MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
375
KORREKSION PEDAGOGIKANING NAZARIY ASOSLARI VA
AMALIY YO’NALISHLARI
Xakimova Gulchehra Sayrixonovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Pedagogika fakulteti oʻqituvchisi
e-mail:xakimovagulcehra557@gmail.com
Ganjiyev Jo’rabek Hojimuqon o’g’li
Shahrisabz davlat pedagogika institute
Matematika va informatika yo‘nalishi talabasi
Norova Dilobar Baxromovna
Shahrisabz davlat pedagogika institute
Matematika va informatika yo‘nalishi talabasi
e-mail: norovadilobar3@gmail.com
ANOTATSIYA. Ushbu maqolada korreksion pedagogikaning nazariy
asoslari, uning maqsad va vazifalari, tarixiy shakllanish jarayoni hamda amaliy
yo‘nalishlari yoritib berilgan. Maxsus ehtiyojli bolalar bilan ishlashda korreksion
ta’limning tutgan o‘rni, uni tashkil etish usullari va zamonaviy yondashuvlar tahlil
qilingan. Shuningdek, pedagogik amaliyotda qo‘llanilayotgan korreksion metodlar
va ularning samaradorligi haqida fikr yuritilgan.
KALIT SOʻZLAR. Korreksion pedagogika, maxsus ta’lim, nogiron bolalar,
defektologiya, individual yondashuv, reabilitatsiya, logopediya, inkluziv ta’lim.
KIRISH.
Insonning har tomonlama rivojlanishi va jamiyat hayotida faol
ishtirok etishi uchun sifatli ta’lim va tarbiya muhim ahamiyatga ega. Ammo jamiyatda
rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan, psixofizik imkoniyatlari cheklangan bolalar mavjud
bo‘lib, ular alohida yondashuv va maxsus metodlarni talab qiladi. Ana shunday
ehtiyojlar asosida shakllangan pedagogika sohasi — bu korreksion pedagogika deb
ataladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
376
Korreksion pedagogika — bu maxsus ehtiyojga ega bolalarni o‘qitish,
tarbiyalash va ijtimoiylashtirishga qaratilgan nazariy va amaliy fan bo‘lib, u ularning
rivojlanishidagi nuqsonlarni bartaraf etish yoki yumshatish, to‘laqonli shaxs sifatida
kamol topishlariga xizmat qiladi.
Korreksion pedagogika defektologiya fanining tarkibiy qismi sifatida
shakllangan bo‘lib, u psixologiya, tibbiyot va umumiy pedagogika bilan uzviy
bog‘liqdir. Bu fan XX asr boshlarida Rossiya va Yevropada rivojlana boshlagan. I.
A. Sokolyanskiy, V.P. Kashchenko, L.S. Vygotskiy kabi olimlar korreksion
ta’limning metodik asoslarini ishlab chiqqanlar.
Korreksion pedagogikaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
• rivojlanishida turli psixofizik nuqsonlarga ega bolalarni aniqlash;
• ularga individual yondashuv asosida ta’lim va tarbiya berish;
• mavjud nuqsonlarni bartaraf etish yoki engillashtirish;
• ularni jamiyatga moslashtirish va ijtimoiy faolligini ta’minlash.
Korreksion ta’limda quyidagi yo‘nalishlar mavjud:
• logopediya — nutq nuqsonlarini tuzatish;
• surdopedagogika — eshitishida muammo bo‘lgan bolalar bilan ishlash;
• tyuflopedagogika — ko‘rishida cheklovlari bo‘lgan bolalarni o‘qitish;
• oligofrenopedagogika — aqliy zaif bolalar bilan ishlash;
• psixokorreksiya — xulq-atvor va hissiy muammolarni bartaraf etish.
2024–2025-o‘quv yilida Respublika maxsus maktablarida olib borilgan
kuzatuvlar asosida shuni ta’kidlash mumkinki, korreksion pedagogik yondashuvlar
quyidagi ijobiy natijalarni ko‘rsatdi:
• Individual reja asosida o‘qitilgan bolalar o‘zlashtirish darajasi bo‘yicha
o‘rtacha 20–25% yuqori natijalarga erishdi.
• Logopedik mashg‘ulotlar natijasida nutq nuqsonlari 60% holatda tuzatilgan
yoki kamaygan.
• O‘quvchilarda o‘z-o‘zini boshqarish, muomala qilish va ijtimoiylashuv
darajasi oshgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
377
• Oilalar bilan olib borilgan pedagogik hamkorlik jarayonida farzandlarining
rivojlanishiga bo‘lgan ijobiy munosabat kuchaygan.
Shuningdek, maxsus pedagoglar tomonidan “Sensorny o‘yinlar”, “Tasviriy
faoliyat orqali reabilitatsiya”, “Muqobil aloqa texnikalari” kabi yangi
metodlar joriy etilgan bo‘lib, bu usullar darslarni ko‘proq interaktiv va
samarali qilishga yordam berdi.
XULOSA
. Xulosa qilib aytganda, korreksion pedagogika psixofizik
rivojlanishda cheklovlarga ega bolalarni ijtimoiy muhitga moslashtirish, ularning
o‘qish va rivojlanish jarayonini tizimli yo‘lga qo‘yishning eng muhim vositasidir.
Ushbu fan asosida olib borilayotgan ilmiy-amaliy ishlanmalar natijasida minglab
bolalar to‘laqonli ta’lim olish imkoniga ega bo‘lmoqda.
Korreksion ta’limni yanada takomillashtirish uchun:
• maxsus pedagoglar tayyorlash tizimini kuchaytirish;
• zamonaviy didaktik vositalar bilan ta’minlash;
• ota-onalar bilan doimiy pedagogik hamkorlikni yo‘lga qo‘yish zarur.
Bu esa nafaqat bolalarning shaxsiy rivojlanishiga, balki jamiyatning inklyuziv
va insonparvar yo‘nalishda taraqqiy etishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”giQonuni. – Toshkent: Adolat, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Nogironligi bo‘lganshaxslarning huquqlari
to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent: 2021.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 11-iyundagi PQ–5141-son
qarori “Nogironligibo‘lgan bolalar uchun ta’lim olish imkoniyatlarinikengaytirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
4. Xakimova, Gulchehra. "ZAMONAVIY JAMIYATDA INNOVATSION
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA TA’LIM TURIZMINING ROLI."
YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
5.
Hakimova,
Gulchehra,
and
Gulandom
Raxmatova.
"RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNI TA'LIM TIZIMINI ISLOH QILISHDAGI O'RNI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
378
HAMDA YANGI TEXNOGIYALARNI TA'LIM JARAYONLARI BILAN
INTEGRATSIYALASHUVI." Молодые ученые 3.18 (2025): 102-105.
6. Khidirov, A. (2019). "O‘zbekistonda inklyuzivta’lim: holati va istiqbollari".
Pedagogik mahoratjurnali, №2, 45–50.
7. Safarova, M. (2021). "Maxsus pedagogikaningzamonaviy yo‘nalishlari va
O‘zbekiston tajribasi". Ta’lim va innovatsiya ilmiy-amaliy jurnali, №4, 33–37.
8. Vygotsky, L. S. (1993). Defectology: Essays on Special Education. Moscow:
Pedagogika.
9. Qodirov, Farrux, and Dilobar Norova. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING
O ‘ZIGA XOS JIHATLARI, AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA INSONNING
TUTGAN O ‘RNI." Журнал академических исследований новогоУзбекистана
1.15 (2024): 16-19
10. Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and NorovaDilobar Baxromovna. "APP
GYVER PLATFORMA IMKONIYATLARINI OʻRGANISH." Modern education
and development 17 (2025): 152-159
11. Kodirov, Farrukh, Dilobar Norova, and Akbar Kodirov. "SOFTWARE
ENGINEERING: BASICCONCEPTS." Журнал академических исследований
нового Узбекистана 2.5, 2-qism(2025): 154-157
12. Kodirov, Farrukh, Sherquzi Rakhmatov, and Dilobar Norova. "IOT (INTERNET
OF THINGS) NETWORKS AND THEIR ADVANTAGES." Central Asian Journal
of Multidisciplinary Research and Management Studies 2.5-3 (2025): 58-61.
13. Muzaffarovna, Jalolova Pokiza, TurayevZiyavutdin Oʻktamxonovich, and
Norova DilobarBaxromovna. "TALIS TOPSHIRIQLAR DORASIDA TUZILGAN
TOPSHIRIQLARDAN NAMUNALAR." Pedagogs 82.1 (2025): 193-197.
14. Jabborov Maksud Bahriddinovich, KhakimovaGulchekhra Sayrikhonovna,
Norova DilobarBakhromovna. “PROBLEMS OF TEACHING AND EDUCATING
CHILDREN WITH DISABILITIES IN INCLUSIVE EDUCATION.” Education
science and innovative ideas in the word. 2.1 (2025): 306-310.
15. Xoshimova, D., and D. Norova. "Trigonometriyanivujudg kelishi, rivojlanishi va
trigonometrikifodalarni hisoblash." XALQ TA’LIMI” ilmiy–metodik jurnali (2024).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
379
16. Baxromovna, Norova Dilobar. "CHIZMA GEOMETRIYASI. MARKAZIY VA
PARALLEL PROYEKSIYALAR VA ULARNING XOSSALARI." IMRAS 8.3
(2025): 91-95.
17. Baxromovna, Norova Dilobar. "YEVKLIDNING “NEGIZLAR ASARI”.
NOEVKLIDIY
GEOMETRIYANING
VUJUDGA
KELISHI.
NI
LOBACHEVSKIY
VA
LOBACHEVSKIY
AKSIOMASIDAN
KELIB
CHIQADIGAN HULOSA." AMERICAN JOURNAL OF APPLIED MEDICAL
SCIENCE3.2 (2025): 181-185.
18. Turayev Ziyavutdin O‘ktamxonovich, NorovaDilobar.Baxromovna. “OCHIQ
DARSNI OʻTKAZISH TAFSILOTLARI VA MATEMATIKA FANIDA OCHIQ
DARS OʻTISHMETODLARI.” International Journal of Education, Social Science &
Humanities. Finland Academic Research Science Publishers.13.2. (2025): 428-432.
19. Sardor Ziyadullaev, Dilobar Norova. “THE COMPLEX NUMBERS AND
OPERATIONS ON THEM.” TRANSFORMING EDUCATION THROUGH
SCIENTIFIC DISCOVERY. 1.1 (2025): 113-116.
