Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 187
TA’LIM TIZIMIDA YURIDIK BAZANI TAKOMILLASHTIRISH
ORQALI BARQAROR RIVOJLANISHNI TA’MINLASH
Madiyeva Charos Dovutovna
Toshkent Amaliy fanlar universiteti Katta o'qituvchisi
Abdulhayeva Zilola Bahromjon qizi
Toshkent Amaliy fanlar unversiteti
Tarix va filalogiya fakulteti Tarix yo‘nalishi talabasi
Аннотация.
В данном исследовании анализируются вопросы достижения
устойчивого развития через совершенствование нормативно-правовых документов
в системе образования. Рассмотрены пути достижения научного, экономического и
социального устойчивого развития путем укрепления нормативно-правовой базы в
сфере образования, ее актуализации и систематизации в соответствии с
современными требованиями. В нем также рассматриваются механизмы повышения
качества образования, развития человеческого капитала и правового обеспечения
инновационных подходов.
Ключевые слова:
система образования, правовая база, устойчивое развитие,
правовые реформы, нормативные документы, человеческий капитал, инновации,
правовая система, образовательная политика.
Annotation.
This study analyzes the issues of achieving sustainable development
through the improvement of legal and regulatory documents in the education system. The
ways of achieving scientific, economic and social sustainable development by
strengthening the legal framework in the field of education, updating and systematizing it
in accordance with modern requirements are considered. It also covers the mechanisms for
improving the quality of education, human capital development and legal support for
innovative approaches.
Keywords:
education system, legal framework, sustainable development, legal
reforms, regulatory documents, human capital, innovation, legal system, education policy.
KIRISH
Zamonaviy jamiyatda ta’lim tizimi nafaqat bilim berish vositasi, balki ijtimoiy-
iqtisodiy taraqqiyotning muhim omili hisoblanadi. Mamlakat barqaror rivojlanishini
ta’minlashda sifatli va izchil faoliyat yurituvchi ta’lim tizimi hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu
tizimning samaradorligi esa, eng avvalo, uning huquqiy asoslariga, yani yuridik
bazasining mustahkamligi va yangilanishiga bogliq. Shu sababli, ta’lim sohasidagi
yuridik-me’yoriy hujjatlarni zamon talablari asosida takomillashtirish dolzarb
masalalardan biridir.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 188
Soʻnggi yillarda mamlakatda oʻquv-pedagogik jarayonga innovatsion ilgʻor va
xalqaro taʼlim standartlarini joriy etish, kadrlar salohiyatini oshirish va professor-
oʻqituvchilar mehnatini ragʻbatlantirish, shuningdek, taʼlim muassasalarining moddiy-
texnik bazasini mustahkamlashni nazarda tutadigan yuridik taʼlim tizimini
takomillashtirish boʻyicha bir qator aniq chora-tadbirlar amalga oshirildi.
Shu bilan birga, milliy yuridik taʼlimning samaradorligi nisbatan pastligicha
qolmoqda, bu yuqori malakali mutaxassis-huquqshunoslarni tayyorlash va mamlakatda
yuridik fanni rivojlantirishga toʻsqinlik qilayotgan qator tizimli muammo va kamchiliklar
mavjudligi bilan izohlanadi.
Huquq sohasidagi ilmiy tadqiqotlar natijalarini amaliy jihatdan joriy etish,
oʻqitishning ilgʻor uslublaridan keng foydalanish, shuningdek, zamonaviy talablarni
inobatga olgan holda taʼlim standartlarini modernizatsiyalash va oʻquv dasturlarini qayta
koʻrib chiqishga yetarli eʼtibor berilmayapti, bu esa yuridik taʼlim sifati va ilmiy
salohiyatning pasayishiga olib kelmoqda.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
VA TADQIQT METODOLOGIYASI
2017 — 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish,
mehnat bozori talablariga mos yuqori malakali kadrlarni tayyorlash, ta’lim sifatini
baholashning xalqaro standartlarini joriy etish, innovatsion ilm-fan yutuqlarini amaliyotga
tatbiq etishning samarali mexanizmlarini yaratish orqali mamlakatda ta’lim tizimini isloh
qilish bo‘yicha izchil ishlar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, professional ta’lim dasturlari YUNESKO tashkiloti tomonidan qabul
qilingan Ta’limning xalqaro standart tasniflagichi (MSKO) darajalari bilan
uyg‘unlashmaganligi, o‘quv jarayoniga O‘zbekistonning Milliy kvalifikatsiya tizimi
to‘laqonli joriy etilmaganligi tayyorlanayotgan kadrlarning mehnat bozorida munosib o‘rin
egallashlariga to‘sqinlik qilmoqda.
Yuridik baza – bu davlat siyosatini amalga oshirishda huquqiy kafolat beruvchi
mexanizm bo‘lib, u ta’lim tizimining har bir bosqichida barqarorlikni ta’minlaydi. “Ta’lim
to‘g‘risida”gi qonun bu yo‘nalishdagi asosiy hujjatlar sirasiga kiradi. Mutaxassislar fikriga
ko‘ra, zamonaviy ta’limning muvaffaqiyatli ishlashi uchun yuridik hujjatlarning tizimli,
aniqligi va amaliyotga mosligi muhim.
Barqaror rivojlanishga xizmat qiluvchi ta’lim tizimi uchun faqatgina an’anaviy
huquqiy yondashuvlar yetarli emas. STEAM-ta’lim, raqamli platformalar, masofaviy
o‘qitish kabi texnologik yutuqlarni qonunchilik darajasida muvofiqlashtirish zarur. Bu
borada O‘zbekiston Prezidentining 2022-yilgi farmonlari ta’limning innovatsion
rivojlanishini yuridik jihatdan mustahkamlashga qaratilgan.
Dunyo miqyosida oliy ta’lim muassasalarining avtonomiyasi ta’lim sifatini oshirishga
xizmat qilayotgani aniqlangan . O‘zbekistonda ham universitetlar faoliyatini yuridik
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 189
jihatdan erkinlashtirish bo‘yicha qadamlar tashlanmoqda, biroq bu borada huquqiy
mexanizmlar hali to‘liq shakllanmagan.
BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga (SDG-4) ko‘ra, 2030-yilgacha sifatli,
inklyuziv va adolatli ta’limni ta’minlash global vazifa sifatida belgilanmoqda. Ta’lim
tizimida gender tengligi, nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlarini ta’minlash yuridik
jihatdan mustahkamlanishi kerak.[5; 456,460-b]
TAHLIL VA NATIJALAR
Bugungi kunda O‘zbekiston ta’lim tizimida keng qamrovli islohotlar amalga
oshirilmoqda.
Ushbu
islohotlarning
huquqiy
asoslarini
yaratish
va
ularni
mukammallashtirish orqali ta’lim sohasining barqaror rivojlanishini ta’minlash mumkin.
Ta’limga oid qonunlar, prezident farmonlari, qarorlar, vazirlik buyruqlari va boshqa
normativ-huquqiy hujjatlar bu jarayonda muhim o‘rin egallaydi.
Yuridik baza quyidagi yo‘nalishlarda takomillashtirilishi lozim:
1. Yagona va tizimli yondashuv – turli darajadagi hujjatlar o‘rtasidagi uyg‘unlikni
ta’minlash, ular o‘rtasidagi ziddiyatlarni bartaraf etish;
2. Innovatsion rivojlanishga yo‘naltirish – raqamli ta’lim, masofaviy o‘qitish,
STEAM texnologiyalari kabi zamonaviy yondashuvlar uchun huquqiy imkoniyatlar
yaratish;
3. Akademik erkinlik va muassasalarning avtonomiyasi – oliy ta’lim
muassasalarining mustaqilligini kengaytirish orqali ularning tashabbuskorligini
rag‘batlantirish;
4. Teng imkoniyatlar va inkluzivlik – ta’limning barcha qatlamlari uchun ochiqligi va
teng imkoniyatlar yaratilishini yuridik jihatdan mustahkamlash;
5. Monitoring va nazorat mexanizmlari – qabul qilingan hujjatlarning amaliyotdagi
natijalarini tahlil qilish va takomillashtirib borish tizimini ishlab chiqish.
Ta’lim tizimidagi barqaror rivojlanish faqatgina moliyaviy va tashkiliy choralar
bilangina emas, balki aniq huquqiy asoslangan siyosat orqali erishiladi. Bu esa, yurtimiz
taraqqiyoti va global raqobatbardoshlikning oshishida muhim omil hisoblanadi.[6;
321,328-b]
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, ta’lim har bir davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini
belgilovchi strategik soha hisoblanadi. Ta’lim sifati va uning barqarorligi ko‘p jihatdan
yuridik-me’yoriy asoslarning puxtaligiga bog‘liq. Jahon tajribasi shuni ko‘rsatadiki,
huquqiy asoslari yetuk bo‘lgan ta’lim tizimlari raqobatbardosh inson kapitalini
shakllantiradi. Shu bois, ta’lim sohasida yuridik bazani zamon talablari asosida
takomillashtirish orqali barqaror taraqqiyotga erishish imkoniyati ortadi. Ta’lim tizimining
yuridik bazasini takomillashtirish barqaror rivojlanishga xizmat qiluvchi asosiy omillardan
biridir. Har bir normativ-huquqiy hujjat hayotga yaqin, amaliyotga mos va kelajakka
yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak. Shu yo‘l bilan ta’lim sifatini oshirish, ijtimoiy tenglikni
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 190
ta’minlash va zamonaviy global chaqiriqlarga javob bera oladigan barqaror tizim yaratish
mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030 yilgacha O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning strategik yo‘nalishlari” to‘g‘risidagi Farmoni, PF–60,
2022 yil 28 yanvar.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim sifatini oshirish va ilmiy-tadqiqot
ishlarini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, PQ–3775-son, 2018 yil 6 iyun.
3. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston” nashriyoti,
2023.
4. “Ta’lim to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, yangi tahriri – 2020 yil.
5. Abdullaeva, G. Sh. Ta’lim tizimida huquqiy islohotlar va ularning samaradorligi.
– Toshkent: TDYU nashriyoti, 2021. 456-460
6. Tohirov, S. M. Huquqiy ta’lim va tarbiya: nazariya va amaliyot. – Toshkent:
“Adolat”, 2019. 321-328
