MATEMATIKA DARSLARIDA AKT VOSITALARIDAN SAMARALI FOYDALANISH

115

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)

MATEMATIKA DARSLARIDA AKT VOSITALARIDAN

SAMARALI FOYDALANISH

Bozarov Dilmurod Uralovich

Iqtisodiyot va pedagogika universiteti “Matematika” kafedrasi

v.b.dotsenti Email: d.bozorov@inbox.ru

https://doi.org/

10.5281/zenodo.15734679

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil

Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil

Nashr qilindi: 25-iyun 2025 yil

Mazkur maqolada matematika fanini o‘qitishda

axborot-kommunikatsiya

texnologiyalaridan

(AKT)

samarali foydalanish masalalari ko‘rib chiqiladi. Unda

AKT vositalarining dars samaradorligini oshirishdagi

o‘rni, o‘qituvchining interaktiv metodlardan foydalanish

ko‘nikmasi, zamonaviy dasturiy vositalar (GeoGebra,

Desmos, MS Excel, videodarslar) orqali o‘quvchilarda

mustahkam bilim va ko‘nikmalar hosil qilish yo‘llari

tahlil qilinadi. Maqolada nazariy fikrlar bilan birga dars

jarayonida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan yechilgan

matematik masalalar ham berilgan.

KEY WORDS

matematika, AKT, GeoGebra,

dars

samaradorligi,

interaktiv

metod

KIRISH

Bugungi kunda ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar, interaktiv vositalar, virtual

laboratoriyalar orqali darslarning sifatini oshirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi.

Ayniqsa, matematika kabi mantiqiy fikrlashni, abstrakt tushunchalarni shakllantirishni talab

qiluvchi fanda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish zamonaviy

o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va darsda faol ishtirokini ta’minlaydi.

AKT vositalari dars jarayonini dinamizm bilan boyitadi, grafik va geometrik modellarni

jonlantirishga imkon beradi, murakkab masalalarni tushunishni osonlashtiradi. Bu maqolada

matematika darslarida AKT vositalaridan foydalanishning nazariy asoslari, afzalliklari va

amaliy yondashuvlari yoritiladi.

ASOSIY QISM

1. AKT vositalarining darsdagi roli

Matematika darslarida quyidagi vositalardan samarali foydalanish mumkin:



GeoGebra:

algebraik, geometriya va funksional modellarni vizual ko‘rsatadi.



Desmos:

grafik chizuvlar uchun qulay, real vaqtli o‘zgarishlarni ko‘rsatadi.



MS Excel:

statistik va moliyaviy hisoblar uchun avtomatlashtirilgan vosita.



Google Jamboard va ClassPoint:

onlayn interaktiv doskalar.



YouTube, Khan Academy:

videodarslar orqali mustaqil o‘rganish.

2. Dars modeli: AKT integratsiyalangan darsning namunasi

O‘qituvchi matematik funksiyalarni o‘rgatishda GeoGebra dasturidan foydalanadi. O‘quvchilar

grafikni real vaqt rejimida ko‘rib, berilgan formulani dinamik tahlil qilish imkoniyatiga ega

bo‘ladilar.

1-misol. Funksiya grafigini chizish

Ushbu

2

4

3

y x

x

=

-

+

funksiyaning grafigini chizing va ekstremum nuqtasini aniqlang.

116

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)

Yechish:



Funksiya kvadrat ko‘rinishda bo‘lib, parabola hosil qiladi.



Vertex formulasiga ko‘ra:

( 4) 2

2

2 1

b

x

a

-

- -

=

=

=

2

2 4 2 3 4 8 3

1

y

=

-

+ = - + = -



Ekstremum nuqta: (2,−1)

Demak berilgan funksiyaning grafigi quyidagicha ekan:

2-misol. Moliyaviy matematikada MS Excel dan foydalanish

Bankka 100 000 so‘m pulni yillik 5% stavkada 3 yilga qo‘yilgan. Har yili foizlar kapitalizatsiya

qilinadi. Yakuniy summani hisoblang.

Yechish:

3

5

(1

) 100000(1

) 100000 1,157625 115762,5 so‘m

100

100

n

r

S P

=

+

=

+

=

=

Excel funksiyasi:

Natija:

115 762,5 so‘m

Bu orqali o‘quvchilar formulani Excelda sinab ko‘rishi va moliyaviy ongini rivojlantiradi.

3-misol. Desmos yordamida trigonometrik funksiya

Berilgan:

2sin

y

x

=

Topshiriq:

Desmos’da ushbu funksiya grafigini chizing va amplituda hamda davrni aniqlang.

Yechim:



Amplituda: ∣2∣=2



Davr: 2π



Desmos platformasi yordamida grafik ko‘rsatilib, o‘quvchilar sinusoidal to‘lqinlar

shaklini ko‘rishadi va parametrlarning o‘zgarishini tushunadilar.

117

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)

4-misol. Onlayn testlar orqali bilimni baholash (Google Forms)

O‘qituvchi 5 ta savoldan iborat test yaratadi. Har bir o‘quvchi onlayn shaklda testdan o‘tadi.

Natijalar Google Sheets ga avtomatik tushadi va statistik tahlil qilinadi.

Afzalliklari:



Vaqt tejaladi



Natija avtomatik baholanadi



Individual yondashuv imkoniyati yaratiladi

NATIJA VA MUNOZARA

Tadqiqotlar va amaliyotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, matematika darslarida AKT vositalaridan

foydalanish o‘quvchilarning:



mavzuni chuqurroq tushunishiga,



qiziqishining ortishiga,



mustaqil ishlash va tahlil qilish ko‘nikmasini rivojlantirishiga xizmat qiladi.

O‘qituvchi esa zamonaviy texnologiyalarni bilgan holda metodik yondashuvini boyitadi,

individual yondashuv imkoniyatiga ega bo‘ladi.

XULOSA

Matematika ta’limida AKT vositalarining ahamiyati juda katta. Ular yordamida

o‘quvchilarning tushunchalari vizuallashtiriladi, mustaqil ishlash motivatsiyasi oshadi, va

darsda faollik kuchayadi. AKT darsni interaktiv, innovatsion va yuqori sifatli qiladi. Kelgusida

barcha matematika o‘qituvchilari zamonaviy AKT dasturlarini chuqur o‘zlashtirib, amaliyotga

joriy qilishi muhim vazifalardan biridir.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

1.

Abdullaeva M.X. “Matematika o‘qitish metodikasi”, Toshkent: O‘qituvchi, 2020.

2.

“Axborot texnologiyalar asoslari”, O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim

vazirligi, 2021.

3.

www.geogebra.org

– GeoGebra dasturining rasmiy sayti

4.

www.desmos.com

– Desmos grafik chizish platformasi

5.

Turg‘unov O.T. “Matematik savodxonlik va raqamli texnologiyalar”, Ilm-Ziyo, 2023.

6.

Maxmudovna, G. M., Olimovich, T. E., & Uralovich, B. D. (2021). Types

and uses of mathematical expressions. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary

Research Journal, 11(3), 746-749.

7.

Bozarov, D. (2023). Methods of developing economic competence on the basis of

interdisciplinary relationship. Modern Science and Research, 2(12), 131-137.

8.

Uralovich, B. D. (2023). About the properties of networks. Academia Science

Repository, 4(04), 353-357.

9.

Bozarov, D. (2022). PROBLEMS OF SYSTEMS OF LINEAR ALGEBRAIC EQUATIONS.

Science and Innovation, 1(2), 163-171.

118

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)

10.

Olimovich, T. E., Uralovich, B. D., & Matlubovich, M. J. (2021). Effective Methods in

Teaching Mathematics. International Journal on Orange Technologies, 3(3), 88-90.

11.

Bozarov, D., & Rahmonov, B. (2024). KOMBINATORIKANING PAYDO BO‘LISHI VA

HAYOTIY MASALALARGA TADBIQI. Modern Science and Research, 3(6).

12.

Dilmurod, B., & Islom, A. (2023). Parallel ikkita to’g’ri chiziq orasidagi masofa.

Innovations in Technology and Science Education, 2(8), 465-478.

13.

Allamova, M., & Bozarov, D. (2023). Trigonometrik tengsizliklar yechimlarining

innovatsion qo‘llanilishi. Евразийский журнал математической теории и компьютерных

наук, 3(1), 75-78.

14.

Bozarov, D., & Tufliyev, E. (2025). BOSHLANG‘ICH TA’LIM O‘QUVCHILARINING

MATEMATIK TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISH USULLARI. Modern Science and Research,

4(1), 965-972.

15.

Bozarov, D. (2023). BO‘LAJAK IQTISODCHI TALABALARNING IQTISODIY

KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING MATEMATIK TAHLILI. Академические

исследования в современной науке, 2(27), 84-90.