WEB TEXNOLOGIYALAR. HTML TILI

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

262

2181-3187

WEB TEXNOLOGIYALAR. HTML TILI

Mamatqodirov Maxammadali Mamatisakovich

Fargʼona davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi katta o'qituvchisi

maxam.uz.1976@gmail.com

Ahmadjonova Mohinurbonu Dilshodjon qizi

Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi

abdumalikovamohinurbonu@gmail.com

Annotatsiya:

Web texnologiyalar zamonaviy axborot-kommunikatsiya tizimlarining asosiy

qismlaridan biri hisoblanadi. Internet sahifalarini yaratish, ularni boshqarish va

foydalanuvchilar bilan interaktiv aloqalarni yo‘lga qo‘yishda HTML tili muhim o‘rin

tutadi. Ushbu maqolada HTML tilining asosiy funksiyalari, veb-sahifalarni

yaratishdagi roli hamda u bilan ishlashda qo‘llaniladigan asosiy teglar va ularning

vazifalari yoritib beriladi.

Kalit so‘zlar:

Web texnologiyalar, HTML, veb-sahifa, teglar, brauzer, internet, kod, dasturlash

asoslari

Аннотация:

Web - технологии являются одной из основных составляющих

современных информационно-коммуникационных систем. Язык HTML играет

важную роль в создании интернет-страниц, управлении ими и налаживании

интерактивного взаимодействия с пользователями. В этой статье будут

рассмотрены основные функции языка HTML, его роль в создании веб-страниц,

а также основные теги, используемые при работе с ним, и их функции.

Ключевые слова:

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

263

2181-3187

Веб-технологии, HTML, веб-страница, теги, браузер, интернет, код,

основы программирования

Annotation:

Web technologies are one of the main components of modern information and

communication systems. HTML language plays an important role in creating internet

pages, managing them and establishing interactive contacts with users. This article will

highlight the main functions of the HTML language, its role in creating web pages, as

well as the main tags used when working with it and their tasks.

Keywords:

Web technologies, HTML, web page, tags, browser, internet, code,

programming basics

Kirish

Hozirgi kunda internet texnologiyalari jadal sur’atlar bilan rivojlanmoqda va

ularning asosini veb texnologiyalar tashkil etadi. Veb texnologiyalar — bu veb-saytlar,

veb-ilovalar va veb-xizmatlarni yaratish, boshqarish hamda foydalanuvchilarga taqdim

etish uchun zarur bo‘lgan texnik va dasturiy vositalar majmuasidir. Ular orasida eng

muhimlaridan

biri

— HTML (inglizcha HyperText Markup Language

—

hipermatnli

belgilash tili) —

SGML

(

inglizcha

: Standard Generalized Markup

Language — standart umumlashtirilgan belgilash tili) ga asoslangan va xalqaro ISO

8879 standartiga mos keluvchi til,

xalqaro turda

ishlatiladi.HTML — bu veb-

sahifalarni yaratish va tuzilishini belgilash uchun ishlatiladigan belgilash (markup) tili

bo‘lib, u har qanday saytning poydevorini tashkil etadi.

HTML

tili

taxminan

1991—1992-yillarda

Yevropa

yadroviy

tadqiqotlar

markazida

ishlovchi britaniyalik mutaxassis

Tim Berners-Lee

tomonidan ishlab

chiqilgan. Dastlab bu til mutaxassislar uchun hujjat tayyorlash vositasi sifatida

yaratilgan. HTML tilining soddaligi (SGMLga nisbatan) va yuqori formatlash

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

264

2181-3187

imkoniyatlarining mavjudligi uni foydalanuvchilar orasida tez tarqalishiga sabab

boʻldi. Bundan tashqari unda

hipermatnlardan

foydalanish mumkin edi. Tilning

rivojlanishi

bilan

unga

qo‘shimcha

multimedia

(

tasvir

,

tovush

,

animatsiya

va

boshqalar) imkoniyatlari qo‘shildi.

Asosiy qism

HTML (HyperText Markup Language) — bu gipermatnli belgilash tili bo‘lib, u

veb-sahifaning tuzilishini aniqlashda ishlatiladi. HTML tilida yozilgan fayllar .html

yoki .htm kengaytmalariga ega bo‘ladi. HTML tili 1991-yilda Tim Berners-Lee

tomonidan ishlab chiqilgan va bugungi kunda ham web-sahifalarni yaratishning asosiy

vositasi sifatida ishlatiladi.

HTML dasturlash tili emas, u matnli hujjatlarni belgilash tili hisoblanadi. Unda

sahifadagi matn, rasmlar, havolalar, jadvallar, formalar va boshqa elementlar qanday

joylashishini belgilovchi teglar (tags) ishlatiladi.

HTML tarkibi va asosiy teglar

<html> — butun HTML hujjatini bildiradi.

<head> — sahifa haqida meta ma’lumotlar, sarlavha va bog‘lanmalar joylashadi.

<title> — brauzer oynasida ko‘rinadigan sahifa nomi.

<div> — asosiy kontent joylashadigan qism.

<h1> dan <h6> gacha — sarlavha darajalari.

<p> — matnli paragraf.

<a href="..."> — havola (link).

<img src="..."> — rasm joylash.

<table>, <tr>, <td> — jadvallar yaratish uchun ishlatiladi.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

265

2181-3187

<form> — foydalanuvchidan ma’lumot qabul qilish formasi.

HTMLning web texnologiyalardagi o‘rni

HTML tili veb texnologiyalarining “asosiy bloklaridan” biri bo‘lib, u boshqa

texnologiyalar bilan (CSS, JavaScript) birgalikda ishlaydi. HTML orqali sahifa

tuzilmasi yaratiladi, CSS orqali uning ko‘rinishi (dizayni), JavaScript orqali esa

sahifaning interaktivligi ta’minlanadi. Zamonaviy veb ilovalarda ham HTML doimo

ishlatiladi, chunki foydalanuvchi interfeysi aynan HTML orqali brauzerda aks

ettiriladi.

HTML quyidagi formatlash imkoniyatlariga ega:

Matn qismining mantiqiy rolini belgilash (matn sarlavhasi, paragraf, ro‘yxat va

hokazo).

Hipermatnlar

yaratish. Bu ayniqsa juda qulay bo‘lib o‘zaro bog‘langan hujjat sahifalari

orasida navigatsiya qilishni yengillashtiradi.

Matnning rangi, qalinligi va boshqa

shrift

ko‘rsatkichlarini belgilash.

Maxsus

belgilar

qo‘yish.

ASCII

kodirovkasida

ko‘rsatilmagan

belgilar HTML vositalari bilan qo‘yish mumkin. Masalan

grek alfaviti

belgilari α,ψ,

ζ,

matematik

belgilar ∫, ∞, √, ½, ¼ , ¾,

moliya belgilari

€, £, ¥, ©, ®, ™ va hokazolar.

Foydalanuvchi kiritishi uchun maydonlar yaratish.

Multimedia

fayllarini

ochish.

Versiyalari

RFC 1866

— HTML 2.0 standarti (22-sentabr 1995-yil).

HTML 3.2

— 14-yanvar 1996-yil

HTML 4.01

— 24-dekabr 1999-yil

ISO/IEC 15445:2000

— 15-may 2000-yil

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

266

2181-3187

HTML dastlab nostandart turli versiyalari mavjud bo‘lganligi tufayli birinchi

rasmiy versiya 2.0 dan boshlangan. 1995-yil „Xalqaro O‘rgimchak to‘ri konsortsiumi“

tomonidan HTMLning 3 versiyasi taklif qilindi. Ushbu versiyada juda koʻp yangiliklar,

jumladan jadvallar yasash, rasmlarni matn bilan atrofini o‘rash,

matematik

formulalar

yaratish kiritildi, biroq u davrdagi brauzerlarda bu imkoniyatlar realizatsiya

qilinmadi. 3.1 versiya hech qachon taklif qilinmagan bo‘lib, darxol 3.2 versiyaga

o‘tildi. Unda 3.1 versiyadagi ba’zi yangiliklar tushirib qoldirildi. Matematik formulalar

boshqa

MathML

standartida alohida ko‘rsatildi.

HTMLning 4.0 versiyasida standartizatsiya kuchaytirildi, faqat maxsus

brouserlarga oid

teglar

(masalan, <label>) tushirib qoldirildi, ba’zi teglar eskirgan

sifatida tavsiya etildi (masalan, <font> tegi oʻrniga

CSS

imkoniyatlaridan foydalanish

tavsiya etiladi).

Xulosa

HTML tili — veb sahifalarni yaratish va ularning tuzilishini aniqlashda asosiy

vosita hisoblanadi. U yordamida matn, rasm, havola, forma kabi elementlar

joylashtiriladi va foydalanuvchiga taqdim etiladi. HTML dasturlash tili bo‘lmasa-da,

zamonaviy veb ilovalarni ishlab chiqishning ajralmas qismidir. Bugungi kunda HTML

boshqa web texnologiyalar — CSS va JavaScript bilan integratsiyalashgan holda

ishlaydi va bu internetda interaktiv va zamonaviy sahifalarni yaratishga imkon beradi.

Kelajakda ham HTML o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi, balki yangi versiyalar orqali

takomillashib boradi.

Shu bilan birga, HTML tilining oddiy va tushunarli sintaksisi uni nafaqat

professional dasturchilar, balki yangi boshlovchilar uchun ham qulay vositaga

aylantirgan. HTML asoslarini o‘zlashtirish orqali foydalanuvchi veb-sahifa yaratish,

uni tartibga solish va boshqa texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish imkoniyatiga ega

bo‘ladi. Hozirgi kunda HTML5 versiyasi keng qo‘llanilib, audio, video va grafikalar

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-70

Часть–6_ июня –2025

267

2181-3187

bilan

ishlashni

soddalashtiradi

hamda

veb-ilovalar

uchun

kengaytirilgan

imkoniyatlarni taqdim etadi.

Demak, HTML tili — bu internet infratuzilmasining asosi bo‘lib, undan samarali

foydalanish raqamli dunyoda muvaffaqiyatli faoliyat yuritishning muhim shartlaridan

biridir.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

Musayev B.A., G‘ulomov M.X.

Web texnologiyalar

. – T.: “Fan va

texnologiya”, 2019.

2.

Karimov Sh.K., Mamatqodirov M.M.

Veb dasturlash asoslari

. – Farg‘ona:

FDU nashriyoti, 2022.

3.

MDN Web Docs –

https://developer.mozilla.org

(HTML tili bo‘yicha rasmiy va ishonchli onlayn hujjatlar)

4.

W3Schools Online Web Tutorials –

https://www.w3schools.com

(HTML, CSS, JavaScript va boshqa web texnologiyalar o‘rgatish uchun

mashhur sayt)

5.

ISO/IEC 15445:2000(E) –

Information technology — Document description

and processing languages — HyperText Markup Language (HTML)

.