Universal International Scientific Journal
199
Ergashev Abdullajon Toxirjon o‘g‘li
Osiyo xalqaro universiteti
Uzbekistan
Annotatsiya.
Mazkur maqolada o‘quv mashg‘ulot guruhi futbolchilarining jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirish bo‘yicha samarali usullar tahlil etilgan. Futbol o‘zida yuqori darajadagi texnik, taktik,
psixologik va ayniqsa, jismoniy tayyorgarlikni talab etuvchi sport turi bo‘lib, sportchilarning musobaqaviy
faoliyatida yuqori natijalar ko‘rsatishida aynan jismoniy holatning roli beqiyosdir. Shu sababli mashg‘ulot
jarayonlarini ilmiy asoslangan, bosqichma-bosqich va individual yondashuv asosida tashkil etish
futbolchilarning umumiy salohiyatini oshiradi. Tadqiqotda zamonaviy jismoniy tayyorgarlik metodlari,
yuklama nazorati, tiklanish jarayonlari va sportchilar harakat faoliyatining tahliliga asoslangan
yondashuvlar o‘rganildi. O‘quv mashg‘ulot jarayonida kuch, chidamlilik, tezlik, koordinatsiya va
moslashuvchanlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan mashqlar tizimi sinovdan o‘tkazildi. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, murakkab jismoniy tayyorgarlik dasturlarining individuallashtirilgan qo‘llanilishi
sportchilarning funksional holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va ularning sport natijalarini oshirishga xizmat
qiladi. Maqolada ilgari surilgan metodologik yondashuvlar amaliy mashg‘ulot tizimiga tatbiq etilishi
mumkin.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
O‘QUV MASHG‘ULOT GURUHI FUTBOLCHILARINI JISMONIY TAYYORGARLIK
DARAJASINI OSHIRISH USULLARI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 30.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
200
Kalit so‘zlar:
futbolchilar, jismoniy tayyorgarlik, o‘quv mashg‘ulotlari, chidamlilik, tezlik sifati,
metodika, natijadorli.
Аннотация:
В статье анализируются эффективные методы повышения физической
подготовленности игроков тренировочных групп. Футбол — вид спорта, требующий высокого
уровня технической, тактической, психологической и особенно физической подготовки, а роль
физической подготовки в достижении высоких результатов в соревновательной деятельности не
имеет себе равных. Таким образом, организация тренировочного процесса на основе научно
обоснованного, поэтапного и индивидуального подхода повышает общий потенциал игроков. В
исследовании рассмотрены современные методы физической подготовки, контроля нагрузки,
процессов восстановления, а также подходы, основанные на анализе двигательной активности
спортсменов. В ходе тренировки была апробирована система упражнений, направленных на
развитие силы, выносливости, скорости, координации и гибкости. Результаты исследования
показали, что индивидуализированное применение комплексных программ физической подготовки
оказывает положительное влияние на функциональное состояние спортсменов и способствует
улучшению их спортивных результатов. Методические подходы, предложенные в статье, могут
быть применены в системе практического обучения.
Ключевые слова:
футболисты, физическая подготовка, тренировочные занятия,
выносливость, скоростные качества, методика, эффективность.
Abstract:
This article analyzes effective methods for increasing the level of physical fitness of
football players in the training group. Football is a sport that requires a high level of technical, tactical,
psychological and, especially, physical training, and the role of physical condition in achieving high results
in the competitive activities of athletes is incomparable. Therefore, organizing training processes on the
basis of a scientifically based, step-by-step and individual approach increases the overall potential of
football players. The study studied modern physical training methods, load control, recovery processes and
approaches based on the analysis of athletes' motor activity. A system of exercises aimed at developing
strength, endurance, speed, coordination and flexibility during training was tested. The results of the study
showed that the individualized use of complex physical training programs has a positive effect on the
functional state of athletes and serves to increase their sports results. The methodological approaches put
forward in the article can be applied to the practical training system.
Keywords:
players, physical training, training sessions, endurance, speed quality, methodology,
effective.
Language:
Uzbek
Universal International Scientific Journal
20
1
Citation:
Ergashev , A. (2025). METHODS OF INCREASING THE PHYSICAL FITNESS LEVEL
OF TRAINING GROUP FOOTBALL PLAYERS. Universal International Scientific Journal, 2(4), 199–
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1583
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15315641
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish
“Yosh avlodni jismonan sog‘lom,
aqlan
yetuk
va
vatanparvar
qilib
tarbiyalash — kelajagimizning eng muhim
kafolatidir,” — degan edi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti. Darhaqiqat, sport,
ayniqsa futbol, bugungi yoshlarning har
tomonlama yetuk rivojlanishida asosiy
vositalardan biri sifatida muhim rol
o‘ynaydi. Futbol nafaqat ommaviy sport
turi, balki millat salomatligi va g‘ururining
timsoli hamdir. Shu boisdan sportchilarni,
xususan
o‘quv
mashg‘ulot
guruhi
futbolchilarini har tomonlama tayyorlash,
ularda
yuqori
jismoniy
salohiyatni
shakllantirish dolzarb masala hisoblanadi.
Futbolchilarni jismoniy tayyorlash
faqatgina umumiy jismoniy mashqlar bilan
cheklanmasligi
kerak.
Bu
jarayon
kompleks yondashuv, ya’ni har bir
futbolchining yoshi, jismoniy holati, sport
tajribasi va texnik-taktik saviyasidan kelib
chiqib
ishlab
chiqilgan
mashg‘ulot
metodikalariga asoslangan bo‘lishi zarur.
Aynan
shunday
ilmiy
asoslangan
mashg‘ulotlar tizimi orqali sportchilarning
umumiy va maxsus tayyorgarlik darajasi
sezilarli darajada oshiriladi.
Kirish
qismida
futbolchilarning
tayyorgarlik
jarayonida
jismoniy
salohiyatning
o‘rni,
mamlakatimizda
sportga
bo‘lgan
yondashuv
va
yurtboshimizning sport rivojiga qaratgan
e’tibori alohida ta’kidlandi. Endilikda
ushbu maqolada o‘quv mashg‘ulot guruhi
futbolchilarining jismoniy tayyorgarligini
oshirishga
doir
zamonaviy
metodologiyalar, ilmiy yondashuvlar va
ularning natijalari keng tahlil qilinadi.
Adabiyotlar tahlili va metodologiya
Futbolchilarning
jismoniy
tayyorgarligi sohasida olib borilgan ilmiy
tadqiqotlar ko‘p yillardan buyon sport
fiziologiyasi, pedagogikasi va tibbiyot
fanlarining diqqat markazida bo‘lib
kelmoqda.
O‘zbekiston
va
xorijiy
mutaxassislar tomonidan ishlab chiqilgan
uslublar futbolchilarning jismoniy va
funksional holatini aniqlash, rivojlantirish
va nazorat qilishda muhim ahamiyatga ega.
Masalan, V.N. Platonov (2004)
tomonidan
ishlab
chiqilgan
sport
mashg‘ulotlari nazariyasi va uslubiyati
futbolchilar tayyorgarligining individual
jihatlariga asoslangan tizimli yondashuvni
taklif
qiladi.
Shuningdek,
R.M.
Zaynutdinov
(2016)
futbolchilarning
chidamlilik
va
tezlik
xususiyatlarini
Universal International Scientific Journal
202
rivojlantirishda davriy yuklamalarning
ahamiyatini ta’kidlaydi. O‘zbekistonlik
mutaxassislar — Sattorov, Sobirov, va
Turg‘unovlarning (2020) tadqiqotlarida
yosh futbolchilarda jismoniy sifatlarni
bosqichma-bosqich rivojlantirishga oid
metodik tavsiyalar keltirilgan.
Ushbu maqola doirasida 14–16 yoshli
o‘quv mashg‘ulot guruhi futbolchilariga
ikki oy davomida bosqichli mashg‘ulotlar
tizimi
tadbiq
qilindi.
Tadqiqotda
eksperimental
va
nazorat
guruhlari
shakllantirildi.
Eksperimental
guruhga
kompleks mashqlar dasturi (ko‘p martalik
chidamlilik mashqlari, tezlik-koordinatsiya
mashqlari, anaerob yuklamalar) tatbiq
etildi. Har bir futbolchining boshlang‘ich
jismoniy ko‘rsatkichlari maxsus testlar
orqali baholandi (30 m yugurish, shuttle-
run 4×10 m, Cooper testi, vertikal sakrash).
Mashg‘ulotlar haftasiga 4 marta, har
biri
90
daqiqadan
iborat
bo‘lib,
mashg‘ulotlar
intensivligi
oldindan
belgilangan yuklama zonalari bo‘yicha
nazorat qilindi. Yurak urish tezligi (HR),
nafas olish chastotasi va mushaklar
charchoqlik darajasi har bir mashg‘ulotdan
keyin qayd etildi. Barcha mashg‘ulotlar
individual
yondashuv
tamoyillariga
asoslangan holda, sportchilarning jismoniy
holatidan kelib chiqib tuzildi.
Eksperiment oxirida dastlabki va
yakuniy
natijalar
solishtirilib,
eksperimental guruhdagi futbolchilarda
jismoniy
ko‘rsatkichlarning
sezilarli
darajada oshgani aniqlandi. Tadqiqotda
statistik tahlil uchun "t-test" va "ANOVA"
usullari qo‘llanilib, natijalar ishonchliligi
95% darajada tasdiqlandi.
Natijalar
Tadqiqot davomida o‘quv mashg‘ulot
guruhi
futbolchilarining
jismoniy
tayyorgarlik darajasini baholash uchun
dastlabki va yakuniy testlar o‘tkazildi.
Testlar 14–16 yoshli 20 nafar futbolchi
ishtirokida olib borildi. Futbolchilar ikki
guruhga bo‘lindi: eksperimental guruh (10
nafar) va nazorat guruhi (10 nafar). Har
ikki guruh mashg‘ulotlarning boshida va
oxirida bir xil testlar asosida baholandi: 30
metrga tez yugurish, shuttle-run (4×10 m),
Cooper testi, va vertikal sakrash.
30
metrga
yugurish
testida
eksperimental
guruh
futbolchilarining
o‘rtacha ko‘rsatkichlari 0,31 soniyaga
yaxshilandi (boshlang‘ich: 5,12 soniya →
yakuniy: 4,81 soniya), bu esa chaqqonlik
va
portlovchi
kuchning
oshganini
ko‘rsatadi. Nazorat guruhida esa bu
ko‘rsatkich
o‘rtacha
0,08
soniyaga
yaxshilandi (5,09 → 5,01 soniya), farq
statistik jihatdan ahamiyatli emas (p>0.05).
Shuttle-run
(4×10
m)
testida
eksperimental guruhda chaqqonlik va
koordinatsiya
sezilarli
darajada
yaxshilandi: o‘rtacha vaqt 0,6 soniyaga
qisqardi (bozori 10,4 soniyadan 9,8
soniyaga). Nazorat guruhida bu ko‘rsatkich
0,2 soniyadan oshmadi.
Cooper
testida
(12
daqiqalik
yugurish)
eksperimental
guruh
futbolchilari
boshlang‘ich
bosqichda
o‘rtacha 2150 metr yugurgan bo‘lsa,
eksperiment oxirida bu ko‘rsatkich 2475
Universal International Scientific Journal
203
metrgacha oshdi. Bu esa chidamlilikning
15% ga oshganini anglatadi. Nazorat
guruhida esa bu o‘sish atigi 5% ni tashkil
etdi.
Vertikal
sakrash
natijalari
ham
eksperimental
guruhda
yaxshilandi:
o‘rtacha sakrash balandligi 42 sm dan 49
sm gacha ko‘tarildi. Bu esa mushak kuchi
va
portlovchi
harakatlarning
yaxshilanganini ko‘rsatadi.
Statistik
tahlillar
"t-test"
va
"ANOVA" yordamida amalga oshirildi.
Eksperimental
guruhdagi
barcha
o‘zgarishlar p<0.05 darajasida ishonchli
deb
topildi.
Nazorat
guruhida
esa
o‘zgarishlar past bo‘lib, ko‘pchiligi
statistik ahamiyat kasb etmadi.
Umuman
olganda,
eksperiment
natijalari
shuni
ko‘rsatadiki,
o‘quv
mashg‘ulot
guruhi
futbolchilarida
individual
yondashuvga
asoslangan,
bosqichli mashg‘ulot tizimi orqali jismoniy
ko‘rsatkichlar
ancha
yaxshilanishi
mumkin.
Bu
esa
zamonaviy
sport
pedagogikasida
ilmiy
asoslangan
yondashuvlarning
naqadar
samarali
ekanini isbotlaydi.
Muhokama
O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, o‘quv mashg‘ulot guruhi
futbolchilarining jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirishda ilmiy asoslangan,
individual
yondashuvga
asoslangan
mashg‘ulot
metodikasi
yuqori
samaradorlikka
ega.
Eksperimental
guruhda
jismoniy
ko‘rsatkichlarning
statistik ahamiyatli darajada oshgani shuni
anglatadiki,
zamonaviy
mashg‘ulot
shakllari, ayniqsa funksional yuklamalar,
davriy rejalashtirish, individual monitoring
va tiklanish usullarining o‘zaro uyg‘unligi
futbolchilarning sport salohiyatini sezilarli
darajada oshiradi.
Tadqiqot davomida aniqlangan ijobiy
dinamikani boshqa ilmiy izlanishlar bilan
taqqoslaganda ham, olingan natijalar mos
kelishini ko‘rish mumkin. Masalan, G.V.
Ivanov (2017) o‘tkazgan tajribalarda ham
12–16 yoshdagi futbolchilarda chidamlilik
va
chaqqonlikni
rivojlantirishga
yo‘naltirilgan
maxsus
mashqlar
dasturining yuqori natijadorligi qayd
etilgan. Shuningdek, R.M. Zaynutdinov
(2016) tomonidan ilgari surilgan “qayta
tiklanishga
asoslangan
mashg‘ulotlar
modeli” eksperimental guruhda qo‘llangan
mashg‘ulot tamoyillari bilan muvofiqlikda
bo‘lib, bu metodika natijadorlikka bevosita
ta’sir ko‘rsatgan.
Nazorat guruhidagi o‘zgarishlarning
sust bo‘lishi esa an’anaviy mashg‘ulot
metodlarining cheklanganligini va ularni
zamonaviy
yondashuvlar
bilan
almashtirish
zarurligini
ko‘rsatadi.
Mashg‘ulot
jarayonida
har
bir
futbolchining fiziologik holatini kuzatish,
yurak
urish
ritmi
va
charchoq
ko‘rsatkichlarini
nazorat
qilish
natijalarning yanada aniq baholanishiga
imkon yaratdi. Bu esa mashg‘ulotlar
samaradorligini ilmiy asosda baholashda
muhim rol o‘ynaydi.
Muhokama
jarayonida
yana
bir
muhim jihat — yosh futbolchilarda
Universal International Scientific Journal
20
4
psixofiziologik tayyorgarlik va motivatsiya
darajasining
jismoniy
rivojlanishga
bevosita ta’siri borligi aniqlandi. Ayniqsa,
sportchilarning maqsadga intilishi, o‘z
ustida ishlash istagi va jamoa ichidagi
raqobat muhitining mavjudligi natijalarga
ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
Xulosa
Olib borilgan ilmiy tadqiqot asosida
aniqlanganki, o‘quv mashg‘ulot guruhi
futbolchilarining jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirishda zamonaviy, ilmiy
asoslangan yondashuvlardan foydalanish
yuqori natijalarga olib keladi. An’anaviy
mashg‘ulotlar ko‘p hollarda umumiy
yondashuvga tayanadi va futbolchilarning
individual
imkoniyatlari
e’tiborga
olinmaydi. Natijada mashg‘ulotlarning
samaradorligi past bo‘lib qoladi. Biroq
eksperimental
yondashuvda
har
bir
futbolchining yoshi, jismoniy salohiyati,
charchash darajasi, tiklanish tezligi kabi
mezonlar
asosida
mashg‘ulotlar
rejalashtirilgani sababli natijalarda sezilarli
o‘sish kuzatildi.
Mashg‘ulotlar
tizimiga
kuch,
chidamlilik,
tezlik,
koordinatsiya
va
harakat
chaqqonligini
rivojlantiruvchi
mashqlar
kompleksini
kiritish
sportchilarda
funksional
holatning
yaxshilanishiga
olib
keldi.
Ayniqsa,
Cooper testi, 30 metrga yugurish va
shuttle-run
testlarida o‘zgarishlarning
statistik
jihatdan
ishonchli
darajada
ko‘rsatkichlar
bilan
tasdiqlanishi,
eksperimental
metodikaning
samarali
ekanini tasdiqlaydi.
Tadqiqot davomida sportchilarning
yurak urish ritmi, charchash darajasi va
individual ko‘rsatkichlari asosida yuklama
nazorat qilinishi ham muhim amaliy
ahamiyatga ega bo‘ldi. Bunday yondashuv
nafaqat
mashg‘ulot
samaradorligini
oshiradi,
balki
jarohatlanish
xavfini
kamaytiradi, sportchilarning tiklanishiga
yetarli imkon yaratadi.
Muhokama
qismida
keltirilgan
boshqa ilmiy izlanishlar bilan taqqoslash
natijasida shuni aytish mumkinki, hozirgi
kunda futbolchilarni tayyorlash jarayonida
faqat jismoniy mashqlar bilan cheklanib
qolmasdan,
psixologik
tayyorgarlik,
motivatsiya, sog‘lom raqobat muhiti va
sportchining o‘z-o‘zini rivojlantirishga
bo‘lgan intilishi ham asosiy omillardan
biridir. Bu jarayonlarni kompleks ravishda
tashkil etish orqali sportchilarning har
tomonlama tayyorgarligini ta’minlash
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Platonov V.N. (2004). Sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi. Moskva: Fizkultura i sport.
2.
Zaynutdinov R.M. (2016). Yosh sportchilarni tayyorlashda zamonaviy metodlar. Toshkent:
O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi nashriyoti.
3.
Ivanov G.V. (2017). Futbolchilarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirishda funksional mashqlar
tizimi. Moskva: Pedagogika va sport.
4.
Sattorov R., Sobirov A., Turg‘unov B. (2020). O‘smir futbolchilarni jismoniy tayyorlash metodikasi.
Toshkent: O‘zDJTI.
5.
Matveyev L.P. (2001). Sport mashg‘ulotlari nazariyasi. Moskva: Sovetskaya pedagogika.
