEKTORLIK XUSUSIYATLARINI
BAHOLASH." Talqin va tadqiqotlar 1.22 (2023).
16. Mutalipov, А., Zaynabiddinov, А., Usmanov, P., & Raximov, R. (2023). АYRIM
GIDROLIZLАNUVCHI TАNINLАRNING KАLАMUSH АORTА SILLIQ MUSKULIGА
VАZORELАKSАNT TАSIRINI TАVSIFLАSH. Talqin va tadqiqotlar, 1(21).
17. Юсупжонова Г., Холмирзаева М., Азизова Д. КИЧИК МАКТАБ ЁШДАГИ
БОЛАЛАРДА
НАФАС
ТИЗИМИ
КЎРСАТКИЧЛАРИ
ДИНАМИКАСИНИ
ЎПКАЛАРНИНГ ТИРИКЛИК ХАЖМИ ОРҚАЛИ ҚИЁСИЙ ТАВСИФЛАШ //Interpretation
and researches. – 2023. – Т. 1. – №. 15.
18. Kholmirzayeva M. et al. ENSURING SUSTAINABLE DEVELOPMENT THE ROLE OF"
GREEN ECONOMY" //Science and Innovation. – 2022. – Т. 1. – №. 3. – С. 301-304.
