ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
198
2181-3187
MA'LUMOTLARNI SAQLASH, INDEKISLASH VA NUSHALASH
ASOSLARI
Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich
Farg‘ona davlat universiteti katta o‘qituvchisi
Rahimova Lazokatoy
Farg'ona shahar 32-umumta'lim maktabi o‘qituvchisi
rlazokatoy@gmail.com
Xabibullayev Javohir Odilbek o‘g‘li
Fargʻona davlat universiteti 2-bosqich talabasi
habibullayevjavohir5@gmail.com
Anotatsiya:
Ushbu maqolada ma'lumotlar bazasida samarali saqlash, tezkor
izlash imkonini beruvchi indekslash va xavfsizligini ta'minlashdagi nusxalash (backup)
texnologiyalarining nazariy va amaliy jihatlari yoritiladi. Dastlab, ma'lumotlar bazasini
saqlash usullari — fayl tizimlari, ma'lumotlar bazalari va bulutli texnologiyalar ko‘rib
chiqiladi. Keyinchalik, indekslash mexanizmlari, masalan, hash indekslar, to‘liq matnli
indekslar orqali qidiruv jarayonining optimallashtirilishi tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar:
Ma'lumotlarni saqlash, indekslash, nusxalash, hash indeks, zaxira
nusxa, ma'lumotlar bazasi, bulutli saqlash, fayl tizimi, ma'lumotlar xavfsizligi
Annotation:
This article explores the theoretical and practical aspects of efficient
data storage, indexing for fast retrieval, and backup technologies that ensure data
security in modern information systems. Initially, it reviews data storage methods such
as file systems, databases, and cloud technologies. Then, it analyzes indexing
mechanisms like B-tree, hash indexes, and full-text indexes to optimize search
processes.
Keywords:
Data storage, indexing, backup, B-tree, hash index, backup copy,
database, cloud storage, file system, data security
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
199
2181-3187
Аннотация
: В данной статье рассматриваются теоретические и
практические аспекты эффективного хранения данных, индексирования для
быстрого поиска и технологии резервного копирования, обеспечивающие
безопасность данных в современных информационных системах. Сначала
рассматриваются методы хранения данных, такие как файловые системы, базы
данных и облачные технологии. Далее анализируются механизмы
индексирования, такие как B-дерево, хеш-индексы и полнотекстовые индексы, с
целью оптимизации процесса поиска.
Ключевые слова:
Xранение данных, индексирование, резервное
копирование, B-дерево, хеш-индекс, резервная копия, база данных, облачное
хранилище, файловая система, безопасность данных
Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda, katta hajmdagi
ma'lumotlar bilan ishlash zarurati ham ortib bormoqda. Bugungi kunda korxonalar,
tashkilotlar va hatto individual foydalanuvchilar o‘z faoliyatlarida doimiy ravishda
yangi
ma'lumotlarni
yaratadilar,
saqlaydilar
va
ulardan
foydalanadilar.
Ma'lumotlarning ko‘pligi ularni faqat saqlab qolish emas, balki samarali boshqarishni,
tezkor izlashni va xavfsizligini ta’minlashni ham talab qiladi. Ayniqsa, muhim va
maxfiy ma’lumotlar bilan ishlaganda ularning ishonchli tarzda saqlanishi, yo‘qolib
qolishiga yoki ruxsatsiz kirishga qarshi himoyalanishi dolzarb masalaga aylanadi. Shu
sababli, ma’lumotlarni saqlash, indekslash va nusxalash texnologiyalari axborot
tizimlarining ajralmas qismlaridan biri bo‘lib, ular tizimning umumiy samaradorligi va
ishonchliligini belgilab beradi. Ushbu maqolada zamonaviy axborot tizimlarida
qo‘llanilayotgan saqlash usullari, indekslash mexanizmlari hamda nusxa olish
(backup) amaliyotlari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Ma'lumotlarni saqlash usullari axborot tizimlarining asosiy poydevorini tashkil
etadi, chunki har qanday dastur yoki tizim o‘z faoliyatida ma’lumotlarga tayanadi.
Dastlabki yillarda ma’lumotlar oddiy fayl tizimlari orqali saqlangan bo‘lsa, hozirgi
kunda ular ancha rivojlangan shakllarda — ma’lumotlar bazalari va bulutli
texnologiyalar orqali boshqarilmoqda. Fayl tizimi asosida saqlash usuli ma’lumotlarni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
200
2181-3187
fayllarda joylashtirib, kataloglar orqali tartiblaydi, biroq katta hajmdagi va murakkab
aloqadorlikka ega ma’lumotlar bilan ishlashda bu usul yetarli darajada qulaylik
yaratmaydi. Shu sababli ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari (DBMS) keng
qo‘llanila boshladi. Ular ma’lumotlarni strukturaviy shaklda saqlash, izlash, yangilash
va boshqarishni sezilarli darajada osonlashtiradi. Relatsion ma’lumotlar bazalari
(masalan, MySQL, PostgreSQL, SQL Server) eng ko‘p qo‘llaniladigan variantlar
bo‘lib, ular orqali ma’lumotlar jadvallar ko‘rinishida saqlanadi va ular orasidagi
bog‘liqliklar aniq belgilanadi. So‘nggi yillarda esa bulutli texnologiyalar asosidagi
saqlash usullari ommalashib bormoqda. Bunday xizmatlar (masalan, Google Drive,
Amazon S3, Microsoft Azure) orqali ma’lumotlar internet orqali masofaviy serverlarda
saqlanadi va istalgan joydan ularga kirish imkoniyati yaratiladi. Bulutli saqlash
texnologiyalari kengayuvchanligi, yuqori darajadagi ishonchliligi va xavfsizlik
choralarining mavjudligi bilan ajralib turadi. Har bir saqlash usulining o‘ziga xos
afzallik va cheklovlari mavjud bo‘lib, tizim talablari, ma’lumotlar hajmi va xavfsizlik
darajasiga qarab ular orasidan eng maqbul variant tanlanadi.
Indekslash texnologiyalari ma’lumotlar bazasi tizimlarida tezkor va samarali
qidiruvni ta’minlash uchun asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Ma’lumotlar hajmi
oshgani sari foydalanuvchilarning izlash tezligiga bo‘lgan talab ham ortib bormoqda.
Aynan indekslash texnologiyalari orqali katta hajmdagi ma’lumotlar ichida kerakli
yozuvlarni ancha tez topish mumkin. Indeks — bu ma’lumotlar bazasida joylashgan
ma’lumotlarning soddalashtirilgan nusxasi bo‘lib, u asl jadvallar bilan bog‘liq holda
yaratiladi va qidiruv operatsiyalarini optimallashtiradi. Indekslar ayniqsa SELECT
operatori yordamida amalga oshiriladigan qidiruvlarda katta samaradorlik beradi.
Eng ko‘p qo‘llaniladigan indekslash turlaridan biri bu B-tree (Binary tree)
indeksidir. B-tree indeksi orqali ma’lumotlar tartiblangan daraxt shaklida
joylashtiriladi, bu esa har bir qidiruv, qo‘shish yoki yangilash operatsiyasini logarifmik
murakkablikda bajarishga imkon beradi. B-tree indekslar oddiy ustunlar bo‘yicha
saralash, qidirish, chegaralangan (range-based) so‘rovlarni tez bajarishga xizmat
qiladi. Shuningdek, hash indekslar ham mavjud bo‘lib, ular odatda aniq qiymat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
201
2181-3187
bo‘yicha izlash talab etiladigan holatlarda ishlatiladi. Hash indekslar qidiruvni juda tez
bajarsa-da, ular tartiblangan yoki oraliq qidiruvlar uchun qulay emas.
Bundan tashqari, to‘liq matnli indekslar (full-text indexes) ham mavjud bo‘lib,
ular asosan matnli ma’lumotlar ustida ishlaydigan tizimlarda qo‘llaniladi. Bu indekslar
orqali matn ichidagi kalit so‘zlarni, iboralarni yoki kombinatsiyalarni topish mumkin
bo‘ladi. Masalan, blog platformalari, yangiliklar saytlarida yoki elektron
kutubxonalarda to‘liq matnli indekslar juda foydalidir. Ba’zi ma’lumotlar bazalari
(masalan, PostgreSQL yoki Elasticsearch) to‘liq matnli qidiruvni kuchli algoritmlar
orqali qo‘llab-quvvatlaydi.
Indekslarning afzalliklari bilan bir qatorda, ularning ayrim cheklovlari ham
mavjud. Ular ma’lumotlarni yangilash yoki qo‘shish jarayonlarida qo‘shimcha yuk
hosil qiladi, chunki har bir o‘zgarish indeksda ham aks ettirilishi kerak bo‘ladi.
Shuningdek, haddan tashqari ko‘p indekslar jadvallarni sekinlashtirishi mumkin. Shu
sababli indekslash strategiyasini ishlab chiqishda faqat kerakli ustunlar uchun indekslar
yaratish, ularning turlarini tizim talablariga mos holda tanlash muhim hisoblanadi.
Umuman olganda, indekslash texnologiyalari ma’lumotlar bazasining samarali
ishlashini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi va zamonaviy dasturiy yechimlarda doimiy
qo‘llanilmoqda.
Ma’lumotlarni nusxalash (backup) va tiklash (recovery) axborot xavfsizligining
eng muhim elementlaridan biri hisoblanadi. Har qanday tizimda, xoh u kichik bir web-
sayt bo‘lsin yoki yirik korporativ axborot tizimi bo‘lsin, ma’lumotlarning yo‘qolib
qolishi, buzilishi yoki ruxsatsiz o‘zgartirilishiga qarshi himoya choralari sifatida
nusxalash jarayonlari joriy etiladi. Ma’lumotlarni nusxalashning asosiy maqsadi —
favqulodda holatlar, masalan, texnik nosozliklar, xakerlik hujumlari yoki inson xatolari
yuz berganda, tizimni oldingi holatiga qayta tiklash imkoniyatini yaratishdir. Zaxira
nusxa orqali tizim ma’lumotlari yo‘qolgan taqdirda ham, foydalanuvchilar minimal
yo‘qotishlar bilan ishni davom ettirish imkoniga ega bo‘ladi.
Zamonaviy backup strategiyalari bir necha turlarga bo‘linadi. Eng oddiy va keng
tarqalgan usul bu to‘liq zaxira nusxa (full backup) bo‘lib, unda barcha ma’lumotlar bir
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
202
2181-3187
vaqtning o‘zida nusxalanadi. Bunday backup ko‘p joy talab qilsa-da, tiklash jarayonida
eng tezkor natijani beradi. Inkremental backup esa faqat oxirgi backupdan keyingi
o‘zgarishlarni saqlab boradi. Bu usul disk joyini tejaydi, lekin tiklash jarayonida barcha
oldingi backup fayllari ketma-ket ochilishi kerak bo‘ladi. Differensial backup esa
oxirgi to‘liq backupdan so‘nggi barcha o‘zgarishlarni qamrab oladi. Bu usul ham joy
va tezlik jihatidan muvozanatli hisoblanadi.
Ma’lumotlarni nusxalash jarayoni nafaqat statik fayllar uchun, balki real vaqt
rejimida (real-time) o‘zgarayotgan ma’lumotlar uchun ham joriy etilishi mumkin.
Masalan, ma’lumotlar bazalari uchun tranzaksiyalarning nusxalarini saqlash yoki
replikatsiya orqali bir nechta serverlarga avtomatik tarzda ma’lumot uzatish keng
qo‘llaniladi. Shu orqali birinchi serverda nosozlik yuz bersa, ikkinchi yoki uchinchi
serverlar ishlashni davom ettiradi. Bu jarayon odatda “hot backup” yoki “live backup”
deb ataladi. Shuningdek, bulutli backup xizmatlari — Amazon S3, Google Cloud
Backup, Azure Backup kabi xizmatlar foydalanuvchilarga avtomatlashtirilgan,
shifrlangan va xavfsiz backup yechimlarini taklif qiladi.
Ma’lumotlarni tiklash (recovery) esa backupning amaliy natijasidir. Har qanday
backup
strategiyasi
faqatgina
tiklash
imkoniyati
muvaffaqiyatli
amalga
oshirilgandagina foydali bo‘ladi. Shu sababli backup rejalarini sinovdan o‘tkazish,
tiklash vaqtini o‘lchash (Recovery Time Objective — RTO) va yo‘qotishga yo‘l
qo‘yiladigan ma’lumotlar miqdorini belgilash (Recovery Point Objective — RPO) kabi
tushunchalar
asosida
strategiyalar
tuzish
muhimdir.
Tiklash
jarayonlari
foydalanuvchilarga kamida biror vaqtgacha bo‘lgan holatga ma’lumotlarni qaytarib
olish imkonini beradi.
Zamonaviy axborot tizimlarida ma’lumotlarning hajmi keskin ortib borayotgani
sababli ularni samarali saqlash, tezkor izlash va xavfsizligini ta’minlash dolzarb
muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada ko‘rib chiqilgan ma’lumotlarni
saqlash, indekslash va nusxalash texnologiyalari ushbu muammolarning amaliy
yechimi sifatida muhim rol o‘ynaydi. Ma’lumotlarni saqlash usullarining to‘g‘ri
tanlanishi — tizimning ishlash tezligi, ma’lumotlarga kirish qulayligi va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
203
2181-3187
ishonchliligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Fayl tizimi, relatsion ma’lumotlar bazalari
yoki bulutli texnologiyalar — har biri ma’lumotlar tabiatiga va foydalanish talablariga
qarab tanlanishi zarur.
Indekslash texnologiyalarining samarali qo‘llanilishi esa katta hajmdagi
ma’lumotlar bilan ishlovchi tizimlarda qidiruv va saralash jarayonlarini
optimallashtirishga xizmat qiladi. B-tree, hash indeks va to‘liq matnli indekslar kabi
mexanizmlarni vazifaga mos tarzda tanlash qidiruv samaradorligini sezilarli darajada
oshiradi. Shu bilan birga, indekslar sonini me’yorida saqlash, ma’lumotlarni
yangilashda ortiqcha yuk hosil qilmaslik uchun muhim hisoblanadi.
Ma’lumotlarni nusxalash va tiklash texnologiyalari esa tizimning barqarorligi va
xavfsizligini kafolatlaydi. To‘liq, inkremental yoki differensial backup uslublarini
qo‘llash orqali turli holatlarga mos ravishda moslashuvchan himoya strategiyalarini
ishlab chiqish mumkin. Shu bilan birga, real vaqt rejimidagi backup,
avtomatlashtirilgan replikatsiya va bulutli zaxiralash xizmatlari tizimning uzluksiz
ishlashini ta’minlashda samarali vositalardir.
Taklif sifatida shuni aytish mumkinki, har qanday axborot tizimi
loyihalanayotganda yoki mavjud tizimlar modernizatsiya qilinayotganda ma’lumotlar
bilan ishlash strategiyasi to‘liq tahlil qilinishi kerak. Bunda saqlash texnologiyasining
quvvati, indekslashning samaradorligi va zaxira nusxa olishning ishonchliligi
kompleks tarzda baholanishi lozim. Shuningdek, ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash
uchun backup nusxalarining doimiy testdan o‘tkazilishi, tiklash jarayonlari nazorat
qilinib borilishi kerak. Foydalanuvchilarga esa oddiy interfeys orqali nusxa olish
holatini kuzatish, tiklash imkoniyatlaridan foydalanish kabi qulayliklar yaratilishi
tavsiya etiladi. Umuman olganda, ma’lumotlar bilan ishlashda yuqoridagi
texnologiyalarning uyg‘unlashuvi axborot tizimlarining barqarorligi va foydalanuvchi
ishonchini ta’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Silberschatz, A., Korth, H. F., & Sudarshan, S.
Database System Concepts
. 7th
Edition. McGraw-Hill, 2020.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
204
2181-3187
2.
Elmasri, R., & Navathe, S. B.
Fundamentals of Database Systems
. Pearson,
2017.
3.
Date, C. J.
An Introduction to Database Systems
. Addison-Wesley, 2004.
4.
Garcia-Molina, H., Ullman, J. D., & Widom, J.
Database Systems: The
Complete Book
. Pearson, 2009.
5.
Ramakrishnan, R., & Gehrke, J.
Database Management Systems
. McGraw-
Hill, 2003.
6.
Stonebraker, M., & Hellerstein, J. M.
Readings in Database Systems
. MIT
Press, 2015.
7.
Tanenbaum, A. S., & Bos, H.
Modern Operating Systems
. Pearson, 2015.
8.
Amazon Web Services.
AWS Backup Documentation
, 2023.
https://docs.aws.amazon.com/backup
9.
Microsoft.
SQL Server Index Architecture and Design Guide
. Microsoft Docs,
2023.
10.
Oracle.
Oracle Database Backup and Recovery User's Guide
, 2023.
11.
Ghemawat, S., Gobioff, H., & Leung, S.-T.
The Google File System
. ACM
SOSP, 2003.
12.
Dean, J., & Ghemawat, S.
MapReduce: Simplified Data Processing on Large
Clusters
. Google Research, 2004.
13.
O’Neil, P., & O’Neil, E.
Database: Principles, Programming, and
Performance
. Morgan Kaufmann, 2000.
14.
Hennessy, J. L., & Patterson, D. A.
Computer Architecture: A Quantitative
Approach
. Elsevier, 2017.
15.
Liu, C. L., & Layland, J. W.
Scheduling Algorithms for Multiprogramming in a
Hard-Real-Time Environment
. Journal of the ACM, 1973.
16.
Tojimamatov, I., & Mirsiddiqova, M. (2025). BERILGANLAR BAZASIDA
HAYOTIY SIKL.
Модели и методы в современной науке
,
4
(6), 66-70.
17.
Tojimamatov, I., & Abduvaliyev, X. (2025). KO ‘P FOYDALANUVCHILI
BBBT ARXITEKTURASI.
Инновационные исследования в науке
,
4
(5), 16-22.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
205
2181-3187
18.
Tojimamatov, I., & Siddiqova, G. (2025). TRANZAKSIYALARNI
TAQSIMLANGAN TARZDA QAYTA ISHLASH MODELLARI.
Современные
подходы и новые исследования в современной науке
,
4
(6), 30-35.
19.
Нурмаматович, Т. И., & Рахила, А. (2025). НА ОСНОВЕ
МАТЕМАТИЧЕСКИХ МОДЕЛЕЙ ПОВЫШЕНИЕ УСТОЙЧИВОСТИ К
ПОЛОМКАМ И АВАРИЯМ.
YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(8), 197-204.
20.
Тоджиматов И., Холмуродов А. О. Х. (2025, май). SQL-СЕРВЕРДА
ЧЕКЛАШЛАР. В
КОНФЕРЕНЦИИ ПО СОВРЕМЕННОЙ НАУКЕ И
ПЕДАГОГИКЕ
(Том 1, № 1, стр. 409-413).
21.
Tojimamatov, I., & Ahmataliyeva, S. (2025). BERILGANLARNI
MARKAZLASHGAN TARZDA BOSHQARISH TAMOYILLARI.
Академические
исследования в современной науке
,
4
(21), 59-64.
22.
Tojimamatov, I., & Marifjonova, M. (2025). BERILGANLARNI
MARKAZLASHGAN TARZDA BOSHQARISH PRINSIPLARI.
Академические
исследования в современной науке
,
4
(21), 65-70.
23.
Tojimamatov, I., & Adxamova, C. (2025). AMALIY TIZIMLARDA
BERILGANLAR BAZASINI BOSHQARISH TIZIMLARI O ‘RNI.
Академические
исследования в современной науке
,
4
(21), 77-82.
24.
Tojimamatov, I., & Fazliddinov, X. (2025). BERILGANLAR BAZASI
ADMINISTRATORI VA UNING XUSUSYATLAR.
Академические исследования
в современной науке
,
4
(21), 90-95.
25.
Tojimamatov, I. (2025). BERILGANLAR BAZASIDA AXBOROT
ALMASHINISH SXEMASI HAMDA TURLARI.
Академические исследования в
современной науке
,
4
(21), 71-76.
26.
Tojimamatov, I., & Zaylobiddinova, M. (2025). AUDIO MA'LUMOTLAR
TAQDIMOT.
TRANSFORMING EDUCATION THROUGH SCIENTIFIC
DISCOVERY
,
1
(1), 38-44.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
206
2181-3187
27.
Tojimamatov, I., & Ismoilov, J. (2025). KRIPTOGRAFIK KALITLARNING
KELAJAGI: XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHDA YANGI YO
‘NALISHLAR.
BRIDGING THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A
SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1), 56-63.
28.
Tojimamamtov, I. (2025). РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ
ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ ЖАРАЁНЛАРНИ БОШҚАРИШ ВА
РЕЖАЛАШДАГИ МОҲИЯТИ.
DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL
INTELLIGENCE
,
3
(1), 229-233.
29.
Tojmamatov, I., Sharofutdinov, I., & Saydolimova, G. (2025). BILIMLAR
OMBORI. BILIMLAR OMBORINING TUZILISHI.
EDUCATION AND
RESEARCH IN THE ERA OF DIGITAL TRANSFORMATION
,
1
(1), 431-437.
30.
Tojimamatov, I., & Metinboyeva, F. (2025). TESKARI MUNOSABATDA
MUNOSABATLAR USTIDAGI AMALLAR.
BRIDGING THE GAP: EDUCATION
AND SCIENCE FOR A SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1), 202-214.
31.
Tojimamatov, I., & Abdulhafizov, I. (2025). OBYEKTLAR VA
ATRIBUTLAR.
BRIDGING THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A
SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1), 107-112.
32.
Tojimamatov, I., & Qirg’izboyev, D. (2025). SQL SO ‘ROVLAR TILI
STRUKTURASI. SQL-STRUKTURALANGAN SOROVLAR TILI.
BRIDGING
THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1),
64-71.
33.
Tojimamatov, I., & Sahobiddinov, A. (2025). BERILGANLAR BAZISI
USTIDA HISOBOTLARNI SHAKILLANTIRISH.
BRIDGING THE GAP:
EDUCATION AND SCIENCE FOR A SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1), 83-90.
34.
Tojimamatov, I., & Islomova, T. (2025). MA’LUMOTLARNI IKKILIK
SANOQ SISTEMASIDA KODLASH VA DEKODLASH.
BRIDGING THE GAP:
EDUCATION AND SCIENCE FOR A SUSTAINABLE FUTURE
,
1
(1), 136-143.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
207
2181-3187
35.
Тоджимаматов И. Н. и Иминова Г. И. (2025). SEMANTIK OBEKT
MODELI VA KATTA MA'LUMOTLAR (BIG DATA).
ОБРАЗОВАНИЕ И
НАУКА В XXI ВЕКЕ
, (58-3).
