MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
492
ESHITISHNING BUZULISHIGA TA’SIR KO’RSATUVCHI OMILLAR
Andijon davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta'lim fakulteti
1-bosqich talabasi;
Usmonova Sarvinoz Akramjon qizi
Ilmiy raxbar: Maxsus pedagogika kafedrasi
o’qituvchisi; Mamatisayeva Surayyo Axmadjon
qizi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15233889
Annotatsiya;
Ushbu maqolani yozishdan maqsad eshitishda kamchiligi bo'lgan bolalarga
ko'plab qulayliklar va ularga yordam qo'lini cho’zish va eshitishda kamchiligi boslganlarning
turlari va ularni klinik sabablari hamda korishni pasayishi haqida malumot berish haqida so'z
boradi.
Kalit so'zlar;
Eshitish nuqsoni,ortirilgan eshitish kamchili muammosi,quloqni
tuzilishi,nutqning rivojlanishi,o'qitish tartibi, maxsus ta'lim.
Quloq uchta asosiy qismdan iborat:
1. Tashqi quloq – quloq suprasi (qobig‘i) va tashqi eshituv yo‘lidan iborat. Tovush
to‘lqinlarini qabul qiladi va ularni quloq pardasiga yo‘naltiradi.2. O‘rta quloq – quloq pardasi va
eshitish suyakchalarini (bolg‘acha, cho‘michcha, uzangi) o‘z ichiga oladi. Tovush tebranishlarini
kuchaytirib, ichki quloqqa uzatadi.3. Ichki quloq – labirint deb ataladi. Unda eshitish ("ulita") va
muvozanat organlari joylashgan. Tovush tebranishlarini nerv impulslarga aylantirib, miya orqali
eshitishni ta'minlaydi.Oldinlari 20 yoki 30 yillar ilgari eshitishda nuqsoni bo'lganlarning soni
bugungi kundagichalik ko'p sonni tashkil qilmagan edi.Bugunga kelib eshitishda nuqsonlar dolzab
muammolarni keltirib chiqarmoqda.Eshitishda nuqsoni bo'lganlar 2 turga bo'linadi.Birinchisi
tug'ma ikkinchisi orttirilgan bo'lishi mumkin.Tug'ma sabablari
●Genetik omillar
●Homiladorlik davridagi asoratlar
●Tug'ulish jarayonidagi omillar
Genetik omillar
:bu omillar bu hozrgi kunda juda ko'plab uchraydi masalan oilada eshitish
bor inson bo’lsa bu omil nechachidir avlodiga ham o'tishi kuzatiladi keyingi omil bu
qarindoshchiligi bo'lgan yoshlarni bir biri bilan turmush qurishidir.Bunda ham juda ko'plab
muammolar kelib chiqishi mumkin masalan bolada har hil kasalliklar Daun sindromi,Shershevski
terner,Ushers sindromi kabi yana bir qancha kasalliklar kelib chiqish havfi bor yana onaning va
bo'lajak otaning voyaga yetishligi juda ahamiyatli holatdir chunki yosh qizlar uchun homiladorlik
juda xavfli bo‘lishi mumkin, ularning organizmi hali to‘liq rivojlanmagan. Bu ona va bola sog‘lig‘i
uchun jiddiy xavf tug‘diradi.Voyaga yetmaganlar orasida tug‘ruqdagi o‘lim darajasi kattalarga
nisbatan ancha yuqori hisoblanadi.O‘zbekistonda erta turmush qurishga oid qonuniy me’yorlar
Oila kodeksi va boshqa qonun hujjatlarida aniq belgilangan. Unga ko‘ra, nikoh yoshi qizlar va
yigitlar uchun kamida 18 yosh etib belgilangan.
Homiladorlik davridagi asoratlar
:Virusli ,infeksiyali kasalliklar (qizamiq) homiladorlikda
spirtli ichimliklar yoki dorilarning nojo‘ya ta’siri,gipoksiya (homiladorlik davrida havo
yetishmasligidan aziyat chekish)
Tug’ilish jarayonidagi omillar:chaqaloqni rivojlanishdga noto'liqligi ,tug'ilish paytidagi
jarohatlar,tug'ulishdagi afiksiya(bo'g'ilish) shu kabi omillar bolaning to’laqonli rivojlanishiga yo'l
qo’ymaydi.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
493
Ortittirilgan
sabablari
;Infeksion
kasalliklar,travmalar,yoshga
oid
o‘zgarishlar,atrof-muhit omillari,havo ifloslanishi yoki allergenlar natijasida quloqni zarar
ko‘rishi,quloqning strukturaviy o‘zgarishlari,quloq ichidagi o‘simtalar yoki strukturaviy
anomaliyalar.
Xulosa
;Ushbu sabablarni bilish eshitish muammolarining oldini olish yoki erta davolash
choralarini ko‘rishda muhim ahamiyatga ega.Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar maxsus e’tibor
va qo‘llab-quvvatlashga muhtoj. Ularning to‘laqonli rivojlanishi uchun erta tashxis, maxsus
pedagogik yondashuvlar, logopedik mashg‘ulotlar va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy muhitda bunday bolalarga nisbatan to‘g‘ri munosabat
shakllantirish, ularni jamiyatga moslashtirish va inklyuziv ta’limni rivojlantirish orqali ularning
ijtimoiy faolligi va mustaqil hayot kechirishi ta'minlanadi. Shu boisdan, eshitishida nuqsoni
bo‘lgan bolalarni qo‘llab-quvvatlash nafaqat oilaning, balki butun jamiyatning vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.Logopediya (M.Ayupova).
2.Logoped (Qahramonova M).
3.Logoped Jo'raxo'jayev Muhammadaziz.mutahassislikka kirish darsligi.
6.
Koroleva I.V. Kar bolalar va kattalami koxlear implantatsiya qilish (elektrod
eshitish protezlari). - SPb .: KARO, 2008
7.
Mamarajabova Z.N.Koxlear implantli eshitish moslamalari o‘rnatilgan, zaif
eshituvchi bolalar eshituv-nutqiy reabilitatsiyasi- Toshkent:
8.
Kuzmicheva E.P., Yaxnina S.Z. Kar bolalarda og‘zaki nutqni rivojlantirish. - M.,
2003 yil.
5.Mamarajabova Z.N.Koxlear implantli eshitish moslamalari o‘matilgan, zaif eshituvchi
bolalar eshituv-nutqiy reabilitatsiyasi- Toshkent: AktivPrint,
9.
Koroleva I.V. Koxlearnaya implantatsiya gluxix detey i vzroslbix
(elektrodnoye protezirovaniye sluxa) SPb.: KARO, 2009.. (15-19b).
