YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
112
O‘ZBEKISTONDA INGLIZ TILINI O‘RGANISHNING AHAMIYATI VA MUHIM
TARMOQLARI
Zubaydova Nilufar
Oʻqituvchi Samarqand davlat chet tillari instituti
Hotamova Laylo Elmurod qizi
Talaba Samarqand davlat chet tillari instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13922773
Annotatsiya:
Ushbu maqola O‘zbekistonda ingliz tilining o‘rganishining ahamiyatini va
uning xalqaro til sifatidagi rolini tahlil qiladi. Ingliz tili hozirgi kunda global kommunikatsiya,
biznes, ta’lim va madaniyat sohalarida asosiy vositaga aylandi. Maqolada ingliz tilining
rivojlanish bosqichlari, muammolari, taklif etilgan yechimlar va olimlarning fikrlari o‘z ichiga
olingan. O‘quvchilarga ingliz tilini o‘rganish jarayonida to‘g‘ri yondashuvlar va
metodologiyalarni taqdim etish orqali, ushbu tilni muvaffaqiyatli o‘zlashtirish uchun zarur
bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam berish maqsad qilingan. Shuningdek, maqola
xorij tajribasi va O‘zbekistondagi ingliz tili ta’limining sifatini oshirish uchun takliflar bilan
to‘ldirilgan.
Kalit so‘zlar:
Ingliz tili, Xalqaro til, O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rganish, Rivojlanish
bosqichlari, Ta’lim, Kommunikatsiya, Leksika, Grammatika, Amaliyot Madaniy, kontekst, Xorij
tajribasi, Til o‘rganish metodologiyalari.
Bugungi global dunyoda ingliz tili nafaqat muloqot vositasi, balki xalqaro savdo,
diplomatiya, texnologiya va ta’lim sohalarida muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston mustaqillikka
erishgandan keyin iqtisodiy rivojlanish, xalqaro munosabatlarni kengaytirish va ta’lim
sohasida yuksalishning muhim qismi sifatida xorijiy tillarni, xususan, ingliz tilini o‘rganishga
katta e’tibor qaratildi. Ingliz tilini o‘rganish O‘zbekistonning rivojlanish strategiyasi uchun ham
o‘ziga xos ahamiyat kasb etadi, chunki bu til dunyo bo‘ylab yangi imkoniyatlar va istiqbollarni
ochishda asosiy omillardan biri hisoblanadi.
O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rganish davlat tomonidan ta’lim dasturlarida keng joriy
etilgan bo‘lsa-da, uni samarali o‘rganishda bir nechta muammolar mavjud. Eng asosiy
muammolardan biri sifatida ingliz tilini o‘rganishda sifatli o‘qituvchilarning yetishmasligi va
ta’lim tizimining zamonaviy talablar bilan uyg‘unlashmaganligini ko‘rsatish mumkin. Ko‘pgina
hududlarda ta’lim tizimida o‘qitilayotgan ingliz tilining darajasi past bo‘lib, talabalar o‘zlariga
kerakli darajadagi bilimni olishga qiynalishadi. Yana bir muammo sifatida o‘quv
materiallarining yetishmasligini ko‘rish mumkin. Ingliz tilidagi yangi metodik qo‘llanmalar,
darsliklar va interaktiv vositalar qishloq va chekka hududlardagi o‘quvchilarga yetib bormaydi.
Bunday sharoitda zamonaviy va samarali o‘qitish usullarining joriy etilishi qiyinlashadi.
Talabalar uchun kommunikativ metodlar va interaktiv darslarni tashkil etish orqali til
o‘rganishni amaliyotga asoslash jarayoni yetarli darajada rivojlanmagan. Natijada, o‘quvchilar
o‘qish va grammatika bilan cheklangan o‘rganish jarayonida ingliz tilini gapirish va yozma
ravishda muloqot qilishda qiynalishadi. Ingliz tilini O‘zbekistonda samarali o‘rganish uchun bir
nechta yechimlar va takliflarni ilgari surish mumkin. Eng birinchi navbatda, bu sifatli ta’lim
tizimini yaratish va o‘qituvchilarni malakali kadrlar bilan ta’minlashdir. Ingliz tili
o‘qituvchilarining zamonaviy pedagogik texnologiyalarni bilishi, ular yordamida talabalarning
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
113
qiziqishini oshirishi muhimdir. O‘qituvchilarga doimiy ravishda malaka oshirish kurslarini
o‘tkazish, xalqaro tajribalarni o‘rganish va ulardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuningdek, ta’limda zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish, ya’ni ingliz tilini o‘qitish
uchun onlayn platformalar, raqamli darsliklar va interaktiv o‘yinlardan foydalanish orqali til
o‘rganishni yanada qiziqarli va samarali qilish mumkin. Zamonaviy ta’lim platformalari,
masalan, Duolingo, Coursera yoki Khan Academy kabi platformalar ingliz tilini mustaqil
o‘rganish imkonini beradi va o‘quvchilarga tilni amaliyotda ishlatish uchun ko‘plab resurslarni
taqdim etadi. Yana bir muhim taklif esa, ingliz tilini kundalik hayotda kengroq qo‘llash va
amaliyotga joriy etishdir. Talabalar va yoshlar ingliz tilidagi tadbirlarda ishtirok etishlari,
xalqaro konferensiyalar, o‘quv dasturlari va internet resurslari orqali tilni amaliyotda
o‘rganishlari kerak. Masalan, ingliz tilidagi film va seriallarni tomosha qilish, audio kitoblarni
tinglash yoki chet elda ta’lim olish dasturlariga qatnashish tilni yaxshiroq o‘zlashtirishda katta
yordam beradi.
Ingliz tilini milliy ta’lim tizimi doirasida kengaytirish uchun davlat siyosati va strategik
yo‘nalishlar muhim o‘rin tutadi. O‘zbekistonda ta’lim islohotlari doirasida xorijiy tillarni
o‘qitishni chuqurlashtirish bo‘yicha bir qator chora-tadbirlar amalga oshirildi. Ammo bu
tadbirlar yanada kengaytirilishi lozim. Masalan, davlat tomonidan ingliz tilidagi ta’lim
dasturlarini subsidiyalash, xorijiy o‘qituvchilarni jalb qilish, xalqaro ta’lim grantlarini
ko‘paytirish kabi amaliy chora-tadbirlar o‘quvchilarni til o‘rganishga rag‘batlantiradi.
Shuningdek, xorijiy tajribalardan foydalanish, xususan, Janubiy Koreya, Singapur yoki
Finlyandiya kabi davlatlarning ta’lim tizimlaridagi muvaffaqiyatli modeldan foydalanish ingliz
tilini milliy miqyosda samarali o‘qitish yo‘llarini ochib beradi. Bu davlatlarda ingliz tili xalqaro
muloqot vositasi sifatida keng qo‘llanilib, davlatning iqtisodiy rivojlanishiga ham katta hissa
qo‘shib kelmoqda. Shuningdek, xalqaro hamkorlikni kengaytirish orqali O‘zbekistonda ingliz
tilida ta’lim beradigan oliy o‘quv yurtlari va markazlarini tashkil etish, xalqaro talaba va
o‘qituvchilarni jalb qilish orqali ilmiy va ta’limiy hamkorlikni rivojlantirish mumkin. Bu esa
yoshlar uchun xalqaro darajada bilim olish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Ko‘plab tilshunos olimlar ingliz tilining xalqaro miqyosdagi o‘rni va uning o‘rganilishining
ahamiyati haqida o‘z fikr-mulohazalarini bildirgan. Ingliz tilshunosi Deyvid Kristalning
ta’kidlashicha, ingliz tili bugungi kunda lingva franka sifatida jahonning ko‘plab sohalarida keng
qo‘llaniladi va bu tilni bilish global fuqarolikning bir qismi hisoblanadi (Crystal, 2003). Uning
fikricha, ingliz tilini bilish orqali shaxslar xalqaro muloqot va hamkorlikda faol qatnasha
olishadi, bu esa rivojlanish va yuksalishga turtki beradi. Shuningdek, Janob Kachru (1992) ingliz
tilining uch doira modelini tavsiya etib, tilning xalqaro miqyosda qanday kengayganini
tushuntiradi. Kachru o‘z tadqiqotlarida ingliz tilining har xil ijtimoiy va madaniy kontekstlarda
o‘z o‘rnini topishi va o‘rganilishini ta’kidlashadi. O‘zbekistondagi kabi davlatlar uchun tilning
xalqaro muloqot vositasi sifatidagi ahamiyatini urg‘ulaydi. Ingliz tilini o‘rganishning
muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun turli tarmoqlar va sohalarni chuqur tushunish va ularga alohida
e’tibor qaratish zarur. Ingliz tilini o‘rganishda nafaqat til qoidalarini bilish, balki turli
kontekstlarda qo‘llash va tilni amaliyotda to‘g‘ri ishlata olish ham muhimdir. Quyida ingliz tilini
o‘rganishning asosiy tarmoqlari haqida batafsil ma’lumot berilgan:
Ingliz tilini o‘rganishning birinchi va asosiy tarmog‘i uning leksikasi va grammatikasini
to‘g‘ri o‘zlashtirishdir. Grammatikani yaxshi bilish tilni to‘g‘ri qo‘llashda muhim ahamiyatga
ega. Ingliz tilining asosiy grammatik qoidalarini o‘rganish orqali o‘quvchilar tilni to‘g‘ri va aniq
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
114
tarzda ishlatishni o‘zlashtiradilar. Leksikani o‘rganish esa lug‘at boyligini oshirish bilan bog‘liq.
Keng lug‘at zaxirasiga ega bo‘lish so‘zlashuv va yozma muloqotda muhimdir, chunki bu so‘z
boyligi orqali o‘z fikrlarini aniq va tushunarli tarzda ifodalashga imkon beradi. Ingliz tilini
o‘rganish jarayonida tinglab tushunish ko‘nikmasi ham katta o‘rin tutadi. Tinglab tushunish bu
nafaqat so‘zlarni eshitish, balki ularning ma’nosini anglash, kontekstda to‘g‘ri talqin qilish va
qaror qabul qilish jarayoni bilan bog‘liq. Turli audio va video resurslardan foydalanish orqali
tinglab tushunishni rivojlantirish mumkin. Radio eshittirishlari, podkastlar, ingliz tilidagi
filmlar va musiqalar orqali bu ko‘nikmani rivojlantirish o‘quvchilarga tilni real hayotda qanday
qo‘llashni o‘rganishga yordam beradi. Ingliz tilini o‘rganishda muhim bo‘lgan tarmoqlardan biri
bu gaplashish ko‘nikmasidir. Ingliz tilini o‘rganishdagi asosiy maqsadlardan biri bu tilni erkin
va ravon gapira olishdir. Biroq, ko‘pchilik o‘quvchilar grammatikani yaxshi bilsalar-da, amalda
gapirishda qiynalishadi. Shuning uchun interaktiv muloqot va amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor
qaratish kerak. Til o‘rganuvchilar uchun muntazam ravishda ingliz tilida gaplashish
mashg‘ulotlarini tashkil qilish, chet ellik o‘qituvchilar bilan suhbatlar uyushtirish va xalqaro
muloqot platformalaridan foydalanish orqali bu ko‘nikmalarni rivojlantirish mumkin. Ingliz
tilini o‘rganish jarayonida o‘qish ko‘nikmasi ham juda muhimdir. Ingliz tilidagi matnlarni
tushunish, ular orqali yangi so‘zlar va iboralarni o‘rganish o‘quvchining til boyligini oshiradi.
O‘qish ko‘nikmasini rivojlantirish uchun turli mavzudagi kitoblar, maqolalar va bloglar o‘qish,
shuningdek, ilmiy adabiyotlar va ommaviy axborot vositalari materiallaridan foydalanish
mumkin. O‘qilgan matnlar orqali ingliz tilining turli kontekstlarda qanday qo‘llanilishini
tushunish va o‘zlashtirish o‘quvchilarning til bilimini yanada kengaytiradi. Yozish ko‘nikmasi
ingliz tilini chuqur o‘zlashtirishning yana bir muhim tarmog‘i hisoblanadi. Ingliz tilida yozma
muloqot qilish ko‘p hollarda yuqori saviyada til bilishni talab qiladi. Yozuvchilik qobiliyatini
rivojlantirish uchun insholar, maqolalar, hisobotlar va kundaliklar yozish tavsiya etiladi. Yozuv
mashg‘ulotlari o‘quvchilarga nafaqat grammatikani amaliyotda qo‘llash, balki o‘z fikrlarini aniq
va ravshan ifodalashda yordam beradi. Shuningdek, yozuv jarayoni orqali tilni puxta o‘rganish
imkoniyati paydo bo‘ladi. Tilni muvaffaqiyatli o‘rganish uchun faqat grammatik qoidalar va
leksika bilan cheklanib qolmasdan, tilning madaniy kontekstini ham tushunish muhimdir.
Ingliz tilini o‘rganuvchilar bu tilning so‘zlashuv madaniyati, urf-odatlari va tarixi haqida ham
ma’lumot olishlari kerak. Til madaniy kontekstda qanday qo‘llanilishini tushunish orqali
o‘quvchilar tilni yanada tabiiy va to‘g‘ri ishlatishni o‘zlashtirishadi. Ingliz tilida turli
mamlakatlar va mintaqalarda so‘zlashish uslubiyati farq qiladi, shuning uchun o‘quvchilar bu
farqlarni bilish orqali kommunikatsiya jarayonida muvaffaqiyatga erishishlari mumkin. Tilni
o‘rganishda nazariya bilan bir qatorda amaliyotning ham ahamiyati katta. Ingliz tilini
mukammal o‘rganish uchun o‘quvchilarga chet elda amaliyot o‘tash yoki ingliz tilida
so‘zlashadigan muhitda bo‘lish tavsiya etiladi. Bunday amaliyotlar o‘quvchilarga real hayotda
tilni to‘g‘ri ishlatish, muloqot qilish va yangi ko‘nikmalarni o‘zlashtirishda yordam beradi.
Shuningdek, ingliz tilida faol ishlatiladigan xalqaro loyihalar, dasturlar va konferensiyalarda
qatnashish orqali o‘quvchilar o‘z bilimlarini yanada rivojlantirishi mumkin.
Ingliz tilini o‘rganishning yuqorida ko‘rsatilgan tarmoqlari tilni chuqur va samarali
o‘zlashtirish uchun zarur bo‘lgan barcha muhim ko‘nikmalarni qamrab oladi. Tilni o‘rganishda
ushbu tarmoqlarga e’tibor qaratish o‘quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy
ko‘nikmalarni ham o‘zlashtirish imkonini beradi. Bu esa o‘z navbatida, O‘zbekistonda ingliz
tilini o‘rganishning muvaffaqiyatli bo‘lishiga yordam beradi va yoshlarning global maydonda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
115
raqobatbardosh bo‘lishlarini ta’minlaydi. O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rganish jarayoni
davlatning umumiy rivojlanish strategiyasi uchun muhim o‘rin tutadi. Ingliz tili global
miqyosda xalqaro muloqot vositasi sifatida nafaqat ta’lim va ilmiy sohalarda, balki iqtisodiy
hamkorlik va texnologik yuksalishda ham katta ahamiyatga ega. Ushbu maqolada keltirilgan
muammo, taklif va yechimlar ingliz tilini o‘rganish jarayonini yanada samarali qilish va
O‘zbekiston yoshlariga xalqaro miqyosda yangi imkoniyatlar yaratishda yordam beradi. Tilni
bilish orqali davlatimiz yoshlariga keng istiqbollar ochiladi, bu esa O‘zbekistonning kelajakdagi
yuksalishiga hissa qo‘shadi.
References:
1.
Axmedova, D., & Zarmaskhonov, S. (2024, February). Exploring Global Perspectives in
Language Teaching and Learning. In Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit
(pp. 205-207).
2.
Graddol, D. (2006). Inglizcha Keyingi. Britaniya Kengashi.
3.
Ikrambayevna, S. D. (2024). Classification of Functions of Communicative Strategy and
Tactics in Political Communication. Miasto Przyszłości, 50, 548-553.
4.
Kachru, B. B. (1992). Boshqa til: madaniyatlar bo'yicha ingliz tili. Illinoys universiteti
matbuoti.
5.
Kanagaraja, A. S. (2002). Akademik yozuvning geopolitikasi. Pitsburg universiteti
matbuoti.
6.
Kristal, D. (2003). Ingliz tili global til sifatida. Kembrij universiteti matbuoti.
7.
MakArtur, T. (1998). Ingliz tillari. Kembrij universiteti matbuoti.
8.
Nunan, D. (2003). Ingliz tilini amaliy o'rgatish. MakGrou-Xill.
9.
Pennycook, A. (1994). Xalqaro til sifatida ingliz tilining madaniy siyosati. Routledge.
10.
Sattarova, D. (2023). Komunikativ Diskursning Tadqiqot Ob’yekti. Молодые ученые,
1(22), 41-43.
11.
Ikramboyevna, A. D., & Ikramboyevna, S. D. (2023). The Ways of Forming Secondary
Nomination in Uzbek Language and Its Impact on Linguistics.
12.
Suleymanova, N. M., & Idiyev, A. R. O. G. L. (2021). Gapning Nominativ Aspekti Va Uning
Kommunikativ Jarayoni Haqida. Academic research in educational sciences, 2(12), 805-809.
13.
Rustamova, S. S. (2023, January). The Importance Of Speaking Activities In Teaching
English. In International Conferences (Vol. 1, No. 1, pp. 357-361).
14.
Sharipovna, R. S. Peculiarities Of Teaching English In Secondary Schools In Uzbekistan.
International Journal of Innovations in Engineering Research and Technology, (2), 1-5.
15.
Сулейманова, Н. М. (2017). Номинативный аспект речевого процесса. In Humanities
and Social Sciences in Europe: Achievements and Perspectives (pp. 76-82).
16.
Sattarova, D. (2024). Siyosiy Muloqotning Pragmatik Aspektlari. Tamaddun Nuri Jurnali,
5(56), 380-383.
17.
Seidlhofer, B. (2005). Lingva Franca sifatida ingliz tili. ELT jurnali, 59(4), 339-341.
18.
Sharifovna, R. S. (2022). Teaching Spoken English To Upper Class Pupils. Confrencea, 6(6),
87-89.
19.
Shokhista, R. (2023). The Significance Of Emphasizing Communicative Competence As
The Foundation For Teaching Listening And Speaking Skills Rustamova Shokhista Sharifovna.
International Journal of Contemporary Scientific and Technical Research, 25-28.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
116
20.
Suleymanova, N. M. (2020). On The Nominative Nature Of The Sentence. Theoretical &
Applied Science, (4), 307-309.
21.
Torn, S. L. va Blek, R. V. (2007). Til va ijtimoiy tarmoq: til o'rganish va muloqotda ijtimoiy
tarmoqning o'rni. Internet texnologiyalari va himoyalangan tranzaktsiyalar xalqaro jurnali,
1(1), 41-52.
22.
Sharifovna, R. S. (2022). Class Size And The Learning-Teaching Process In Upper Classes.
Journal of new century innovations, 14(1), 86-98.
23.
Ushioda, E. (2011). Global davrda til o'rganish motivatsiyasi: Yaponiyada ingliz tili misoli.
Xalqaro amaliy tilshunoslik jurnali, 21(1), 1-12.
24.
Sattarova, D. (2024, January). Siyosiy Notiqlikning Milliy Mаdаniy Vа Lisoniy Tаhlili
(Oʼzbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Iа Karimov Nutqlari Asosida). In
Международная конференция академических наук (Vol. 3, No. 1, pp. 5-7).
25.
Сулейманова, Н. М., & Абдуллаева, Л. Т. (2017). Имманентный характер
синергетических свойств единиц языковой системы. In Инновации В Современном
Языковом Образовании (pp. 61-65).
