ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
373
2181-
3187
BOSHLANG'ICH SINF O’QUVCHILARINI FAZOVIY GEOMETRIK
FIGURALAR BILAN TANISHTIRISH
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogik
instituti Boshlang'ich ta'lim fakulteti 3v-guruh talabasi
Usenbaeva Gozzal
Annotatsiya:
Maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilariga o’rgatiladigan fazoviy
geometrik figuralar va ularning turlari haqida ma’lumot beriladi. Fazoviy geometrik
figuralarning yasalishi haqida aytilib o’tiladi.
Kalit so’zlar:
Boshlang’ich sinf o’quvchisi, maktab, o’qituvchi,
geometrik
figura,fazoviy figuralar.
Boshlang’ich sinf o’quvchilari tegislikdagi geometrik figuralar bilan birga,
fazoviy geometrik figuralarni ham o’rganadi. O’quvchilar boshlang’ich sinflarda
fazoviy geometrik figuralarning yasalishini va uning qanday shaklda ekanligini
o’rganadi. O’zlari ko’rgan narsalarni fazoviy geometrik figuralarga taqqoslaydi. Bu
orqali o’quvchilar fazoviy geometrik figuralarni tegisliktagi geometrik figuralardan
ajrata oladi. O’qituvchi o’quvchilarga figuralarni tushuntirganda misollardan
foydalanib tushuntirishi kerak. 1-sinfda fazoviy geometrik figuralardan kub va sharni
o’rganadi. O’qituvchi o’quvchilarga kub va sharlarni qo’l bilan ushlab ko’rsatib
tushuntiradi. Kubni olti tarafi kvadrattan tuzulganini va uning barcha taraflari teng
bo’lishini aytib o’tadi. Sharni dumoloq shaklda bo’lishini va u aylanaga o’xhab
ketishi,lekin aylanani qo’lda ushlab bo’lmasligini sharni esa qo’l bilan ushlash
mumkinligini aytib o’tadi. 1-sinf matematikasida quyidagicha masalalar bor:
1-masala.
Nimalar shar va kubga o’xshaydi?
Javob: kubik, sovg’a qutilari,archa o’yinchoqlari, yer sayyorasi, apelsin
2-masala
Kublar soni-4 ta, sharlar soni-3 ta jami nechta figura bor?
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
374
2181-
3187
Yechimi: 4+3=7
Javob: 7 figura bor
3-masala
2 yashil kub, 3 ko’k kub, 4 sariq, 5 qizil kub bor. Jami nechta kub bor?
Yechimi: 2+3+4+5=14
Javob: 14 kub bor.
2-sinflarda o’quvchilar silindr va konusni o’rganadi. O’qituvchi o’quvchilarga
silindrni tushuntirganda silindrga o’xshash buyunlar orqali tushuntiradi. Kubni
o’quvchilarga o’rgatganda kubga o’xshash buyumlar yordamida o’rgatadi. 2-sinfda
geometrik figuralarga oid quyidagi masalalar berilgan.
1-masala
Nimalar silindr va konusga o’xshaydi?
Javob: Silindr- batareya, sham, qalam, bo’yoq qutilari
Konus- muzqaymoq, sabzi, archa daraxti
2-sinf matematika darsligida fazoviy geometrik figuralarga oid shu misol bor. 2-
sinf o’quvchilari faqatgina konus va silindrning qanday ekanligi va uning yasalishini
o’rganib qo’yadi.
3-sinf o’quvchilari kuboid (Paralelopiped), piramida, konus, silindr kabi
geometric figuralarni o’rganadi. Bularning ichida o’quvchilar kuboid va piramidani
birinchi marta o’rganadi. 3-sinfda o’quvchilar koboidning to’g’ri to’rtburchakdan
yasalganini va uning yasalishini o’rganadi. 3-sinf matematika darsligida o’quvchilar
quyidagi misollarni o’rganadi.
1-masala
Nimalar kuboidga o’xshaydi?
Javob: Muzlatgich, gicht, karton quti
2-masala
Nimalar piramidaga o’xshaydi?
Javob: Misr piramidalari,kopilkalar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
375
2181-
3187
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini fazoviy geometrik figuralar bilan tanishtirishda,
asosan ular uchun tushunarli va qiziqarli bo‘ladigan misollar va amaliy mashqlarni
qo‘llash muhimdir. Quyida boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga fazoviy geometrik
figuralarni o‘rgatish uchun bir nechta yondoshuvlar keltirilgan:
1. Fazoviy Geometrik Figuralar Nima?
Fazoviy geometrik figuralar — bu uch o‘lchovli shakllardir, ya'ni ular uzunlik,
kenglik va balandlikka ega. O‘quvchilarga ular haqida oddiy tushuntirish berish
mumkin:
•
Kub
(kubik shakl) — burchaklari to‘g‘ri va barcha yuzalari teng kvadrat
shaklida bo‘lgan uch o‘lchovli figura.
•
Paralelopiped
— qirralari parallel bo‘lgan va to‘g‘ri burchakli bo‘lmagan
shakl.
•
silindr
— aylana shaklida bo‘lgan va balandligi bor figura.
•
Konus
— pastki qismini aylana shaklida boshlanib, yuqoriga qarab
torayadigan figura.
2. Fazoviy Geometrik Figuralar Bilan Tanishtirish Yondoshuvlar
1)
Vizual ko‘rsatmalar
: Har bir fazoviy figura uchun maketlar yoki
haqiqiy ob’ektlarni ko‘rsatish. Masalan, kubni shirinlik qutisi, sferani tennis
to‘pi, konusni piramida deb tasvirlab, o‘quvchilarni figuralar bilan tanishtirish
mumkin.
2)
Interaktiv faoliyatlar
: O‘quvchilarga turli geometrik figuralarni
qurish yoki shakllarini topishda yordam berish. Bu, masalan, plastilin yoki
karton yordamida figuralar yasash, yoki sinfdagi buyumlarni geometrik shakllar
bilan solishtirish orqali amalga oshirilishi mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
376
2181-
3187
3)
Loyiha ishlar
: O‘quvchilarni o‘zlari geometrik shakllarni o‘rganib,
ularni tasvirlashga yoki kichik maketlar yasashga jalb qilish. Bu ularning
tushunchalarini yanada mustahkamlashga yordam beradi.
3. Mashqlar va O‘yinlar
•
Shaklni topish o‘yinlari
: Sinfda yashirin shakllar bo‘lishi mumkin, va
o‘quvchilarga ularni topish yoki tasvirlash so‘raladi.
•
Shakllarni guruhlash
: O‘quvchilarga turli figuralarni ko‘rsatib, ularni
o‘xshash xususiyatlariga ko‘ra guruhlashni so‘rash.
•
Simmetriya va shakllar
: Har bir fazoviy figura uchun simmetriya va
o‘lchovlarni o‘rganish orqali mashqlar tashkil qilish.
4. Matematik Tushunchalar Bilan Bog‘lash
Fazoviy geometrik figuralar bilan tanishtirishda, matematik tushunchalar
(yuzalar, burchaklar, hajm)ni ham tanishtirish mumkin. Bu o‘quvchilarni matematikani
haqiqiy hayotdagi ob’ektlar bilan bog‘lashga yordam beradi.
5. Rasm va Tasvirlar
Sinfda fazoviy figuralar haqidagi tushunchalarni tushuntirishda rangli rasm yoki
illyustratsiyalarni ishlatish foydalidir. Har bir figura uchun oddiy rasm chizib,
o‘quvchilarga ularni aniqlash va tanib olishda yordam berish mumkin.
6. Darsning Yakunida
O‘quvchilarni o‘rganilgan fazoviy figuralar bilan bog‘liq savollar orqali sinf
ichida muhokama qilish. Bu ularning yangi bilimlarini mustahkamlashga yordam
beradi. Boshqacha qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga fazoviy geometrik
figuralarni o‘rgatishda, amaliy mashqlar, o‘yinlar va vizual ko‘rsatmalar orqali
mavzuni qiziqarli va tushunarli qilish muhimdir.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–7_ июня–2025
377
2181-
3187
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun fazoviy geometrik figuralarga oid
didaktik o‘yinlar ularga bu mavzuni qiziqarli va o‘rganishga yordam beradigan tarzda
tushuntirishga yordam beradi.
1.
"Fazoviy Figuralar Xazinasini Top"
Bu o‘yin o‘quvchilarga turli geometrik figuralarni aniqlash va ajratishga yordam
beradi.
O‘yin Qoidalari:
1.
O‘qituvchi sinfga turli geometrik figuralarni (kub, sfera, konus,
tsilindr va h.k.) tasvirlab beradi yoki rasm chizadi.
2.
Har bir figura uchun kartochkalar yoki tasvirlar tayyorlanadi. Har
bir karta biror figura haqida bo‘ladi.
3.
O‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘ling va har bir guruhga bir
nechta rasm va kartochkalar bering.
4.
O‘quvchilarga berilgan shakllarni tezda topish va tasvirga qarab,
ular haqida qisqacha tushuntirish berish talab qilinadi.
5.
Guruhlar shakllarni to‘g‘ri aniqlashga harakat qiladi va ularni
"xazina" sifatida to‘playdi.
Foydasi:
1.
O‘quvchilar geometrik figuralarni aniqlashni o‘rganadi.
2.
Tushuncha va so‘z boyligi rivojlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Oʻrinbaeva L.(ham tagi basqa) 1-klass ushın matematika sabaqlıǵı Tashkent
Respublikalıq bilimlendiriw orayı 2021- 160-bet
2. Oʻrinbaeva L.(ham tagi basqa) 2-klass ushın matematika sabaqlıǵı Tashkent
Respublikalıq bilimlendiriw orayı 2021- 192-bet
3. Oʻrinbaeva L.(ham tagi basqa) 3-klass ushın matematika sabaqlıǵı Tashkent
Respublikalıq bilimlendiriw orayı 2022- 192-bet
