MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
192
KONSTRUKTUR. OBYEKT ATRIBUTINI HOSIL QILISH
Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich
Farg‘ona davlat universiteti
O‘ktamjonova Nilufar Abdurahmon qizi
Fargʻona davlat universiteti
karimberdiyevanilufar625@gmail.com
Annotatsiya. Ushbu maqolada Python dasturlash tilida obyektga
yo‘naltirilgan dasturlashning muhim elementi bo‘lgan konstruktor va obyekt
atributlari tushunchasi keng yoritilgan. Konstruktor yordamida klassdan obyekt
yaratilganda avtomatik tarzda atributlarga qiymat biriktirish, atributlar orqali
obyektning individual holatini shakllantirish va ular ustida amallar bajarish
jarayonlari nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, atributlarning
turlari, ularning o‘zgaruvchanligi, kod tuzilmasida tutgan o‘rni hamda konstruktor
orqali dastur modulliligini ta’minlashdagi roli izohlangan. Maqola o‘quvchilarga
obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tamoyillarini tushunishga yordam
beradi va Python tilida samarali kod yozish ko‘nikmasini shakllantirishga xizmat
qiladi.
Аннотация. В данной статье подробно рассматриваются понятия
конструктора и атрибутов объекта как важнейшие элементы объектно-
ориентированного программирования на языке Python. Раскрывается
механизм автоматического присваивания значений атрибутам при создании
объекта с помощью конструктора, а также их роль в формировании
индивидуального состояния объекта и выполнении над ним операций.
Освещаются типы атрибутов, их изменяемость, значение в структуре кода и
роль конструктора в обеспечении модульности программы. Статья помогает
читателям лучше понять основные принципы объектно-ориентированного
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
193
программирования и развить навыки эффективного написания кода на языке
Python.
Abstract.This article provides a detailed overview of constructors and object
attributes as fundamental components of object-oriented programming in the Python
language. It explains how constructors automatically assign values to attributes
during object creation, how these attributes define the state of an object, and how
they are used in various operations. The paper also discusses types of attributes, their
mutability, their role in code structure, and how constructors contribute to program
modularity. This article helps readers gain a clearer understanding of core object-
oriented programming principles and supports the development of effective Python
coding skills.
Kalit so’zlar. Konstruktor, obyekt atributi, klass, metod, obyekt, dasturlash,
python, atribut yaratish, obyekt yaratish, obyekt holati, konstruktor vazifasi, sinf
tuzilmasi, funksional dasturlash, inkapsulyatsiya, obyektga yo‘naltirilgan dasturlash,
moslashtirish, kod strukturasi, avtomatlashtirish, atribut qiymati, klass ichidagi
metod, obyekt ustida amallar, atributlarni o‘zgartirish, xususiy atributlar, umumiy
atributlar, dastur modulliligi, sinfga xos xususiyat, ma’lumotlar saqlash, obyekt
farqlari, parametr uzatish.
Ключевые слова. Конструктор, атрибут объекта, класс, метод,
объект, программирование, python, создание атрибутов, создание объекта,
состояние объекта, роль конструктора, структура класса, функциональное
программирование,
инкапсуляция,
объектно-ориентированное
программирование, настройка, структура кода, автоматизация, значение
атрибута, методы в классе, действия над объектом, изменение атрибутов,
приватные атрибуты, общие атрибуты, модульность программы,
особенности класса, хранение данных, различие объектов, передача
параметров.
Keywords. Constructor, object attribute, class, method, object, programming,
python, attribute creation, object creation, object state, constructor role, class
structure, functional programming, encapsulation, object-oriented programming,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
194
customization, code structure, automation, attribute value, methods in class, object
manipulation, attribute modification, private attributes, shared attributes, program
modularity, class-specific features, data storage, object differences, parameter
passing.
Kirish.
Hozirgi kunda axborot texnologiyalari hayotimizning deyarli barcha
jabhalariga chuqur kirib bormoqda. Zamonaviy jamiyatda turli sohalar — ta’lim,
tibbiyot, sanoat, moliya, biznes, aloqa, hatto san’at ham — raqamlashtirilmoqda va
avtomatlashtirilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, zamonaviy va qulay dasturlash tillariga
bo‘lgan talabni keskin oshiradi. Ana shunday tillardan biri bu — Python dasturlash
tilidir.
Python — bu yuqori darajadagi, umumiy maqsadli, soddaligi bilan mashhur
bo‘lgan dasturlash tili bo‘lib, u dastlab 1989-yilda Niderlandiyalik dasturchi Guido
van Rossum tomonidan ishlab chiqilgan va 1991-yilda ommaga taqdim etilgan.
Python tilining asosiy g‘oyasi — kodni inson tomonidan o‘qilishi va tushunilishi oson
bo‘lishidir. Boshqacha qilib aytganda, Python dasturchiga murakkab algoritmlarni
sodda va tushunarli sintaksis yordamida ifoda etish imkonini beradi.
Pythonning o‘ziga xos jihati shundaki, u interpreter til hisoblanadi, ya’ni
dasturchi yozgan kod to‘g‘ridan-to‘g‘ri bajariladi, uni alohida kompilyatsiya qilishga
hojat yo‘q. Bu esa dasturlash jarayonini tezlashtiradi va soddalashtiradi. Python tili
turli operatsion tizimlarda (Windows, Linux, MacOS) ishlaydi va platformadan
mustaqil bo‘lib, undan istalgan qurilmada foydalanish mumkin.
Bugungi kunda Python nafaqat tajribali dasturchilar, balki yangi
o‘rganayotgan talabalar orasida ham keng tarqalgan. Bu til yordamida quyidagi
yo‘nalishlarda samarali dasturlar tuzish mumkin:
Veb ilovalar (Django, Flask),
Ma’lumotlar tahlili (NumPy, Pandas),
Sun’iy intellekt va mashinali o‘rganish (TensorFlow, Scikit-learn),
Avtomatlashtirish va skript yozish (Selenium),
O‘yinlar yaratish (Pygame),
Grafik interfeyslar yaratish (Tkinter, PyQt).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
195
Shuningdek, Python tili keng va faol dasturchilar hamjamiyatiga ega bo‘lib,
muntazam ravishda yangilanib, yangi kutubxonalar, vositalar va imkoniyatlar bilan
boyitib borilmoqda. Bu esa uni boshqa dasturlash tillaridan ajratib turadi.
Konstruktor tushunchasi
Python dasturlash tilida konstruktor – bu sinfdan (klassdan) obyekt
yaratilganda avtomatik ishga tushadigan maxsus metoddir. Konstruktor yordamida
obyektga kerakli boshlang‘ich atributlar beriladi va ularning qiymatlari aniqlanadi.
Konstruktor init nomi bilan belgilanadi va klass ichida e’lon qilinadi.
class Talaba:
def init(self, ism, yosh):
self.ism = ism
self.yosh = yosh
Bu yerda init konstruktor metodi hisoblanadi. self parametri obyektning o‘zini
bildiradi, ism va yosh esa obyektga uzatiladigan tashqi qiymatlardir.
Obyekt atributlarini hosil qilish
Konstruktor orqali obyektning atributlari (xususiyatlari) yaratiladi. Bu
atributlar obyektga tegishli bo‘lgan ma’lumotlarni saqlaydi. Har bir obyekt uchun
ushbu atributlar alohida qiymatga ega bo‘ladi.
# Obyekt yaratish
t1 = Talaba("Ali", 21)
t2 = Talaba("Gulbahor", 19)
print(t1.ism) # Natija: Ali
print(t2.yosh) # Natija: 19
Bu yerda t1 va t2 nomli ikki obyekt yaratildi. Ular o‘ziga xos ism va yosh
atributlariga ega bo‘ldi.
Konstruktorning afzalliklari
Kodning soddaligi va strukturasi: Konstruktor obyekt yaratilishi bilan birga
atributlarni aniqlash imkonini beradi.
Avtomatlashtirish: Har safar obyekt yaratishda ma’lumotlar avtomatik
tayinlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
196
Modullik: Har bir klass o‘z atributlari va konstruktoriga ega bo‘ladi.
Moslashtirish: Turli parametrlar orqali har xil obyektlar yaratiladi.
Argumentlarsiz konstruktor (default)
Agar konstruktor hech qanday tashqi ma’lumot qabul qilmasa, unga default
qiymatlar beriladi.
class Avtomobil:
def init(self):
self.rang = "Qora"
self.model = "Malibu"
a1 = Avtomobil()
print(a1.rang) # Qora
print(a1.model) # Malibu
Bunday hollarda konstruktor har doim bir xil qiymatlar bilan obyektni
yaratadi.
Konstruktor va metodlar bilan ishlash
Konstruktor yordamida yaratilgan atributlar klassdagi boshqa metodlarda ham
ishlatiladi.
class Talaba:
def init(self, ism, kurs):
self.ism = ism
self.kurs = kurs
def info(self):
print(f"Talaba: {self.ism}, {self.kurs}-kurs")
t1 = Talaba("Javohir", 3)
t1.info()
Natija:
Talaba: Javohir, 3-kurs
Bir nechta obyektlar bilan ishlash
Konstruktor yordamida bir klassdan istalgancha obyekt yaratish mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
197
t1 = Talaba("Aziza", 2)
t2 = Talaba("Sardor", 4)
t3 = Talaba("Xurshid", 1)
t1.info()
t2.info()
t3.info()
Har bir obyekt o‘z atributlariga ega bo‘ladi va ular mustaqil ishlaydi.
Obyekt atributini hosil qilish
Python dasturlash tilida obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tamoyillariga
ko‘ra, har bir obyekt o‘zining xususiy ma’lumotlariga ega bo‘ladi. Bu ma’lumotlar
obyekt atributlari deb ataladi. Obyekt atributlari — obyekt yaratilganida unga
biriktiriladigan qiymatlar bo‘lib, ular obyektning holatini belgilaydi. Boshqacha
aytganda, atributlar – obyekt haqida ma’lumot saqlovchi belgilar hisoblanadi.
Obyekt atributlari odatda klass ichida aniqlanadi va ular obyekt yaratilganda
unga tayinlanadi. Har bir obyekt o‘z atributlariga ega bo‘ladi va ular boshqa
obyektlardan mustaqil holda ishlaydi. Masalan, “Talaba” nomli klass bo‘lsa, uning
atributlari “ism”, “yosh”, “kurs” kabi bo‘lishi mumkin. Har bir talaba (obyekt) bu
atributlarga individual qiymatlar ega qiladi.
Obyekt atributlarini yaratish uchun avvalo klass tuziladi, so‘ngra klass ichida
maxsus metod orqali atributlar aniqlanadi. Odatda bu metod konstruktor deb ataladi
va u obyekt yaratilganda avtomatik ishlaydi. Konstruktor yordamida atributlarga
boshlang‘ich qiymatlar beriladi. Atributlarning nomlari odatda obyektga xos
belgilarni bildiradi. Masalan, avtomobil obyektining atributlari “model”, “rang”,
“tezlik” bo‘lishi mumkin.
Python dasturlash tilida atributlar ikki xil bo‘ladi:
1. Obyekt atributlari – faqat bitta obyektga tegishli bo‘lgan xususiyatlar.
2. Klass atributlari – barcha obyektlar uchun umumiy bo‘lgan xususiyatlar.
Obyekt atributlari o‘zgaruvchan bo‘ladi, ya’ni har bir obyekt uchun har xil
qiymatlar saqlanishi mumkin. Bu esa dasturda moslashuvchanlik va aniqlikni
ta’minlaydi. Obyektlar orasidagi farqlar atributlar orqali ajratiladi. Misol uchun, ikki
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
198
xil talabani tasvirlashda ular bir xil klassga tegishli bo‘lsa ham, ism va yosh kabi
atributlari orqali farqlanadi.
Obyekt atributlari dasturda ma’lumotlar tartibini saqlash, obyektlar holatini
boshqarish, va metodlar orqali ular ustida amallar bajarishda muhim rol o‘ynaydi.
Dasturchilar atributlardan foydalangan holda har bir obyektga xos ma’lumotlarni
aniqlaydi va ularga osongina murojaat qiladi.
Shuningdek, atributlar dasturdagi har bir obyektni to‘liq ifodalashga yordam
beradi. Ular orqali obyektni tanish, uni tahlil qilish, boshqa obyektlar bilan solishtirish
mumkin. Bu esa dastur tuzilmasini aniq va tizimli qiladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, Python dasturlash tilida konstruktor va obyekt
atributlari obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy poydevorini tashkil etadi.
Konstruktor orqali obyektlar yaratish jarayoni soddalashadi va har bir obyektga
o‘ziga xos atributlar biriktirish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu atributlar obyektning
holatini aniqlaydi, ularning ustida amallar bajarish esa dastur funksionalligini
ta’minlaydi.
Atributlarning to‘g‘ri tashkil etilishi kodni strukturaviy, tushunarli va qayta
ishlashga yaroqli qiladi. Shuningdek, konstruktorlar yordamida dasturchi har bir
obyekt uchun individual qiymatlar belgilash orqali ma’lumotlar yaxlitligini saqlaydi
va dasturda moslashuvchanlikka erishadi.
Umuman olganda, konstruktor va obyekt atributlarini chuqur tushunish –
Python tilida samarali va professional dasturlar yaratish uchun zarur bilimlardan
biridir. Bu mavzuni o‘zlashtirish orqali o‘quvchilar va dasturchilar obyektga
yo‘naltirilgan yondashuv asosida mustahkam bilimga ega bo‘ladilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Абрамян М.Э. "Практикум по программированию на языке Python" — М.:
Бином, 2021.
2. Шабалин Д. "Объектно-ориентированное программирование на Python",
СПб: Питер, 2020.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
199
3. Zelle, J. "Python Programming: An Introduction to Computer Science", Franklin,
Beedle & Associates, 2016.
4. Lutz, M. "Learning Python", 5th Edition, O'Reilly Media, 2013.
5. Tadjibayeva D.S., Yusupova D.O. "Python dasturlash asoslari", Toshkent:
Innovatsiya nashriyoti, 2022.
6. G‘ulomov S., Qurbonov B. "Python dasturlash tili va amaliyot", Toshkent: Fan va
texnologiya, 2021.
7. https://docs.python.org/3/ — Python dasturlash tilining rasmiy hujjatlari va OOP
bo‘yicha ma’lumotlar (ingliz tilida).
8. https://habr.com/ru/articles/443200/ — "Конструкторы и атрибуты объектов в
Python" maqolasi (rus tilida, Habr platformasi).
