Maktablarda yosh o‘quvchilarning tinglab o‘rganish ko'nikmalarini oshirish

CC BY f
184-185
2
2
Поделиться
Сайдуллаев S., Джалилов S. ., & Мамаекубова S. (2022). Maktablarda yosh o‘quvchilarning tinglab o‘rganish ko’nikmalarini oshirish. Анализ актуальных проблем, инноваций, традиций, решений и художественной литературы в преподавании иностранных языков, 1(01), 184–185. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/analysis-problem/article/view/12910
Шахло Мамаекубова, Самаркандский государственный институт иностранных языков

Научный руководитель

0
Цитаты
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

Maqolada tinglash qobiliyatlari bilan zamonaviy o'qitish haqida so'z boradi. Bundan tashqari, quyida tillarni tinglash ko'nikmalarini yaxshilashning oson yo'li berilgan


background image

184

MAKTABLARDA YOSH O‘QUVCHILARNING TINGLAB O‘RGANISH KO'NIKMALARINI

OSHIRISH

Saydullayev Sardor Bastam o’g’li,

Jalilov Sardor Dilmurod o’g’li

Ilmiy rahbar: Mamayoqubova Shahlo

SamDCHTI

Annotatsiya

: Maqolada tinglash qobiliyatlari bilan zamonaviy o'qitish haqida so'z boradi. Bundan

tashqari, quyida tillarni tinglash ko'nikmalarini yaxshilashning oson yo'li berilgan.

Kalit so'zlar

: Shaxslararo faoliyat, Guruh faoliyati, Audio segmentlar, Video segmentlari

Boshqa to'rtta ko'nikma orasida tinglash ikkinchi til sinflarida eng ko'p unutilgan va e'tibordan chetda

qolgani hisoblanadi. Shuning uchun o'qituvchilar bu mahoratga unchalik ahamiyat bermaydilar va uni
beparvolik bilan o'rgatishadi. Til o'rgatish va o'rganish sohasida malaka ko'rib chiqilayotgan tilda gapirish va
yozish qobiliyati sifatida qaraladi. Tinglash va o'qish qobiliyatlari ikkinchi o'rinda turadi. Ushbu holatning

sabablaridan biri tinglash qobiliyatining talabchan xususiyati bo'lishi mumkin. Eronda IT-texnologiyaga
asoslangan axborotni jamiyatda tarqatgandan so'ng tinglash lingafon sinflarida yangi ahamiyat kasb etdi.
Bundan tashqari, shuni ta'kidlash kerakki, talabalar dars vaqtining ko'p qismini tinglashga bag'ishlaydi.
Shunga qaramay, biz ko'pincha tinglashni oddiy deb bilamiz va bu boshqa ko'nikmalar orasida eng ko'p
e'tibordan chetda qoladigan mahoratdir. Har qanday tilni o'rganishning tabiiy tartibida tinglash birinchi
o'rinda turadi. Hech qanday qabul qilmasdan hech narsa ishlab chiqara olmaydi. Biroq, agar o'qituvchi ravon
va samarali talabalarga ega bo'lishni xohlasa, u tinglash qobiliyatini o'rgatish uchun katta va zarur e'tibor
berishi kerak.

Tinglash - Ba'zi o'qituvchilar gapirishni faol ravishda to'xtatish kerak deb hisoblaydilar. Tinglashga

urg'u berish va gapirishni kechiktirish sabablaridan biri fikrga asoslanadi. Nutqga ahamiyat beradiganlar tilni
mahsuli sifatida ko'rishadi va tilni xatti-harakat, gapirish esa bu o'rganish yoki sodir bo'lishning ko'rinishi
deb o'ylashadi. Yosh o'quvchilarga tinglash ko'nikmalarini o'rgatishning zamonaviy samarali usullari
interaktiv mashqlardan tortib multimedia resurslarigacha bo'lgan barcha narsalarni o'z ichiga oladi. Tinglash
ko'nikmalarini yakuniy mahsulot o'rniga o'quv jarayoniga ko'proq e'tibor qaratadigan oddiy va qiziqarli
mashg'ulotlar orqali yaxshiroq o'rganish yoki yaxshilash mumkin. Kichik yoki katta talabalar guruhlari bilan
ishlashingiz muhim emas, siz o'quvchilarni yaxshi tinglashni o'rgatish uchun o'z uslublaringizni ishlab
chiqish uchun quyidagi usullardan birini qo'llashingiz mumkin.

129

Shaxslararo faoliyat:

Talabalar uchun kuchli tinglash qobiliyatlarini rivojlantirishning xavfli bo'lmagan va samarali usuli

soxta suhbatlar va hikoyalar kabi shaxslararo faoliyat orqali amalga oshirilishi mumkin.

Guruh faoliyati:

Katta guruh faoliyati, shuningdek, talabalarga tinglash ko'nikmalarini o'rgatish uchun foydali usul

orqali yordam berish imkoniyatini beradi. Siz oddiy guruh faoliyati bilan ham boshlashingiz mumkin.

30

Audio segmentlar:

Shuningdek, siz talabalarga radio dasturlari, o'quv ma'ruzalari, onlayn podkastlar va boshqa audio

xabarlar kabi audio segmentlar orqali tinglash ko'nikmalarini o'rgatishingiz mumkin.

Video bo'limlari:

Tinglash ko'nikmalarini o'rgatish uchun boshqa eng foydali manba - bu qisqa eskizlar, hujjatli

filmlar, dramatik yoki komediya materiallari, yangiliklar dasturlari va intervyu segmentlarini o'z ichiga olgan
video segmentlar.

2

Ko'pgina talabalar ingliz sinfida yaxshi o'qishlariga qaramay, chet elliklarni tinglashda ko'pincha

muammolarga duch kelishadi. Ba'zi talabalar o'qituvchilarga shikoyat qiladilar, garchi ular ALT (Til
o'qituvchilari yordamchisi) ning sekin va aniq gapirayotganini tushuna olsalar ham, ular ingliz tilida
so'zlashuvchilarning haqiqiy hayotda nima deyayotganini tushunolmaydilar. Nima uchun bu muammo
yuzaga keladi? Yapon maktablarida tinglashni o'rgatishning nimasi yomon? Birinchi va, ehtimol, eng katta
muammo shundaki, tinglash qobiliyatining ahamiyati Yaponiyada keng e'tirof etilgan. ularni ishlab chiqish
uchun tegishli o'quv-uslubiy materiallar va materiallar ta'minlanmagan. Odatiy tinglash darsida o‘quvchilar
yo o‘qish darsligining lentaga yozib olingan ssenariysini tinglaydilar yoki ba’zi materiallarni tinglab
bo‘lgach, tinglash materiallari mazmunidan kelib chiqqan holda bir nechta tanlov savollariga javob beradilar.
Bunday darsda -to'g'ri javoblarga urg'u beriladi, lekin ma'lumotni dekodlash uchun zarur bo'lgan tinglash
jarayoni e'tiborga olinmaydi, samarali tinglash uchun ko'nikma va strategiyalar turlari qo'llanilmaydi. Ya'ni,
talabalar faqat o'zlarining to'g'ri javob berish qobiliyatini sinab ko'rishadi va ingliz tilini tinglash
o'rgatilmaydi. Ikkinchidan, tinglash darslari uchun vaqt miqdori ingliz I va II tillarida o'qish, yozish va


background image

185

gapirish bilan solishtirganda cheklangan. Misol uchun, har bir sinfda tinglash faoliyatiga ajratilgan o'rtacha
vaqt kuniga 5 minutni tashkil qiladi. Talabalar turli xil haqiqiy materiallarga ham etarlicha ta'sir
ko'rsatmaydi. Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, ular sinf materiallarida aniq va sekin gapiriladigan ingliz tiliga
o'rganib qolgan bo'lsalar va uni tushuna olsalar ham, oddiy tezlikda gapiriladigan haqiqiy ingliz tiliga duch
kelganlarida xijolat tortadilar va hafsalasi pir bo'ladilar. Uchinchidan, ular og'zaki ingliz va yozma ingliz tili
o'rtasidagi farqga o'rganmagan. Og'zaki ingliz tilida grammatik bo'lmagan so'zlar, noto'g'ri boshlanishlar,
ikkilanish, assimilyatsiya va ortiqchalik kabi turli xil xususiyatlar mavjud. Agar ular bu hodisalar bilan tanish
bo'lmasalar, ular ingliz tilini tinglay va tushuna olmasligi mumkin.

3

Va nihoyat, tinglash darslarida

o'qituvchilar tinglashni boshqa ko'nikmalar, ya'ni gapirish, o'qish va yozish bilan birlashtirish kerakligi

haqida aniq tushunchaga ega emaslar. Haqiqiy dunyo aloqasi tekshirilganda, biz hech qachon tinglagand

31

an

keyin biror narsa qilmasdan og'zaki muloqotni to'g'ri yakunlamaymiz. Misol uchun, kimdir bilan
suhbatlashganimizda, biz unga javob berishimiz kerak. Bu hech qachon bir tomonlama aloqa emas. Talabalar
o'qituvchini tinglayotgan ma'ruza kabi vaziyatda ular odatda qayd qiladilar. Tinglash boshqa uchta ko'nikma
bilan birlashtirilgan boshqa ko'plab vaziyatlarni o'ylashimiz mumkin. Haqiqiy dunyoda muloqot, ya'ni
tinglash, gapirish, o'qish va yozish o'zaro bog'liq va o'zaro bog'liqdir.

ADABIYOTLAR

1.

Xodjamqulov, U., Maxmudov, K., & Shofkorov, A. (2020). Markaziy Osiyo mutafakkirlarining

ilmiy, siyosiy va adabiy merosida yosh avlodni ma’naviy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash masalasi.
Psixoijtimoiy reabilitatsiya xalqaro jurnali, 24 (05), 6694-6701.

2.

Mahmudov, K. (2020). Chet tillarni o‘qitishda madaniyatlararo muloqotni shakllantirish yo‘llari.

Fan va ta’lim, 1(4), 84-89.

3.

Shayxislomov, N. (2020). O‘zbek tilshunosligidagi zamonaviy tilshunoslik yo‘nalishlarining

ahamiyati va ahamiyati. Progressiv fanlar va texnologiyalar xalqaro jurnali, 16-18.

4.

Shayxislomov, N. Z. (2020). Til keng qamrovli fan sifatida. O‘zAKADEMIA, 1(1), 156-158.

5.

www.Ziyo.net – internet sayti

6.

KUSHBAKOVA, M., Zarina, R. U. Z. I. M. U. R. O. D. O. V. A., & Shahram, A. S. L. O. N. O. V.
(2020). Innovative Methods and Ways to Teach and Learn Foreign Language. ECLSS Online 2020a,
146.

7.

Халимбетов, Ю. М., Ибрагимова, Э. Ф., Арслонова, Р. Р., Рустамова, Х. Х., & Наимова, З. С.
(2020). Формирование молодежи в Узбекистане как научно управляемый процесс. Наука и
образование сегодня, (2 (49)), 57-59.

8.

Ахмеджанова, Н., & Аслонов, Ш. (2020). Семантические типы предикатов и фазовая членимость
глагольного действия. Интернаука,(12-1), 27-29.

9.

Yusuf, A. (2022). LINGUISTIC AND CULTURAL CHARACTERISTICS OF THE GASTRONOMIC
TERMS IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES. ILM-FAN TARAQQIYOTIDA ZAMONAVIY
QARASHLAR: MUAMMO VA YECHIMLAR, 197-199.

10.

Аззамов, Ю. Р. (2022). ТЕРМИНЛАР ТАРЖИМАСИНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ. Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue 24), 518-531.

















3

Shayxislomov, N. Z. (2020). Til keng qamrovli fan sifatida. O‘zAKADEMIA, 1(1), 156-158.

Библиографические ссылки

Xodjamqulov, U., Maxmudov, K., & Shofkorov, A. (2020). Markaziy Osiyo mutafakkirlarining ilmiy, siyosiy va adabiy merosida yosh avlodni ma’naviy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash masalasi. Psixoijtimoiy reabilitatsiya xalqaro jumali, 24 (05), 6694-6701.

Mahmudov, K. (2020). Chet tillami o‘qitishda madaniyatlararo muloqotni shakllantirish yo‘llari. Fan va ta’lim, 1(4), 84-89.

Shayxislomov, N. (2020). O4zbek tilshunosligidagi zamonaviy tilshunoslik yo‘nalishlarining ahamiyati va ahamiyati. Progressiv fanlar va texnologiyalar xalqaro jumali, 16-18.

Shayxislomov, N. Z. (2020). Til keng qamrovli fan sifatida. O‘zAKADEMIA, 1(1), 156-158.

www.Ziyo.net - internet sayti

KUSHBAKOVA, M., Zarina, R. U. Z. I. M. U. R. O. D. О. V. A., & Shahram, A. S. L. O. N. О. V. (2020). Innovative Methods and Ways to Teach and Learn Foreign Language. ECLSS Online 2020a, 146.

Халимбетов, Ю. M., Ибрагимова, Э. Ф., Арслонова, P. P., Рустамова, X. X., & Наимова, 3. С. (2020). Формирование молодежи в Узбекистане как научно управляемый процесс. Наука и образование сегодня, (2 (49)), 57-59.

Ахмеджанова, Н., & Аслонов, Ш. (2020). Семантические типы предикатов и фазовая членимость глагольного действия. Интернаука,(12-1), 27-29.

Yusuf, А. (2022). LINGUISTIC AND CULTURAL CHARACTERISTICS OF THE GASTRONOMIC TERMS IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES. ILM-FAN TARAQQIYOTIDA ZAMONAVIY QARASHLAR: MUAMMO VA YECHIMLAR, 197-199.

Ю.Аззамов, Ю. P. (2022). ТЕРМИНЛАР ТАРЖИМАСИНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue 24), 518-531.

Hepagreen - восстановление нормальной работы печени Androgard — препарат для настоящих мужчин Androgard — препарат для настоящих мужчин Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Maksimus - Натуральный продукт, для бодрости и энергии Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Avicenna’s Lab inLibrary — это научная электронная библиотека UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации Gulyamov - Гулямов Саид Саидахрарович MUVI24 - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Интернет-аптека >METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг All.Tube - Смотрите онлайн видео бесплатно в хорошем качестве Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды UMAR PROEKT - Комплексное проектирование UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана