World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
188
KUCH – PARATAEKVONDONING KOMPLEKS
MUVOFIQLASHTIRUVCHI VOSITA FAOLIYATINING
KO‘P QIRRALI XUSUSIYATI
Isoqova Shoxista Sayfiddinovna
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi
2-sonli Toshkent akademik litseyi
Jismoniy tarbiya fani oliy toifali o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Tayanch-harakat
apparatida kasalliklari bo‘lgan yosh
parataekvondoshilarning sport mashg‘ulotlarining xususiyatlari ko‘rib chiqiladi.
Ta’kidlanishisha, tayanch-harakat tizimida nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun
taekvondo bo‘yisha sport mashg‘ulotlarini o‘tkazish masalalari bo‘yisha yetarlisha
ilmiy-metodik adabiyotlar mavjud. Ammo amaliyotda ushbu muammolarni o‘rganish
yo‘nalishlari yetarlisha tizimlashtirilmagan. Tadqiqotimiz davomida tayanch-harakat
tizimida nuqsoni bo‘lgan parataekvondo sportchilarining sport mashg‘ulotlari
samaradorligiga ta’sir yetuvshi asosiy omillar aniqlandi va kertakli mashg‘ulot
metodi ishlab chiqildi.
Kalit so‘zlar:
parataekvondo, sport mashg‘ulotlari, tayanch-harakat tizimi
kasalliklari, adaptiv sport dasturi.
POWER – MULTIFACETED FEATURES OF THE ACTIVITY OF
PARATAEKWONDO AS A COMPLEX COORDINATING TOOL
Isakov shokhista sayfiddinovna
Ministry of internal affairs of the republic of uzbekistan
Tashkent academic lyceum no. 2
Higher category teacher of physical education
Abstract:
the features of sports training of young para-taekwondo athletes with
diseases of the musculoskeletal system are considered. It is noted that there is a
sufficient amount of scientific and methodological literature on the issues of
conducting sports training in taekwondo for people with musculoskeletal system
defects. However, in practice, the areas of study of these problems are not sufficiently
systematized. During our research, the main factors affecting the effectiveness of
sports training of para-taekwondo athletes with musculoskeletal system defects were
identified and a method of training was developed.
Keywords:
para-taekwondo, sports training, musculoskeletal diseases, adaptive
sports program.
Dolzarbligi.
Parataekvondo jismoniy imkoniyatlari cheklangan sportchilar
uchun mo‘ljallangan jang san’ati bo‘lib, unda sportchilar nafaqat jismoniy, balki
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
189
ruhiy va psixologik jihatdan ham rivojlanadilar. Ushbu sport turida kuch nafaqat zarba
berish yoki himoyalanish uchun, balki harakatlarning muvozanati, moslashuvchanligi
va umumiy koordinatsiyasini ta’minlovchi kompleks omil sifatida namoyon bo‘ladi.
Bu esa parataekvondochilarning mashg‘ulot jarayonini samarali tashkil qilish va
ularning sport natijalarini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Kuch tushunchasi nafaqat mushaklarning kuchliligi bilan cheklanib qolmaydi,
balki harakat koordinatsiyasi, muvozanat, chidamlilik va reaktsiya tezligi kabi
jihatlarni ham o‘z ichiga oladi. Parataekvondochilar uchun kuchning bu ko‘p qirrali
xususiyatini rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashqlar va metodikalar ishlab
chiqish sportchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi.
Kuchning parataekvondodagi roli va uning muhim jihatlari
Parataekvondoda kuch quyidagi asosiy jihatlarda namoyon bo‘ladi:
Statik
va
dinamik kuch
Statik kuch
– sportchining harakat vaqtida o‘z tanasini boshqarishi va zaruriy
barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi.
Dinamik kuch
– tezkor va kuchli zarbalar berish, oyoq harakatlarini tez va
samarali bajarish uchun muhim hisoblanadi.
Muvozanat va koordinatsiyani ta’minlovchi kuch
Harakatlarni aniq bajarish uchun kuch muhim ahamiyatga ega, ayniqsa,
tayanch-harakat tizimida nuqsoni bo‘lgan sportchilar
uchun bu jihat alohida
e’tiborga olinadi.
Parataekvondochilarning muvozanat qobiliyatini oshirish orqali texnik
harakatlarning samaradorligini oshirish mumkin.
Chidamlilik va eksploziv kuch
Parataekvondoda eksploziv kuch (tez va kuchli harakatlarni bajarish) muhim
ahamiyatga ega.Sportchilar uchun kuch-chidamlilik mashqlari orqali musobaqalarda
uzoq davom etuvchi janglarga bardoshli bo‘lish imkoniyatini ta’minlash lozim.
Reaktsiya tezligi va moslashuvchanlik.Kuch harakatlarning tezligini oshirishga
va sportchining o‘z holatini tezda tiklashiga yordam beradi.
Parataekvondoda himoya va hujum usullarining samaradorligi sportchining
kuch va moslashuvchanligiga bog‘liq bo‘ladi.Parataekvondochilar uchun kuchni
rivojlantiruvchi mashqlar tizimi.Kuchning turli jihatlarini rivojlantirish uchun
quyidagi maxsus mashqlar tizimi ishlab chiqilishi lozim:
1. Umumiy jismoniy kuchni rivojlantiruvchi mashqlar
Tana vazni bilan bajariladigan mashqlar – planka, o‘tqazib-ko‘tarish
(prisedaniya), qo‘l bilan ko‘tarilish (otjimaniya).
Og‘irlik bilan bajariladigan mashqlar – yengil gantellar yoki qarshilik bantlari
bilan qo‘l va oyoqlarni kuchaytirish.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
190
Statik kuch mashqlari – muvozanatni saqlashga qaratilgan pozitsiyalarni uzoq
ushlab turish.
2. Muvozanat va koordinatsiya mashqlari
Bir oyoqda turib harakat bajarish – oyoq harakatlarini aniq va nazorat ostida
bajarish uchun kerak.
Tayanch-harakat tizimi zaif sportchilar uchun maxsus trenajyorlar va
moslashtirilgan jihozlardan foydalanish.
Tana muvozanatini saqlash bo‘yicha mashqlar – o‘zining og‘irlik markazini
boshqarish.
3. Chidamlilik va eksploziv kuchni oshirish
Tezkor zarba berish mashqlari – oyoq va qo‘l harakatlarini tez va samarali
bajarish.
Interval mashg‘ulotlari – kuch va tezlikni birgalikda rivojlantirish uchun yuqori
intensivlikdagi mashqlar.Aerobik chidamlilik mashqlari – yurak-qon tomir tizimi
barqarorligini ta’minlash.
4. Reaktsiya va moslashuvchanlikni oshirish
Sensorli reaktsiya mashqlari – ko‘rish va eshitish signallariga tezda javob berish.
Mashg‘ulotlarda vizual va audiovizual stimullardan foydalanish –
sportchilarning moslashuvchanligini oshirish uchun foydali.Zudlik bilan holatni
o‘zgartirish – tezda himoya va hujum holatlariga o‘tish. Parataekvondochilar uchun
individual yondashuv va trening metodlari.Parataekvondochilar uchun kuch
mashqlarini rejalashtirishda quyidagi jihatlarga e’tibor berish muhim:
Individual yondashuv.Har bir sportchining jismoniy imkoniyatlarini inobatga
olgan holda shaxsiy mashg‘ulot dasturini ishlab chiqish.Parataekvondochining
sog‘lig‘iga
zarar
yetkazmaslik
uchun
yuklamalarni
bosqichma-bosqich
oshirish.Fizioterapiya va reabilitatsion mashqlarni integratsiyalash.
Mushaklarni mustahkamlash va tananing noto‘g‘ri yuklanishidan himoyalash
uchun fizioterapiya mashqlarini joriy etish.Psixologik tayyorgarlikni kuchaytirish
Sportchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish uchun mental tayyorgarlik
dasturlarini ishlab chiqish.Sportda stress va bosimni boshqarish uchun relaksatsiya va
meditatsiya mashqlarini qo‘shish.
Xulosa
Parataekvondoda kuch tushunchasi faqat mushak kuchi bilan cheklanmay, balki
muvozanat, chidamlilik, koordinatsiya va reaktsiya tezligini o‘z ichiga oladi. Kuchni
rivojlantirish bo‘yicha maxsus mashqlar tizimi sportchilarni musobaqalarda yuqori
natijalarga erishishga, jarohatlardan himoyalanishga va psixologik jihatdan barqaror
bo‘lishga yordam beradi.
Shuning uchun parataekvondochilar uchun kuchni rivojlantirish bo‘yicha
kompleks yondashuv ishlab chiqish, individual mashg‘ulot dasturlarini ishlab chiqish
va ularni reabilitatsion jarayonlar bilan birlashtirish zarur. Bu nafaqat sportchilarning
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
191
jismoniy tayyorgarligini oshiradi, balki ularning hayot sifatini ham sezilarli darajada
yaxshilaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Владимирова, О. Н. Система комплексной реабилитатсии инвалидов с
ограничением мобилности: дис. … дра мед. наук / О. Н. Владимирова. — СПб.,
2020. — 321 с.
2. Жуков, Ю. Ю. Спортивная подготовка в тхеквондо ВТФ ПОДА на
основе инклюзивного обучения / Ю. Ю. Жуков // Ученые записки университета
им. П. Ф. Лесгафта. — 2019. — № 2 (168). — С. 128–132.
3. Boguszewski, D. Martial arts as methods of physical rehabilitation for
disabled people / D. Boguszewski, P. Torzewska // Journal of Sombat Sports and
Martial Arts. — 2011. — No. 1 (2). — Rp. 1–6.
4. Jaarsma, Ye. A. Barriers and fasilitators of sports in shildren with physisal
disabilities: a mixedmethod study / Ye. A. Jaarsma, P. U. Dijkstra, A. S. de Blésourt,
J.H. Geertzen, R. Dekker // Disability and rehabilitation. — 2015. — No. 37 (18). —
Rp. 1617–1625.
5. Litshke, L. G. Yeffests of respiratory resistanse training with a sonsurrent f
low devise on wheelshair athletes / L. G. Litshke, S. J. Russian, L. K. Lloyd,Ye. A.
Sshmidt, L. Prise, J. L. Walker // Journal of Spinal Sord Medisine. — 2008. — No.
31 (1). — Rp. 65–71.
6. Ms Sonkey, R. Promoting sosial inslusion through unifed sports for youth with
intellestual disabilities: a fve‐nation study / R. MsSonkey, S. Dowling, D. Hassan, S.
Menke // Journal of intellestual disability researsh. — 2013. — No. 57 (10). — Pp.
923–935.
7. Rajan, P. Martial arts prastise in sommunitybased rehabilitation: A review /
P. Rajan, H. W. Tsang // International journal of therapy and rehabilitation. — 2015.
— No. 22 (1). — Pp. 31–34.
8. World Taekwondo (2018). Para Taekwondo. Retrieved August 28, 2018. —
URL: http://www. worldtaekwondofederation.net/para.
9. Хожиев, Ш. (2023). СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ И СРЕДСТВА
ТЕХНИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ ЮНЫХ ХОККЕИСТОВ. Евразийский
журнал технологий и инноваций, 1(5 Part 2), 70–72. извлечено от https://in
academy.uz/index.php/ejti/article/view/15259
10. Tajibaev, S., & Khojiyev, S. (2023). Xokkeychining asosi turish holati texnik
harakatlari biomexanik tahlili ko‘rsatkichlari. Scientific Bulletin of NamSU:
Nauchniy vestnik NamGU: ilmiy axborotnomasi - 2023 yil, 11-son, 1. ResearchGate.
Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/378213669
