8
QON KETISH (GEMORRAGIK SINDROM): SABABLARI, PATOGENEZ, KLINIK
KO‘RINISHLARI VA DAVOLASH USULLARI
Isroilov Asilbek Muxiddin o‘g‘li
Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti Patologiya va sud-
tibbiyot asoslari kafedrasi assistenti, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64 uy,
Farg‘ona, O‘zbekiston, tel: +998 95 485 00 70, e-mail: info@camuf.uz
Botirxonov Sayfulloxon Qodirxonivich
Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti talabasi, O‘zbekiston,
Farg‘ona, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64 uy, tel: +998 95 485 00 70, e-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15549965
Annotatsiya:
Ushbu ilmiy-uslubiy maqolada qon ketish — gemorragik sindromning
sabablari, patogenez bosqichlari, klinik ko‘rinishlari hamda zamonaviy davolash usullari
haqida tibbiyot talabalariga mo‘ljallangan tarzda atroflicha ma’lumot berilgan. Qon ketish
inson organizmida gemostaz tizimining buzilishi bilan bog‘liq bo‘lib, u turli etiologik omillar –
genetik, orttirilgan yoki tashqi omillar natijasida yuzaga keladi. Patologik anatomiya va
fiziologiyaga asoslangan holda ushbu maqolada qon ketishga olib keluvchi asosiy omillar,
xususan, trombotsitlar soni va sifatining pasayishi, tomir devorining o‘tkazuvchanligi va qon
ivish omillarining yetishmovchiligi yoritilgan. Gemorragik sindrom klinik jihatdan teri osti
qon quyilishlar, burun va milk qon ketishlari, ichki a’zolar qonashlari bilan kechadi.
Diagnostika bosqichida laborator va instrumental tahlillarning ahamiyati alohida ta’kidlanadi.
Shuningdek, maqolada davolashning etiotrop, patogenetik va simptomatik usullari bayon
qilinib, har bir holatda yondashuvning individual bo‘lishi zarurligi qayd etilgan. Bu mavzu
patologik anatomiya fani doirasida qon aylanish tizimi patologiyalarini chuqur anglashga
yordam beradi va talabalar uchun amaliy ahamiyatga ega darslik materialidir.
Kalit so’zlar:
qon ketish, gemorragik sindrom, patogenez, qon ivish tizimi,
trombotsitopeniya, vaskulit, diagnostika, davo, patologik anatomiya, klinik ko‘rinish.
Kirish:
Qon ketish (gemorragik sindrom) organizmda qon aylanish tizimining buzilishi
natijasida rivojlanadigan patologik holat bo‘lib, turli etiologik omillar ta’sirida yuzaga keladi.
Bu holat qon ivish tizimining buzilishi, qon tomirlarining shikastlanishi yoki qon
hujayralarining yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Gemorragik sindromning o‘z
vaqtida aniqlanishi va to‘g‘ri davolanishi bemorning hayotini saqlab qolishda muhim
ahamiyatga ega.
Patologik anatomiya fanining yondashuvlari asosida qon ketishning sabablari,
patogenezi, klinik ko‘rinishlari va davolash usullarini o‘rganish, bu holatning diagnostikasi va
profilaktikasini yaxshilashga xizmat qiladi. Ushbu darslik materiali tibbiyot oliy o‘quv yurtlari
talabalari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, gemorragik sindromning asosiy jihatlarini yoritadi.
Asosiy qism:
1.
Qon ketishning sabablari
: Qon ketishning sabablari turli xil bo‘lib, ular quyidagi
guruhlarga bo‘linadi:
Travmatik shikastlanishlar: jarohatlar, operatsiyalar, avtohalokatlar natijasida qon
tomirlarining shikastlanishi.
Qon ivish tizimi buzilishlari: gemofiliya, trombotsitopeniya, trombotsitopatiya kabi
kasalliklar.
9
Qon tomir devorlarining o‘tkazuvchanligi oshishi: gemorragik vaskulit, skorbut (C
vitamini yetishmovchiligi) kabi holatlar.
Orttirilgan sabablari: ba’zi dori vositalari (antikoagulyantlar), infeksiyalar, autoimmun
kasalliklar.
2.
Patogenez:
Qon ketishning patogenezi uning sababiga bog‘liq ravishda turlicha bo‘ladi:
Qon ivish tizimi buzilganda, qonning laxtalanishiga javob beruvchi omillar
yetishmovchiligi yoki funksional faolligining pasayishi natijasida qon ketish yuzaga keladi.
Qon tomir devorlarining o‘tkazuvchanligi oshganda, mayda tomirlar orqali qon
to‘qimalarga sizib chiqadi.
Trombotsitlar soni yoki funksiyasi buzilganda, qonning birlamchi hemostazi buziladi, bu
esa qon ketishga olib keladi.
3.
Klinik ko‘rinishlari:
Gemorragik sindromning klinik ko‘rinishlari quyidagilar bo‘lishi
mumkin:
Teri va shilliq qavatlarda qon quyilishlar: petexiyalar, purpura, ekximozlar.
Ichki qon ketishlar: qorin bo‘shlig‘i, miya, bo‘g‘imlar ichiga qon quyilishi.
Tashqi qon ketishlar: burun, milk, siydik yo‘llari, me’da-ichak traktidan qon ketishi.
Umumiy belgilar: zaiflik, bosh aylanishi, hushdan ketish, qon bosimining pasayishi.
4.
Diagnostika:
Gemorragik sindromni aniqlash uchun quyidagi diagnostik usullar
qo‘llaniladi:
Laborator tekshiruvlar: qonning umumiy tahlili, koagulogramma, trombotsitlar soni va
funksiyasini baholash.
Instrumental tekshiruvlar: ultratovush, kompyuter tomografiyasi, endoskopiya.
Patomorfologik tekshiruvlar: biopsiya, autopsiya natijalari.
5.
Davolash usullari:
Gemorragik sindromni davolash uning sababiga bog‘liq ravishda olib
boriladi:
Etiotrop davolash: asosiy sababni bartaraf etish (masalan, infeksiyani davolash, dori
vositalarini bekor qilish).
Patogenetik davolash: qon ivish tizimini tiklash (masalan, koagulopatiyalarda
koagulantlar qo‘llash).
Simptomatik davolash: qon ketishni to‘xtatish, gemostatik vositalar qo‘llash, qon quyish.
Profilaktika:
risk omillarini bartaraf etish, sog‘lom turmush tarzini olib borish.
Xulosa:
Qon ketish (gemorragik sindrom) — bu inson organizmidagi gemostaz
mexanizmining turli darajada buzilishi natijasida yuzaga keladigan jiddiy patologik holatdir.
Uning asosiy sabablari orasida travmalar, qon ivish tizimining irsiy va orttirilgan buzilishlari,
qon tomir devorlarining zararlanishi, shuningdek, immunologik va infeksion omillar alohida
o‘rin tutadi. Tibbiyotda ushbu holatning patogenezi murakkab bo‘lib, u qon hujayralari,
tomirlar va ivish omillari o‘zaro ta’sirini o‘z ichiga oladi. Patologik anatomiya nuqtai
nazaridan qaraganda, gemorragik sindrom to‘qimalarda qon quyilishlar, nekroz o‘choqlari va
mikrotrombozlar bilan namoyon bo‘ladi.
Klinik jihatdan bemorlarda petechial dog‘lar, burundan qon ketishi, milk qonashlari,
ichki a’zolarga qon quyilishi, bosh aylanishi, hushdan ketish kabi simptomlar kuzatiladi.
Davolash yondashuvi esa sababga asoslangan bo‘lib, etiologik, patogenetik va simptomatik
usullarni o‘z ichiga oladi. Koagulopatiya holatlarida plazma va ivish omillarining infuziyasi,
trombotsitopeniyada esa qon quyish amaliyoti qo‘llaniladi. Qon ketishning oldini olishda esa
10
profilaktik chora-tadbirlar, masalan, antikoagulyantlarni ehtiyotkorlik bilan ishlatish, qon
bosimini nazorat qilish va avitaminozni bartaraf etish muhim ahamiyatga ega.
Ushbu maqola talabalarga qon ketish sindromining aniq sabablarini, patogenez
mexanizmini va samarali davolash choralarini tushunishga yordam beradi. Shu orqali ular
kasallikni erta aniqlab, zamonaviy va asosli muolajalarni qo‘llash ko‘nikmalarini
shakllantiradilar.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ergashev, B. (2025). Sirkon dioksid qoplamalari va materialining klinik laborator
ahamiyati. Journal of Uzbekistan’s Development and Research (JUDR), 1(1), 627–632.
2.
Ergashev, B. (2025). Gingivitning bakteriologik etiologiyasi va profilaktikasi. In
International Scientific Conference "Innovative Trends in Science, Practise and Education",
1(1), 122–128.
3.
Ergashev, B. (2025). Bemorlar psixologiyasi va muloqot ko’nikmalari. Modern Science
and Research, 4(2), 151–156.
4.
Ergashev, B. (2025). Pulpitning etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi va klinik
simptomlari. Modern Science and Research, 4(3), 829–838.
5.
Ergashev, B. (2025). Stomatologiyada tish kariesi: Etiologiyasi, diagnostika va davolash
usullari. Modern Science and Research, 4(3), 821–828.
6.
Ergashev, B. (2025). Tish emal prizmalariga yopishib olgan tish blyashka matrixning
mikrobiologiyasi va tarkibi. Modern Science and Research, 4(3), 815–820.
7.
Ergashev, B. (2025). Advances in oral health: Prevention, treatment, and systemic
implications. American Journal of Education and Learning, 3(3), 1108–1114.
8.
Tursunaliyev, Z., & Ergashev, B. (2025). Bolalarda tish kariesini oldini olish usullari.
Modern Science and Research, 4(4), 686–691.
9.
Ergashev, B. (2025). Karies va paradont kasalliklari profilaktikasi. Modern Science and
Research, 4(4), 732–741.
10.
Ergashev, B. (2025). Psychological support for cancer patients. ИКРО журнал, 15(1),
164–167.
11.
Ergashev, B., & Raxmonov, Sh. (2025). Oral trichomoniasis: Epidemiology, pathogenesis,
and clinical significance. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and Biodiversity, 1(1), 19–
27.
12.
Ergashev, B., & Raxmonov, Sh. (2025). Transmission dynamics of tuberculosis: An
epidemiological and biological perspective. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and
Biodiversity, 1(1), 28–35.
13.
Ergashev, B. J. (2025). Uch shoxli nervning yallig’lanishi: Klinikasi, etiologiyasi va
davolash usullari. Research Focus, 4(3), 162–169.
14.
Ergashev, B. J. (2025). Tish kariesi tarqalishining ijtimoiy va biologik omillari: Tahliliy
yondashuv. Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 427–430.
15.
Rakhmanov, Sh., Bakhadirov, M., & Ergashev, B. (2025). Skin diseases laboratory
diagnosis. Международный мультидисциплинарный журнал исследований и
разработок, 1(3), 130–132.
11
16.
Ergashev, B. J. (2025). Tish olish operatsiyasidan keyin yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan
asoratlar. Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 421–426.
17.
Ergashev, B. J. (2025). Tish og’rig’ining etiologiyasi, klinik belgilari va zamonaviy
davolash usullari. Educational Development, 1(1), 57–63.
18.
Ergashev, B. J. (2025). To‘liq va qisman adentiya etiologiyasi va patogenezidagi muhim
faktorlar. Is’hoqxon Ibrat Followers Journal, 1(1), 9–17.
19.
Ergashev, B. J. (2025). Yuz nervining yallig’lanishi: Klinikasi, etiologiyasi, davolash
usullari. Research Focus, 4(3), 155–161.
20.
Ergashev, B. J. (2025). Energetik ichimliklarning tish emal qavatiga ta’siri va oldini olish
usullari (adabiyotlar sharhi). Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 416–420.
