163
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA DIDAKTIK O‘YINLAR ORQALI
MATEMATIKA FANINI O‘QITISHNING USULLARI
Bozarov Dilmurod Uralovich
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti “Matematika” kafedrasi
v.b.dotsenti, Email: d.bozorov@inbox.ru
Uralova Ruxshona Alijon qizi
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti 1-kurs matematika yo‘nalishi
talabasi,
Email: ruxshonau@mail.ru
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15669539
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 03-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 15-iyun 2025 yil
Mazkur
maqolada
boshlang‘ich
sinflarda
matematika fanini o‘qitishda didaktik o‘yinlardan
foydalanishning samaradorligi o‘rganilgan. Ushbu
o‘yinlar orqali o‘quvchilarning matematikaga bo‘lgan
qiziqishini,
teran
fikrlashini
va
tiqqat-e’tiborli
bo‘lishligini
o‘rgatadi.
Bundan
tashqari,
dars
jarayonlarini qiziqarli va samarali bo‘lib o‘tishini
ta’minlaydi. Quyidagi didaktik o‘yinlar orqali ta’lim
olayotgan o‘quvchilarning bilim darajasini sezilarli
darajada oshganini ko‘rishimiz mumkin.
KEY WORDS
Boshlang‘ich sinflarda matematika fanini o‘qitishda didaktik o‘yinlar muhim ahamiyatga ega.
Ular bolalarning qiziqishini oshirish, mavzuni yaxshiroq tushunish va mustahkamlashga
yordam beradi. Quyida biz didaktik o‘yinlarning asosiy jihatlarini keltiramiz:
1.
Matematika fanini o‘qitish didaktik o‘yinlarning ahamiyati
O‘quvchilarning matematika faniga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
Abstrakt tushunchalarni tushunishni osonlashtiradi.
Bolalarning mustaqil fikrlash va mantiqiy tafakkurini rivojlantiradi.
Jamoa bo‘lib ishlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi.
O‘yin orqali o‘rgangan ma’lumotlar uzoq vaqt yodda qoladi.
2.
Didaktik o‘yin turlari
2.1. Raqam va sonlarni o‘rganishga oid o‘yinlar
2.1.1. "Yo‘qolgan sonni top" – berilgan ketma-ketlikdan yo‘qolgan sonni topish.
O‘yinning maqsadi: O‘quvchilar sonlarning ketma-ketligini tushunish va amaliyotda
qo‘llashlari kerak.
O‘ynash tartibi:
Doskaga 0 dan 9 gacha bo‘lgan raqamlarni tartibsiz joylashtiradi.
Ulardan ba’zi birlari o‘chirib qo‘yiladi.
O‘quvchilar yetishmayotgan sonlarni topib yozishlari kerak.
2.1.2. "Sonlar piramidasi" – sonlarni to‘g‘ri tartibda joylashtirish.
O‘yinning maqsadi: Sonlarni ketma-ket joylashtirish va qiyoslashni o‘rgatish
O‘ynash tartibi:
O‘quvchilarga turli raqamlar yozilgan kartochkalar beriladi
Ular kartochkalarni kichikdan kattaga qarab piramida shaklida joylashtirishlari kerak.
Kattaroq sinflar uchun murakkabroq raqamlar yoki o‘nliklar bilan ishlash mumkin.
2.2. Amallarni mustahkamlash o‘yinlari
2.2.1. "Matematik domino" – misollarni yechib, javob bo‘yicha navbat bilan joylashtirish.
164
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
O‘yinning maqsadi: Qo‘shish va ayirishni mustahkamlash
O‘ynash tartibi:
O‘quvchilarga domino shaklidagi kartalar tarqatiladi.
Har bir kartada bir tomonida misol (masalan, 3+4), ikkinchi tomonida esa natija (7)
bo‘ladi.
O‘quvchilar o‘z kartalarini javob bo‘yicha bir-biriga ulab domino yasashlari kerak.
2.2.2. "Kim tezroq?" – berilgan misollarni kim tezroq yechishini aniqlash.
O‘yinning maqsadi: Matematik amallarni tez bajarish ko‘nikmasini rivojlantirish
O‘ynash tartibi:
O‘qituvchi doskaga yoki slaydda misollar beradi.
O‘quvchilar javoblarni yozishlari yoki ovoz chiqarib aytishlari kerak.
Eng ko‘p va to‘g‘ri javob bergan o‘quvchi g‘olib bo‘ladi.
O‘yin vaqtini cheklash qiziqishni oshiradi.
2.3. Geometriya elementlarini o‘rganishga oid o‘yinlar
2.3.1. "Shaklni top" – geometrik figuralarni tanib olish va nomlash.
O‘yinning maqsadi: Geometrik shakllarni ajratib tanish
O‘ynash tartibi:
Sinfda turli shakllar tasvirlangan kartochkalar joylashtiriladi.
O‘quvchilar o‘qituvchining tavsifi bo‘yicha kerakli shaklni topishadi.
Bu o‘yinni jismoniy harakat bilan birlashtirib, o‘quvchilarni doskaga chaqirib, shaklni
chizdirish mumkin
2.3.2. "Tangram" – berilgan figuralardan yangi shakl yaratish.
O‘yinning maqsadi: Geometrik figuralardan yangi shakllar yasash
O‘ynash tartibi:
O‘quvchilarga kvadrat, uchburchak va boshqa shakllar beriladi.
Ulardan turli jismlar (masalan, uy, qush) yasash talab qilinadi.
O‘yin vizual tafakkurni rivojlantiradi va qiziqarli topshiriqlar bilan boyitilishi mumkin.
2.4. Mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi o‘yinlar
2.4.1. "Matematik jumboq" – sonlar va belgilardan iborat mantiqiy jumboqlarni yechish.
O‘yinning maqsadi: Mantiqiy fikrlash va matematik bog‘liqlikni tushunish
O‘ynash tartibi:
O‘qituvchi bir nechta mantiqiy masalalarni taqdim etadi:
Misol
:
2, 4, 6, ?
→ Javob:
8
3, 6, 9, ?
→ Javob:
12
Masalalarni yengildan qiyinga qarab murakkablashtirish kerak
2.4.2. “Sonli labirint”– shartlar asosida to‘g’ri javobni topish.
O‘yinning maqsadi: Berilgan shartlar asosida to‘g‘ri javobni topish
O‘ynash tartibi:
O‘quvchilarga 10 dan 100 gacha bo‘lgan sonlardan iborat jadval beriladi. Masalan,
faqat juft sonlar yoki 3 ga bo‘linadigan sonlar orqali o‘tib chiqish kerak.
O‘yinni jamoaviy tarzda o‘tkazish yanada qiziqarli bo‘ladi.
3.
Didaktik o‘yinlarni dars jarayoniga qo‘shish usullari
Dars boshida
– o‘quvchilarni mavzuga tayyorlash va qiziqish uyg‘otish uchun.
Dars davomida
– mavzuni mustahkamlash va tushunishni chuqurlashtirish uchun.
Dars so‘ngida
– o‘rganilgan mavzuni qaytarish va mustahkamlash uchun.
4.
Didaktik o‘yinlarning samaradorligi
O‘quvchilarning matematikaga bo‘lgan munosabatini ijobiy tomonga o‘zgartiradi.
Mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni shakllantiradi.
Sinfda do‘stona va faol o‘rganish muhiti yaratadi.
165
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, boshlang‘ich sinflarda matematika fanini o‘qitishda
didaktik o‘yinlar
o‘quvchilarning qiziqishini oshirish, bilimlarni mustahkamlash va mantiqiy
tafakkurni rivojlantirishning samarali usullaridan biridir.
Didaktik o‘yinlar orqali:
O‘quvchilar mavzuni oson va tushunarli shaklda o‘zlashtiradilar.
Matematik tushunchalarni amaliy tarzda o‘rganadilar.
O‘yin jarayonida faol qatnashib, mustaqil fikrlash va tezkor yechim topish
ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
Sinf muhitida ijobiy psixologik atmosfera yaratiladi, bu esa bolalarning darsga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi.
O‘qituvchi dars jarayonida didaktik o‘yinlarni to‘g‘ri va samarali qo‘llay olsa, o‘quvchilarning
bilim olish jarayoni yanada qiziqarli va foydali bo‘ladi. Shu sababli, didaktik o‘yinlardan
darsning turli bosqichlarida foydalanish tavsiya etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Азизхўжаева Н.Н. Педагогик технология ва педагогик маҳорат. – Т.: Фан, 2006
2.
Беспалко В.П. Слагаемые педагогической технологии. М, педагогика 1999
3.
Bikboyeva N.U. va boshqalar «Boshlang'ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi»,
Т., «0‘qituvchi», 1996.
4.
Maxmudovna, G. M., Olimovich, T. E., & Uralovich, B. D. (2021). Types and uses of
mathematical expressions. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal,
11(3), 746-749.
5.
Bozarov, D. (2023). Methods of developing economic competence on the basis of
interdisciplinary relationship. Modern Science and Research, 2(12), 131-137.
6.
Uralovich, B. D. (2023). About the properties of networks. Academia Science
Repository, 4(04), 353-357.
7.
Bozarov, D. (2022). PROBLEMS OF SYSTEMS OF LINEAR ALGEBRAIC EQUATIONS.
Science and Innovation, 1(2), 163-171.
8.
Olimovich, T. E., Uralovich, B. D., & Matlubovich, M. J. (2021). Effective Methods in
Teaching Mathematics. International Journal on Orange Technologies, 3(3), 88-90.
9.
Bozarov, D., & Rahmonov, B. (2024). KOMBINATORIKANING PAYDO BO‘LISHI VA
HAYOTIY MASALALARGA TADBIQI. Modern Science and Research, 3(6).
10.
Dilmurod, B., & Islom, A. (2023). Parallel ikkita to’g’ri chiziq orasidagi masofa.
Innovations in Technology and Science Education, 2(8), 465-478.
11.
Allamova, M., & Bozarov, D. (2023). Trigonometrik tengsizliklar yechimlarining
innovatsion qo‘llanilishi. Евразийский журнал математической теории и компьютерных
наук, 3(1), 75-78.
12.
Bozarov, D., & Tufliyev, E. (2025). BOSHLANG‘ICH TA’LIM O‘QUVCHILARINING
MATEMATIK TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISH USULLARI. Modern Science and Research,
4(1), 965-972.
1.
Bozarov, D. (2023). BO‘LAJAK IQTISODCHI TALABALARNING IQTISODIY
KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING MATEMATIK TAHLILI. Академические
исследования в современной науке, 2(27), 84-90
