Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 172
SATR FUNKSIYALARI. SATRLARNI FORMATLASH
Onarqulov Maqsadjon Karimberdiyevich
Farg ‘ona davlat unversiteti amaliy matematika
va informatika kafedrasi dotsenti
Yusupov Mirsaid Abdulaziz o‘g‘li
Farg ‘ona davlat unversiteti amaliy matematika
va informatika kafedrasi o‘qituvchisi
Turg’unova Gulsanam Murodil qizi
Farg‘ona davlat universiteti talabasi
Annotatsiya:
Python dasturlash tili zamonaviy va qulay sintaksisga ega bo‘lib,
ko‘plab sohalarda, jumladan veb dasturlash, ma'lumotlarni tahlil qilish va sun'iy intellektda
keng qo‘llaniladi. Satrlar — Python dasturlash tilidagi eng asosiy ma'lumot turlaridan biri
bo‘lib, matn bilan ishlashda asosiy rol o‘ynaydi. Satr funksiyalari va ularni formatlash
vositalari dasturchilarga matnlarni samarali tarzda boshqarish, o‘zgartirish va ko‘rinishini
sozlash imkonini beradi. Ushbu maqolada Python satr funksiyalari va formatlash usullari
haqida tushuncha berilib, amaliy misollar yordamida ularni qanday qo‘llash mumkinligi
ko‘rsatiladi.
Bugungi kunda matn bilan ishlash dasturlashning ajralmas qismi hisoblanadi. Web
sahifalarni yaratishda, foydalanuvchi ma'lumotlarini qayta ishlashda yoki hisobotlarni
shakllantirishda satrlarni formatlash va manipulyatsiya qilish ko‘nikmalari juda muhimdir.
Shuning uchun, Pythonning kuchli va oson o‘rganiladigan satr funksiyalari dasturchilar
uchun katta yordam beradi.
Annotation:
Python programming language features a modern and convenient syntax
and is widely used in various fields such as web development, data analysis, and artificial
intelligence. Strings are one of the fundamental data types in Python and play a key role in
working with text. String functions and formatting tools allow programmers to effectively
manage, modify, and customize the appearance of text. This article provides an overview
of Python string functions and formatting methods, illustrating how to use them with
practical examples.
Today, working with text is an integral part of programming. Whether it is creating
web pages, processing user data, or generating reports, skills in string formatting and
manipulation are essential. Therefore, Python’s powerful and easy-to-learn string functions
offer great assistance to developers.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 173
Аннотация:
Язык программирования Python обладает современным и удобным
синтаксисом и широко используется в различных областях, таких как веб-
разработка, анализ данных и искусственный интеллект. Строки являются одним из
основных типов данных в Python и играют ключевую роль при работе с текстом.
Функции строк и инструменты форматирования позволяют программистам
эффективно управлять, изменять и настраивать внешний вид текста. В этой статье
представлен обзор функций строк и методов форматирования Python с
практическими примерами их использования.
Сегодня работа с текстом является неотъемлемой частью программирования.
Будь то создание веб-страниц, обработка пользовательских данных или генерация
отчетов, навыки форматирования и манипуляции строками крайне важны. Поэтому
мощные и легко усваиваемые функции строк Python оказывают большую помощь
разработчикам.
Kalit so'zlar:
satr, matn, funksiya, formatlash, string, string funksiyalari, format,
matnni o‘zgartirish, manipulyatsiya, formatlash usullari, foydalanuvchi ma'lumotlari, web
dasturlash, ma'lumotlarni tahlil qilish, sun'iy intellekt, matnni boshqarish.
Keywords:
string, text, function, formatting, string, string functions, format, text
modification, manipulation, formatting methods, user data, web development, data
analysis, artificial intelligence, text management.
Ключевые слова:
строка, текст, функция, форматирование, строка, функции
строк, формат, изменение текста, манипуляция, методы форматирования,
пользовательские данные, веб-разработка, анализ данных, искусственный
интеллект, управление текстом.
Kirish
.Python dasturlash tilida matnli ma’lumotlar bilan ishlash muhim va tez-tez
uchraydigan vazifalardan biridir. Matnli ma’lumotlar odatda satr (string) ko‘rinishida
ifodalanadi. Satrlar — bu belgilar ketma-ketligi bo‘lib, ular orqali foydalanuvchi ismi,
manzil, telefon raqami, xabarlar kabi ko‘plab ma’lumotlarni saqlash va tahlil qilish
mumkin.
Ushbu mavzuda biz Python dasturlash tilida satr funksiyalari yordamida matn bilan
qanday ishlashni o‘rganamiz. Bunda satrni katta yoki kichik harflarga o‘zgartirish, bo‘sh
joylarni olib tashlash, satrlarni bo‘lish, qo‘shish, ma’lumot qidirish kabi ko‘plab amallarni
bajarish usullari bilan tanishamiz. Shuningdek, satrlarni formatlash orqali matnni kerakli
ko‘rinishda chiqarish — ya’ni foydalanuvchi ma’lumotlarini matnga joylashtirish yoki
natijani aniq ko‘rinishda ifodalash yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Bu mavzu dasturlashning ko‘plab sohalarida — jumladan foydalanuvchi interfeysi,
veb dasturlash, fayllar bilan ishlash va hisobotlar tayyorlashda — muhim o‘rin tutadi.
Satrlar bilan samarali ishlash, dasturchining kundalik ishini yengillashtiradi va dasturiy
ta’minotning sifatini oshiradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 174
Satr va funksiyalar.Satrni alohida belgilar ketma-ketligidan tashkil topgan massiv deb
hisoblash mumkin. Pythonda belgini ifodalovchi ma’lumot turi yo’qligi uchun bitta belgi
deb, bitta elementdan tashkil topgan satrga aytiladi.
PYTHON tilida simvollarni boshqarish orqali satrlarni qulay formatlashga
mo‘ljallangan bir nechta tuzilgan funktsiyalar mavjud. Ushbu sodda strrev() funktsiya bitta
satrli argumentni qabul qiladi va ushbu satrni simvollarning teskari tartibda joylashuvini
qaytaradi, qisqa qilib aytganda “orqadan oldinga qarab o‘qiydi”.
matn=str(input("Matn kiriting:"));
s=matn[::-1];
print("Qaytarilgan satr:",s);
chr() – simvolni uning kodi bo‘yicha qaytaradi.
replace() – izlanayotgan satrni almashtirilishi lozim bo‘lgan satrga almashtiradi.
matn1=str(input("Matn kiriting:"));
matn2=str(input("Izlanayotgan matn kiriting:"));
matn3=str(input("Almashtiriladigan matn kiriting:"));
s=matn1.replace(matn2,matn3);
print(s);
split() – satrni massivga aylantiradi.
1-masala. N ta so‘zdan tashkil topgan matnda berilgan so‘z necha marta uchrashini
aniqlang.
matn=str(input('Matnni kiriting:'));
belgi=str(input('Izlanayotgan belgini kiriting:'));
m=len(matn);
n=len(belgi);
b=0;
for i in range((m-n)+1):
if matn[i:i+1]==belgi:
b=b+1;
if b==0:
print("Matnda izlanayotgan belgi yo'q");
else: print("Matnda izlanayotgan belgi",b,"ta");
2-masala. Berilgan matndagi hamma I harflarni olib tashlang.
matn=str(input("Matn kiriting:"));
olish='i';
s=matn.replace(olish,'');
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 175
print("Matnda i harfi olib tashlangan:",s);
3-masala.Matnda uzunligi K ta belgidan katta bo‘lgan so‘zlarni ajratilib yangi matnga
yozish dasturini tuzing.
matn=str(input('Matn kiriting:'));
k=int(input('K ta belgi:'));
s=matn[0:k];
print('Ajratilgan katta harfdagi
matn',s.upper());
4-masala. Topishmoq topish va uning javobini tahlil qilish dasturini tuzing.
print("Yer tagida oltin qoziq?");
matn=str(input("Javobni kiriting:"));
if matn=='sabzi':
print("Siz to'g'ri javob berdingiz");
else:
print("Siz noto'g'ri javob berdingiz");
5-masala. Berilgan natural sonning xona birliklarini ajratib yozing.
matn=str(input("Natural sonni so'z
bilan kiriting:"));
s1=len(matn);
for i in range(s1):
sn=matn[i:i+1];
print(sn,'..',end='');
6-masala. O‘ndan kichik bo‘lgan so‘zlarni ularga mos natural sonda chop eting.
matn=str(input("O'ndan kichik natural son kiriting:"));
n=len(matn);
if matn[0:n]=='bir':
t=1;
elif matn[0:n]=='ikki':
t=2;
elif matn[0:n]=='uch':
t=3;
elif matn[0:n]=="to'rt":
t=4;
elif matn[0:n]=="besh":
t=5;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 176
elif matn[0:n]=="olti":
t=6;
elif matn[0:n]=="yetti":
t=7;
elif matn[0:n]=="sakkiz":
t=8;
elif matn[0:n]=="to'qqiz":
t=9;
else:
print("Bu bir xonali son emas yoki natural son emas");
print("Bu bir xonali son",t,'ga teng');
Natijalar:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 177
Foydalanilgan adabiyotlar
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g’li, Y. M. (2024). SUN’IY
INTELLEKTNING AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI. IZLANUVCHI, 1(1), 75-
85.
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). NEYRO
KOMPYUTERLAR. YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI,
1(5), 19-27.
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). K-YAQIN QO'SHNI
ALGORITMI. IZLANUVCHI, 1(1), 122-124.
•
Abdulaziz o'g'li, Y. M. (2025). WPFDA ANIMATSIYA YARATISHNI
QO’LLANISHI. MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC
SOLUTIONS, 1(4), 172-175.
•
Abdulaziz o’g’li, Y. M. (2025). MOLIYA VA HISOB–KITOB ILOVALARIDA
WPF BILAN ISHLASH. MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS, 1(4), 189-193.
•
Karimberdiyevich, O. M. (2024). NEYROEMULYATORLAR VA ULARNING
QO'LLANILISHI. YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 1(5),
82-89.
•
Abdulaziz ogli, Y. M. (2025). WPF DA IKKI O’LCHOVLI VA UCH O’LCHOVLI
GRAFIKALAR BILAN ISHLASHNING HAYOTGA TATBIQLARI. MODERN
PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS, 1(4), 176-179.
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o’g’li, Y. M. (2024). MASHINANI O
‘RGANISHDA TASNIFLASH VA REGRESSIYA. IZLANUVCHI, 1(1), 114-121.
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). PIVOT JADVALI
YARATISH VA TAHRIRLASH. YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR
JURNALI, 1(5), 28-30.
•
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o’g’li, Y. M. (2024). MASHINANI O
‘RGANISHDA TASNIFLASH VA REGRESSIYA. IZLANUVCHI, 1(1), 114-121.
