Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 145
TA’LIM MUASSASASI MENEJMENTI VA XALQARO BAHOLASH
DASTURLARI: INTEGRATSIYALASHUV VA SIFATLI TA’LIMNING
ZAMONAVIY MEZONLARI
Toshkent Amaliy Fanlar Unversiteti Katta o‘qituvchisi
Madiyeva Charos Dovutovna
Tarix yo‘nalishi talabasi
Nurullayeva Nigora Atabek qizi
Anotatsiya:
Mazkur maqolada ta’lim muassasalarini boshqarish jarayonida xalqaro
baholash dasturlarining (jumladan, PISA, PIRLS, TIMSS) ahamiyati, ularning ta’lim sifati
va samaradorligini baholashdagi roli yoritilgan. Shuningdek, maqolada ta’lim menejmenti
va xalqaro baholash mezonlari o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik, PISA natijalarining tahlili
asosida strategik rejalashtirishning dolzarbligi muhokama qilinadi. Muallif xalqaro
standartlarga mos ta’lim menejmentini shakllantirish yo‘llari haqida taklif va tavsiyalarni
ilgari suradi.
Kalit so‘zlar:
ta’lim menejmenti, xalqaro baholash, PISA, TIMSS, PIRLS, ta’lim
sifati, strategik boshqaruv, reytinglar, xalqaro taqqoslash, monitoring.
Аннотация:
В статье освещается роль международных программ оценки (в том
числе PISA, PIRLS, TIMSS) в управлении образовательными учреждениями, их
значение для оценки качества и эффективности образования. Рассматривается
взаимосвязь между управлением образованием и международными критериями
оценки, а также обсуждается актуальность стратегического планирования на основе
результатов PISA. Автор предлагает пути формирования управления образованием,
соответствующего международным стандартам.
Ключевые слова:
управление образованием, международная оценка, PISA,
TIMSS, PIRLS, качество образования, стратегическое управление, рейтинги,
международное сравнение, мониторинг
Annotation:
The article highlights the importance of international assessment
programs (including PISA, PIRLS, TIMSS) in the management of educational institutions,
and their role in evaluating the quality and effectiveness of education. The article discusses
the integral relationship between education management and international assessment
criteria, as well as the relevance of strategic planning based on PISA results. The author
offers suggestions and recommendations for shaping education management aligned with
international standards.
Keywords:
education management, international assessment, PISA, TIMSS, PIRLS,
education quality, strategic management, rankings, international comparison, monitoring
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 146
Kirish
XXI asrda ta’lim sohasida raqobatbardoshlik, innovatsion yondashuv va sifatli
menejment yetakchi o‘ringa chiqmoqda. Global miqyosda ta’lim samaradorligini
baholashda xalqaro dasturlar, xususan, PISA (Programme for International Student
Assessment) muhim vosita hisoblanadi. Ushbu dasturlar nafaqat o‘quvchilarning bilim
darajasini, balki ta’lim tizimining boshqaruv sifatini ham ko‘rsatadi. Shu bois, zamonaviy
ta’lim menejmenti xalqaro baholash natijalariga asoslangan strategik yondashuvni talab
etadi.
Asosiy qism: Ta’lim menejmenti tushunchasi va vazifalari.
Ta’lim menejmenti — bu ta’lim jarayonini rejalashtirish, tashkil qilish, monitoring
qilish va natijalar asosida qaror qabul qilish faoliyatidir. U quyidagi yo‘nalishlarni qamrab
oladi:
Ta’lim jarayonini sifatli tashkil etish.
Kadrlar siyosati va professional rivojlanish.
Resurslardan samarali foydalanish.
O‘quvchilar yutuqlarini monitoring qilish.
Xalqaro baholash dasturlari haqida umumiy ma’lumot:
PISA (OECD tomonidan ishlab chiqilgan) – 15 yoshli o‘quvchilarning
savodxonligini (o‘qish, matematika, fan) baholaydi.
TIMSS 4 va 8-sinf o‘quvchilarining matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha
tayyorgarlik darajasini o‘lchaydi.
PIRLS – boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholaydi. Bu
baholash dasturlari davlatlarga o‘z ta’lim tizimini xalqaro mezonlarga solishtirish, kuchli
va zaif tomonlarini aniqlash imkonini beradi. PISA natijalarining ta’lim menejmentiga
ta’siri, PISA natijalariga tayanib:
Maktabdagi dars jarayonlarining metodikasi qayta ko‘rib chiqiladi.
O‘quv dasturlar xalqaro standartlarga muvofiqlashtiriladi.
O‘qituvchilarning malakasi baholanadi va yangilanadi.
Ta’lim siyosatida islohotlar amalga oshiriladi.
Ta’lim menejmentida xalqaro baholash natijalaridan foydalanish strategiyalari.
Ma’lumotga asoslangan qaror qabul qilish: Baholash natijalari maktablar rejasini
tuzishda asosiy ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qiladi.
Monitoring va tahlil qilish: O‘quvchilarning bilim darajasi muntazam ravishda
xalqaro mezonlar asosida baholanadi.
Davlat va mahalliy darajadagi strategik rejalashtirish: PISA natijalariga ko‘ra
maktablar reytingi tuziladi va malaka oshirish dasturlari yo‘naltiriladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 147
Xulosa:
Zamonaviy ta’lim muassasasi menejmenti samaradorligi xalqaro baholash dasturlari
bilan bevosita bog‘liq. PISA kabi dasturlar orqali ta’lim sifati, o‘quvchilarning
raqobatbardoshligi va maktab faoliyatining samaradorligini aniqlash mumkin. Shu bois,
menejment jarayonida ushbu natijalardan foydalanish davlat ta’lim siyosatini
takomillashtirish, o‘quv dasturlarini yangilash va kadrlar salohiyatini oshirishda muhim
rol o‘ynaydi. Ta’lim muassasalari rahbarlari xalqaro standartlarga asoslangan strategik
boshqaruvni amalga oshirishi bugungi kunning asosiy talabidir. Kelajakda ta’lim
muassasalarini boshqarishda xalqaro baholash dasturlarining ahamiyati yanada ortib
boradi va ular ta’lim tizimining barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun strategik
instrumentlarga aylanadi. Shu sababli, zamonaviy ta’lim menejmenti va xalqaro baholash
tizimlari integratsiyalashuvi ta’lim sifatini oshirishda asosiy omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. OECD. PISA 2022 Results (Volume I): Student Performance. Paris: OECD
Publishing, 2023.
2. UNESCO. Global Education Monitoring Report, 2022.
3. Karimov A. Ta’lim menejmenti asoslari. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
4. Xolbekova M. Baholash tizimining zamonaviy yondashuvlari. Toshkent: Fan,
2019.
5. World Bank. Improving Education Systems through Assessment and
Accountability, 2021.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–3775-son qarori, 2018-yil 6-iyul.
“Ta’lim sifatini oshirish va xalqaro baholash dasturlarida ishtirokni kengaytirish chora-
tadbirlari”.
