Jild 1 № 8 (2024): UNIVERSAL XALQARO ILMIY JURNAL

Jahonda ta'lim jarayonini tubdan oʻzgartirish va rivojlantirishning ilmiy asoslangan tizimini yaratish dolzarbligicha qolmoqda. Xususan, talabalarda xorijiy tillarni ukitishning pedagogik tizimini takomillashtirishga oid tadqiqotlar olib borilayotgan European University Institute, Max Plank Institute, Harvard Law School, European Integration (ECSA-Austria), ARENA (Oslo) kabi nufuzli ilmiy tadqiqot ta'lim markazlarida salmoqli amaliy natijalarga erishilgan.

Maqolada GeoGebra dasturining matematik ta'limdagi roli va uning asosiy imkoniyatlari tahlil qilinadi. GeoGebra – bu interaktiv va dinamik matematik dastur bo‘lib, u geometriya, algebra, hisoblash va statistikani birlashtirgan kuchli vosita hisoblanadi. Maqolada GeoGebra dasturining foydalanuvchiga matematik tushunchalarni vizual tarzda ko‘rsatish imkoniyatlari, masalalarni aniq va tez hal qilish imkoniyatlari, shuningdek, matematik modellarni yaratishdagi yordamchi funksiyalari keltiriladi. Dastur o‘qituvchilarga va talabalarga matematikani o‘rganish va o‘rgatishda vizualizatsiya, interaktiv tajriba va real vaqt rejimida tahlil qilish imkoniyatlarini taqdim etadi. Shu bilan birga, GeoGebra dasturining ta'lim jarayonidagi ahamiyati va uning matematik ko‘nikmalarni rivojlantirishdagi rolini o‘rganish muhimligi ko‘rsatilgan.

The article "Conditions for Bodies to be in Equilibrium" (Conditions for Physical Education) analyzes the conditions necessary for a physical system to reach a state of equilibrium. Equilibrium is a state that occurs when the forces within the system are equal to each other, which is important for physical, mechanical, and biochemical systems. The article discusses the types of equilibrium, such as static and dynamic equilibrium, as well as the external and internal forces necessary to maintain equilibrium, as well as the effect of motion on stability, energy conservation, and system stability. At the same time, the article shows the difference between conditional and true equilibrium states, as well as how this state can be controlled in physical and biological systems.

Ushbu maqolada efir moyli o‘simliklar, qishloq xo‘jaligi va inson organizmi uchun foydali xususiyatlari, lavanda va ermon o‘simliklari tarkibidagi efir moylari va uning foydali jihatlari haqida ma’lumotlar berilgan.

Maqolada globallashuvning ikki tillilik holatiga ta'siri masalasi ko'rib chiqiladi, texnologik taraqqiyotning shaxsning til va madaniy tomoniga salbiy oqibatlari masalasiga to'xtalib o'tadi. Aralash ikki tillilikning lingvistik yaxlitligini buzish muammosining keskin yechimining paydo bo'lishi solishtirma va qiyosiy o'qitish yondashuvlari orqali mumkin bo'ladi. Olim va tadqiqotchilarning aniq misollari orqali globallashgan dunyo sharoitida bu usullardan maqbul foydalanish asoslab berilgan. Bundan tashqari, taqqoslash va kontrast metodologiyasidan foydalanishning muvaffaqiyati nafaqat lingvistik, balki shaxsning madaniy rivojlanishida ham isbotlangan. 

Bugungi kunda texnologiyaning tez rivojlanishi, o'quv jarayonida yangi usullarni qo'llashni taqozo etmoqda. Virtual laboratoriya mashg'ulotlari ilmiy-texnik sohada yuqori natijalarga erishishda katta ahamiyatga ega. Bu metod orqali talabalar, o'qituvchilar va tadqiqotchilar simulyatsiya va interaktiv mashqlar yordamida ilmiy tajribalarni amalga oshirishi mumkin. Virtual laboratoriyalar ilmiy tajribalarni o'z vaqtida, xavfsiz va samarali o'tkazishga imkon yaratadi, shuningdek, ular masofaviy ta'lim tizimida o'qishni yanada qulaylashtiradi.

Virtual laboratoriyalarni qo'llash, o'qitish samaradorligini oshirishga, o'quv jarayonining moslashuvchanligini ta'minlashga va resurslarni tejashga yordam beradi. Shu bilan birga, ular murakkab tajribalarning virtual versiyalarini yaratish orqali real laboratoriyalarni qurishdagi moliyaviy va vaqt resurslarini qisqartirishga xizmat qiladi. Ularning istiqbolli rivojlanishi, yangi texnologiyalar va interaktiv platformalar yordamida bilim olish jarayonini yanada samarali va qulay qilishga imkon beradi.

Ushbu maqolada bolalarda tashabbuskorlik, va tashabbuskorlik xususiyatlarini bolalarda rivojlantirishning psixologik mexanizmlari haqida fikr mulohazalar bu haqida ilmiy qarashlar bayon etilgan. Ushbu maqolada tashabbuskorlikni shakllantirishning psixologik mexanizmlari, ularni rivojlantirishda foydalaniladigan yondashuvlar va omillar muhokama qilinadi. 

Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishning izchilligi, o‘rni va ahamiyati haqida fikr yuritiladi.

Ushbu maqolada talabalarda musiqiy madaniyatni shakllantirish dolzarb pedagogik muammo ekanligi haqida so‘z yuritilgan. Talabalarda musiqiy madaniyatni shakllantirish ularning oliy ta’lim muassasasigacha bo‘lgan hayotiy tayyorgarligiga ko‘p jihatdan bog‘liqdir. Bunda ularning oliy ta’lim muassasalariga ma’lum amaliy ko‘nikma va malakalarga ega holda kelishlari, ularda his-tuyg‘u, tafakkur-iroda sifatlari ma’lum darajada shakllangan bo‘lishi, milliy madaniyatga nisbatan qiziqish xususiyatining mavjudligi shaxsning kamol topishi uchun asosiy zamin bo‘lib hisoblanadi.

This article provides information about a certain type of differential equations that are widely used in the field of advanced mathematics, as well as solutions to these equations in three different cases

Ushbu tadqiqot eshitish qobiliyatini yo‘qotishni davolashdagi yutuqlarni, jumladan tebranish-akustik stimulyatsiya, neyrotrofik terapiya va gen terapiyasini ko‘rib chiqadi. 44 bemor ustida o‘tkazilgan kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, yosh bemorlar davolanishdan yaxshiroq natija olishmoqda. Ushbu innovatsion usullar eshitish funksiyasini tiklash uchun istiqbolli bo‘lsa-da, iqtisodiy samaradorlik va qulaylik bilan bog‘liq muammolar turli aholi guruhlari orasida natijalarni optimallashtirish uchun qo‘shimcha tadqiqotlar zarurligini ko‘rsatmoqda.

Ushbu maqola ehtiyojlarning inson faoliyatida ichki omil sifatidagi ahamiyatini va ularni o‘rganish metodlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Inson motivatsiyasi, ehtiyojlar va ularning turlari Maslou piramidasidan kelib chiqib yoritilgan. So‘rov, kuzatish, test, intervyu va eksperiment kabi ehtiyojlarni o‘rganish metodlari yordamida inson ehtiyojlarini chuqurroq anglash va ularning rivojlanishdagi ahamiyatini tushuntirishga harakat qilingan. Tadqiqot natijalari shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishda ehtiyojlarni to‘g‘ri o‘rganishning zarurligini ko‘rsatadi.

Ushbu tadqiqot "Ichki irodaviy boshqaruv va irodaviy xususiyatlar o‘rganish metodlari" mavzusini qamrab oladi, unda ichki iroda tushunchasi, uning boshqarilishi va irodaviy xususiyatlarni o‘rganish metodlari chuqur tahlil qilinadi. Ichki iroda shaxsning maqsadlarini amalga oshirishda, qaror qabul qilishda va qiyinchiliklarga qarshi turishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda ichki irodani rivojlantirishga qaratilgan turli metodologiyalar, shu jumladan psixologik va sotsial tadqiqot usullari, eksperimentlar va anketalar keltiriladi. Ushbu metodlar yordamida irodaviy xususiyatlarni o‘rganish va rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rsatilib, shaxslar va guruhlar uchun amaliy tavsiyalar beriladi.

Empatiya, ya'ni boshqalar his-tuyg'ularini tushunish va ularga hamdardlik qilish qobiliyati, inson ijtimoiy munosabatlarida asosiy o‘rin tutadi. Empatiya, shaxslararo muloqot va murakkab ijtimoiy vaziyatlarni boshqarishda samarali vosita bo‘lib, psixologiya, pedagogika, tibbiyot va boshqa ko‘plab sohalarda katta ahamiyatga ega. Ushbu maqolada empatiyaning nazariy asoslari, turli tadqiqot metodlari orqali o‘rganilishi va inson ruhiy salomatligiga ta’siri yoritib beriladi. Bundan tashqari, empatiyaning ta'lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar kabi turli sohalarda qanday qo‘llanilishi va uning tadqiq qilish usullari tahlil qilinadi. Empatiyaning rivojlanishi shaxslararo aloqalarni mustahkamlash va murakkab ijtimoiy vaziyatlarda hamkorlikni kuchaytirishda muhim ahamiyatga ega ekani qayd etiladi.

Mazkur maqola oʻquvchilarning kreativ fikrlash qobiliyatini rivojlantirish zarurati va samarali usullarini tahlil qiladi. Kreativ fikrlash o‘quvchilarni ijodiy, mustaqil, va yangicha yondashuvlar bilan muammolarni hal qilishga undaydi. Maqolada kreativlikni rivojlantirish uchun ochiq savollar berish, ijobiy muhit yaratish, guruhda ishlash, ilmiy va ijodiy mashg‘ulotlar o‘tkazish, va tasavvurni rag‘batlantirish kabi usullar tavsiya etilgan. Bu yondashuvlar taʼlim jarayonida o‘quvchilarning shaxsiy va intellektual o‘sishiga ko‘maklashadi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston va Amerikadagi his-tuyg‘ular va his-tuyg‘ularni ifodalash va qadrlashning usullari ko‘rib chiqiladi. Turli madaniy kelib chiqishlarga asoslangan o‘zbeklar ko'pincha jamiyat va oilaviy qadriyatlarga e’tibor qaratib, hissiy boshqaruvda ijtimoiy uyg‘unlik, cheklov va boshqalarga hurmat qilishni birinchi o‘ringa qo'yadi. Bundan farqli o‘laroq, amerikaliklar ochiqlik va individualizmni yoqlashadi, bu yerda shaxsiy ifoda va ochiqlik sog‘lom munosabatlar va o‘z-o‘zini kashf etishning kaliti sifatida ko‘riladi. Ushbu madaniy farqlarni o‘rganish orqali maqola turli xil ijtimoiy me’yorlar hissiy tuyg‘ularni qanday shakllantirayotganini yoritib, o‘zbek va amerikaliklarning o‘z his-tuyg‘ularini boshdan kechirishlari va yo‘naltirishlari haqida tushuncha beradi.

Global iqlim oʻzgarishi sharoitida gʻoʻzaning tezpishar, serhosil, yuqori tola sifati va chiqimiga ega, turli kasallik va stress omillarga bardoshli boʻlgan raqobatbardosh navlarni yaratishda boshlangʻich ashyoni tanlash, ularda turli usullarda chatishtirish ishlarini olib borish, duragay avlodlarda belgilarning irsiylanishi va oʻzgaruvchanligini oʻrganish orqali noyob belgilarga ega boʻlgan seleksion materiallar yaratish maqsadga muvofiqdir. Ushbu maqolada gʻoʻzaning G.hirsutum L. kenja turiga mansub mexicanum var. nervosum (Jucatan), Punctatum, G.hirsutum el-salvador, Paniculatum, glabrum var. marie-galante, euhirsutum («Besh-qahramon» navi) kabi turichi shakllarining morfobiologik va xoʻjalik belgilarining tavsifi keltirilgan.

Oʻzbekiston maktablari uchun tilshunoslar, xususan, rus mutaxassislarini tayyorlashga ixtisoslashgan oliy oʻquv yurtlarida tayyorlov boʻlimlarining ahamiyati ortib borayotgani haqida soʻz boradi. Talabalarning tayyorgarlik bo'limlarida universitetdan oldingi tayyorgarlik universitetlar va pedagogika institutlarida hozirgi bosqichda mavjud bo'lgan ko'plab vazifalar va muammolarni hal qilishi mumkinligi haqida dalillar keltiriladi

Ushbu maqolada ingliz tilini samarali o'qitishning bir qancha usullari, shuningdek, til va uni o'rganishda qo'llaniladigan ba'zi zamonaviy ta'lim texnologiyalari yoritilgan. 

Rivojlanayotgan texnologiya davrida odamlar doimo yangi ixtirolar topishga intilishadi. Darhaqiqat, so'nggi bir necha o'n yilliklar davomida video o'yinlar sohasida katta yaxshilanishlar amalga oshirildi. Ushbu yangiliklar millionlab odamlarning hayotiga o'yin-kulgi olib kelgan bo'lsa-da, ularning zararli ta'siri bu vaqt oralig'ida paydo bo'la boshladi. Xususan, video o‘yin sanoati bu borada katta rol o‘ynagan. Ularning tarqalishi sezilarli bo'lsa-da, yoshlarga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan ta'sir tadqiqotchilar va ota-onalar tomonidan qayd etila boshlandi. Hozirgi kunda o'sib borayotgan tadqiqot guruhi ushbu ta'sirlarning ba'zilarini o'rganmoqda va yana ko'plari yangi paydo bo'lganlarini o'rganmoqda. Ushbu sharh tadqiqoti ushbu tadqiqotlarning ba'zilarini o'rganadi va o'quvchilariga yangi tushunchalarni ochadi. Ushbu sharhning asosiy pozitsiyasi video o'yinlarning talabalarning motivatsiyasi va akademik munosabatlariga ta'siri ko'lami. Bundan tashqari, ushbu maqola bir nechta tadbirlarni taklif qiladi - kognitiv-xulq-atvor terapiyasi, oila, maktab va jamiyat bilan bog'liq yondashuvlar [1]. Ushbu sharhda biz Google Scholar va SciSpace kabi turli manbalardan olingan tadqiqotlarni ko'rib chiqdik. Natijalar shuni ko'rsatadiki, video o'yinlar buzilishi talabalar o'rtasida ruhiy tushkunlik darajasini oshiradi va ularning akademik faoliyatiga to'sqinlik qiladi. Talabalarning akademik samaradorligini oshirishi va to'sqinlik qilishi mumkin bo'lgan o'n ikkita o'rganilgan aniq omillar kiritilgan. Biz video o'yinlarning buzilishi talabaning akademik samaradorligiga to'sqinlik qilishi mumkin degan xulosaga keldik.             

Horazm viloyatidagi göller, bölgenin doğal ve ekosistem açısından önemli su kaynaklarıdır. Bu göllerin ekolojik, hidrolojik ve biyolojik özelliklerinin incelenmesi, bölgenin sürdürülebilir su yönetimi ve çevre koruma stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Bu deneysel araştırma, Horazm bölgesindeki farklı göllerin su kalitesi, biyolojik çeşitliliği, su seviyesi değişiklikleri ve ekosistem dinamiklerini gözlemlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, aynı zamanda yerel iklim koşullarının göller üzerindeki etkilerini ve su seviyelerinin mevsimsel değişimlerini analiz etmeyi de içermektedir. Göllerin korunması ve yönetilmesine yönelik yapılacak bilimsel analizler, bölgedeki ekosistem dengelerinin korunmasına yardımcı olacaktır.              

Annotatsiya: Ushbu maqolada ommaviy axborot vositalari va sun'iy intellektning talabalarning o'quv jarayoniga ta'siri haqida ma'lumot berilgan. Sun'iy intellekt (SI) turli sohalarni, shu jumladan ta'limni tezda o'zgartirib yubordi. Uning ta'lim muhitiga integratsiyasi talabalar, o'qituvchilar va ta'lim muassasalari uchun imkoniyatlar va muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada biz sun'iy intellektning talabalarning o'qish jarayoniga ko'p jihatdan ta'sirini o'rganamiz.

Ushbu maqolada atom energetikasining atrof-muhitga ta’siri va uning kelajakdagi istiqbollari tahlil qilinadi. Atom energetikasining ishlash prinsiplari, uning ijobiy va salbiy ta’sirlari, shuningdek, texnologik xavfsizlik va chiqindilarni boshqarish masalalari muhokama qilinadi. Atom energetikasining ijobiy tomonlari sifatida uglerod gazlarining chiqarilishini kamaytirishi va yuqori energiya samaradorligini ta’minlashi ko‘rsatilgan. Biroq, atom energiyasining salbiy ta’sirlari, xususan, yadro chiqindilari va radiatsiya xavfi haqida ham so‘z boradi. Atom energetikasining xavfsizligini oshirish va ekologik xavf-xatarlarni kamaytirish uchun yangi texnologiyalarni joriy etish zarurligi ta’kidlanadi. Kelajakda atom energetikasining ekologik xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha yangi yondashuvlar va xavfsizlik choralari tahlil qilinadi. Yadro energiyasining iqlim o‘zgarishi va global energiya ta’minoti sohasidagi o‘rni haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Mazkur maqola qadimiy "Avesto" asarida atrof-muhit muhofazasi masalalarining qanday aks etganini tahlil qiladi. "Avesto" zoroastrizm dini va uning falsafasi asosida shakllangan qadimiy yozma manbadir. Asarda, atrof-muhit va uning tabiiy resurslarini asrashga oid g‘oyalar va qoida-lar muhim o‘rin tutadi. O‘zining muhofaza qilish tizimi orqali tabiatning mustahkamligi va unga bo‘lgan hurmat, zoroastrizm ta'limotida o‘ta muhim ahamiyatga ega. Ekinlar, suv manbalari, hayvonlar va boshqa tabiiy resurslar "Avesto"da muhofaza qilinishi kerak bo‘lgan o‘zaro bog‘langan tizimlar sifatida tasvirlanadi. Ushbu tadqiqot, aynan, "Avesto"dagi ekologik g‘oyalarni tahlil qilib, qadimiy dunyoqarashning atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini va bugungi ekologik muammolarga qanday yechimlar taklif etilishi mumkinligini ko‘rsatishga harakat qiladi

Ushbu maqolada kaliy xloridni sivinitlardan flotatsiya usulida ajratib olish, kaliy rudalarining qayta ishlanishning gallurgiya usullari va silvinit ma’danlarini gallurgik usulda boyitish texnologiyalari, silvinitni boyitishda ishlatiladigan flatoreagentlar xossalari haqida ma’lumotlar berilgan. 

Ushbu ilmiy tadqiqot ishida yassi ignadonli trikotaj mashinalarining texnologik salohiyati o‘rganilib pishiqligi yuqori bo‘lgan olovbardosh trikotaj namunalari ishlab chiqildi. Korxona sharoitida olingan namuna variantlarining texnologik parametrlari o‘rganildi va taxlil etildi. Trikotaj namunalarining yuza va hajm zichligi oʻrtasidagi bogʻliqlik diagrammasi tuzilib trikotaj matosining qalinligi va yuza zichligining o‘zgarishi ma‘lum qonuniyatlarga bo‘y sunishi aniqlandi. 

Insoniyat tarixining bir bosqichidan boshqasiga oʻtishida davrlar almashib, yangi davlatlar vujudga kelganida shakillanadigan yangi qadriyatlar va qadriyat tizimlarining amalyoti masalalari ham aksiologiya fani oʻrganadigan mavzular hisoblanadi. Aksiologiya bu qadriyatlarga asoslangan ta’limning eng ta’sirli yoʻnalishlaridan biri sifatida keying davrda kata ahamiyat kasb etmoqda. 

Abu Rayhon Beruniy, o‘zining keng ilmiy va falsafiy merosi bilan o‘z davrining eng katta olimlaridan biri hisoblanadi. Uning ijtimoiy falsafiy va antropologik qarashlari jamiyat, inson va tabiatning o‘zaro munosabatlarini chuqur tahlil qilishga asoslangan. Beruniy, jamiyatning rivojlanishi uchun adolat, ilm-fan va ma’naviyatni birlashtirish zarurligini ta’kidlagan. U, ijtimoiy hayotni va insonning ma’naviy dunyosini o‘rganishda ilmiy metodlarni qo‘llagan, turli xalqlar va madaniyatlarni o‘rganish orqali insoniyatning turli ijtimoiy va madaniy o‘ziga xosliklarini aniqlagan. Beruniyning fikrlariga ko‘ra, jamiyatdagi adolat va ilm-fan taraqqiyoti, o‘zaro hurmat va bilimga asoslangan aloqalar orqali amalga oshirilishi kerak. Ushbu maqola, Beruniyning ijtimoiy falsafiy va antropologik qarashlarini, insoniyat va jamiyatni tushunishdagi o‘rni va uning ilmiy merosining dolzarbligini tahlil qiladi.

Qurg'oqchil hududlarda subirrigatsiyadan foydalanish zarurati eksperimental-nazariy tadqiqotlar asosida asoslanadi. Drenaj kanalizatsiyasini tartibga solish uchun qurilmani hisoblash tamoyillari bayon etilgan. Qurilmani kaskad qurish usuli taklif qilindi. Tadqiqot natijalari sug'oriladigan yerlarning suv bilan ta'minlanishini oshirish va aeratsiya zonalarining suv-tuz rejimini yaxshilash imkonini beradi

Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida tarixiy ideallar asosida umumma’naviy kompetentlikni shakllantirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Ta’lim jarayonida tarixiy qadriyatlar va milliy an’analar asosida shaxsiy ma’naviyatni yuksaltirish usullari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada umumma’naviy kompetentlikning boshlang‘ich ta’lim jarayonidagi ahamiyati, uning o‘quvchilarga ma’naviy-estetik tarbiya berishdagi roli va ta’siri yoritilgan. Bo‘lajak o‘qituvchilarda ushbu kompetentlikni shakllantirish uchun integrativ yondashuv va zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. 

This article provides information about soil salinity. Soil salinity, i.e. the processes and phenomena occurring in the soil, its effect on productivity, groups and types of saline soils, forms of soil salinity, and the sum of all cations absorbed in the soil expressed in milliequivalents per 100 g of soil. Ca, Mg, Na, K, H2, NH4 absorption capacities are highlighted. In addition, it was stated that the reclamation conditions of the Republic of Karakalpakstan, Khorezm, Bukhara, Jizzakh, and Fergana regions were studied. Saline soils are explained for the following five reasons.

Ushbu maqolada ta'lim muassasasini axborot texnologiyalari bilan boshqarish tizimini takomillashtirish mexanizmlari keltirilgan.

Ushbu maqolada ta'lim muassasalarida xodimlarni boshqarish tizimining tashkiliy tuzilmalarini rivojlantirish bo'yicha fikr va mulohazalar keltirilgan

Ushbu maqolada ta'lim muassasalarida xodimlarni boshqarish tizimining tashkiliy tuzilmalarini rivojlantirish bo'yicha fikr va mulohazalar keltirilgan.

Ushbu maqolada “Boburnoma” asarining temuriylar tarixidagi o‘rni va ahamiyati haqida so‘z boradi.