Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 36
INTERFAOL USULLAR ORQALI ONA TILI DARSLARIGA
BO'LGAN QIZIQISHINI OSHIRISH
Usenbaeva Gozzal
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogik instituti
Boshlang'ich ta'lim fakulteti 3v-guruh talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang'ich sinf o'quvchilarining ona tili darsiga
qiziqishini oshirish uchun interfaol metodlar va interfaol metodlar haqida ma'lumot
beriladi.
Kalit so'zlar:
Boshlang'ich sinf, metodlar, interfoal usullar, o'quvchilar,
o'qituvchi,ona tili darsi, darslar.
Interfaol usullar — bu o‘quvchilarning dars jarayonida faol ishtirok etishini
ta’minlaydigan, o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida ikki tomonlama muloqot asosida tashkil
etiladigan ta’lim metodlaridir. Bu usullar ta’lim samaradorligini oshirish, mustaqil fikrlash
va jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Interaktiv so'zi ingliz
tilidagi "Interakt" so'zidan olingan bo'lib, "Inter"- birgalikda, o'zaro, "akt" harakat
ma'nosini bildiradi ya'ni o'zaro birgalikdagi harakat, faoliyat yoki suhbat, dialog tartibida
bo'lishni (o'quvchi-o'qituvchi, o'quvchi-o'quvchi, o'quvchi - kompyuter ) ifodalaydi.
Interaktiv ta'lim metodi - bu dialogik ta'lim bo'lib talaba va o'qituvch iyoki talaba va
kompyuter o'rtasidagi o'zaro birgalikdagi faoliyat jarayonini ko'zda tutadi. Asosiy interfaol
usullar turlari.
1. Aqliy hujum (Brainstorming)
O‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish uchun ishlatiladi.
Muammoni yechish yo‘llari bo‘yicha fikrlar erkin bildiriladi.
2. Klaster (Cluster)
Asosiy mavzu atrofida tushunchalarni guruhlash orqali mavzuni chuqurroq
tushunishga yordam beradi.
3. Debat (Munozara)
Talabalarni ikki yoki undan ortiq guruhga bo‘lib, ma’lum mavzuda bahs-munozara
olib boriladi.
4. Aylana stol (Round Table)
Guruh a’zolari navbatma-navbat o‘z fikrlarini bildiradilar. Har bir ishtirokchining
fikri muhim hisoblanadi.
5. Rol o‘ynash (Role Play)
Muayyan vaziyatlar dramatik tarzda namoyish etiladi. O‘quvchilar turli rollarni
bajaradilar.
6. Insert (Belgilar bilan o‘qish)
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 37
Matn ustida ishlash usuli bo‘lib, o‘quvchilar ma’lumotni anglab, unga munosabat
bildiradilar.
7.“5 savolga 5 javob” usuli: Matn asosida savollar tuzish va javob berish orqali matnni
chuqur tushunishga yordam beradi.
8.Sinkveyn (Besh satrli she’r): Mavzuni qisqacha va aniq ifodalashga yordam beradi.
9.FSMU texnologiyasi: O’quvchilarga fikrlarini bayon etish, sabablarini ko’rsatish,
misollar keltirish va umumlashtirishni o’rgatadi.
Interfaol usullarning afzalliklari:
1. O‘quvchilarni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi.
2. O‘z fikrini asoslab berish ko‘nikmasini shakllantiradi.
3. Jamoada ishlash, muloqot qilish madaniyatini rivojlantiradi.
4. Dars jarayonini jonlantiradi, qiziqarli qiladi.
5. Talabalarning bilimini chuqurlashtirishga yordam beradi.
Interfaol usullar zamonaviy ta’limning ajralmas qismi hisoblanadi. Bu usullar
yordamida o‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki jarayonni boshqaruvchi va
o‘rgatuvchi sifatida ishtirok etadi. O‘quvchilar esa passiv emas, balki faol bilim
oluvchilarga aylanadi. Ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish
o‘quvchilarning qiziqishini oshirish, bilimlarini mustahkamlash va ijodiy fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Interfaol metodlar orqali ona tili darslarida
qiziqishni oshirish yo'llari:
1. Guruhli ish va rolli o‘yinlar.
Guruhli ish: O‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘lib, har bir guruhga mavzu
bo‘yicha topshiriq beriladi. Bu usul o‘quvchilarning fikr almashish va birgalikda ishlash
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Rolli o‘yinlar: O‘quvchilar ma’lum bir vaziyatda turli rollarni ijro etib, muloqot va
ijodiy fikrlashni rivojlantiradilar.
2. Munozara va bahslar.
O‘quvchilarga turli nuqtai nazarlarni ifodalash imkonini berish orqali tanqidiy
fikrlash va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin.
3. Interaktiv o‘yinlar va didaktik o‘yinlar.
Interaktiv o‘yinlar: O‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydigan o‘yinlar orqali
mavzularni qiziqarli va samarali o‘rganish mumkin.
Didaktik o‘yinlar: O‘quvchilarda tahlil qilish, mantiqiy fikrlash, tadqiq qilish kabi
ko‘nikmalarni rivojlantiradigan o‘yinlar.
4. Interfaol grafik organayzerlar.
Venn diagrammasi, T-jadval, Klaster kabi grafik organayzerlar yordamida
mavzularni tizimli ravishda o‘rganish va mustahkamlash mumkin.
5. Bilaman, bilishni istayman, bilib oldim (BBB) metodi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 38
Dars boshida o‘quvchilarga mavzu haqida nima bilishlarini, nima bilishni istashlarini
va dars oxirida nima bilib olganlarini yozish topshiriladi. Bu usul o‘quvchilarning o‘z-
o‘zini baholash va o‘rganish jarayonini tahlil qilishga yordam beradi.
Interfaol usullardan biri "Miya shturmi" deb nomlanadi. U ko'pgina yangi va turli-
tuman fikrlarni "to'plashga" juda mos keladi. Ish kichik guruhlarda tashkil qilinadi,
rahbarlar ishtirokchilar bilan teng huquqda ishtirok etganlari ma'qul. 10-15 daqiqa
davomida guruhlarda aniq bir masala muhokama qilinadi. Har bir ishtirokchi o'z fikrini
taqdim etadi, shu bilan birga, ishtirokchilardan biri go'yalarni kartochkalarga yozib boradi.
Vaqt tugagach, fikrlarni guruhlarga ajratish lozim. Bu bosqichda endi bahs va munozaralar
o'tkazish mumkin. Shturm maqsadiga muvofiq, fikrlar guruhlangach, har bir guruhga nom
berish mumkin. So'ng esa eng dolzarb, muhimlarni ajratib olish, rejalashtirish va hokazo.
Ikkinchi usul "Ong xaritasi" deb ataladi. Bu usul biror-bir kompleks muammoni hal etishda
uning barcha sohalarini yaqqol ko'rishga, ba'zi bir muhim fursatlarni ko'zdan
yo'qotmaslikka imkon beradi. Bu usul guruhlarda va yakka holda ishlashga mos
keladi.Biror-bir aniq ish faoliyati uchun mavjud (yoki kelajakda zarur bo'ladigan) shaxs
fazilatlarini hamkorlikda aniqlash bo'yicha guruh bo'lib ishlash uslubini taqdim etamiz.
Uslubning qimmati uning o'yin shaklida amalga oshirilishi, ko'rgazmali bo'lishi va guruhda
munozara qilish imkoniyatini bera olishdir. Ona tili darslariga qiziqtirish bo'yicha
tavsiyalar:
1.Darsni qiziqarli va interfaol tashkil etish: O‘quvchilarning faol ishtirokini
ta’minlash uchun turli metodlarni qo‘llash.
2.O‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish: Har bir o‘quvchining
qiziqishlari va ehtiyojlarini inobatga olib, darslarni shaxsiylashtirish.
3.Texnologiyalardan foydalanish: Zamonaviy texnologiyalar yordamida darslarni
yanada interfaol va qiziqarli qilish.
4. O’quvchilarning fikrini tinglang: Ularning fikrlarini tinglash va ularga javob
berish orqali dars jarayonini yaxshilang.
5. Darsni rejalashtirishda interfaol metodlarni integratsiya qiling: Darsning har bir
bosqichida turli metodlardan foydalanish orqali o’quvchilarning qiziqishini saqlang.
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1. Mixaylichev Ye. A. Norov Sh. K. Didakticheskiye testi v sisteme mnogoetapnogo
kontrolya znaniy studentov. Bux.П.РР, 1995. - 24 s.
2. Usmonova M. N. Pedagogicheskiye testimvaniye: istoriya razvitiya i
sovremennoye sostoyaniye. T.: Adolat. 1995. - 160 5.
3. Farberman B. L. Ta'limda eng muhim yangilik. // Ma'rifat. 1995 y. 24 may.
4.https://arxiv.uz/uz/documents/referatlar/pedagogikpsixologiya/interfaol-usullar
