MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–4_ Апрель –2025
88
FERMENTLARNING TIRIK ORGANIZMDAGI AHAMIYATI
Qarshi davlat texnika universiteti
dotsent Hamroyev Elmurod Ortiqnazarovich
Qarshi Davlat Texnika Universiteti 2-kurs talabasi
Norqobilova Durdona Mahmathakim qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada fermentlarning barcha tirik organizmda
o’ynaydigan ahamiyatini ko’rib chiqadi. Fermentlar biologik katalizatorlar bo’lib,
ular organizmdagi kimyoviy reaksiyalarni tezlashtirib, metabolizm, oziq moddalarni
hazm qilish, energiya ishlab chiqarish, oqsillar va nuklein kislatalar sintezi, shuning
dek, toksinlar va infeksiyalarga qarshi himoya qilishda muhim ro’l o’ynaydi.
Shunindek maqolada fermentlarning hujayra bo’linishi va genetik materialning
uzatilishi kabi hayotiy jarayonlardagi ahamiyati ham tahlil qilinadi. Fermentlar
organizmning hayotiy faoliyatini saqlash va rivojlantirish uchun zarur bo’lgan asosiy
omil ekanligi ta’kidlanadi.
Kalit so’zlar: Fermentlar, metabolizm, biokimyoviy reaksiya, katalizator,
organizm faoliyati, hazm jarayoni, energiya ishlab chiqarish, enzim, amilaza, pepsin,
lipaza, kraxmal, biosintez reaksiyasi.
ЗНАЧЕНИЕ ФЕРМЕНТОВ В ЖИВЫХ ОРГАНИЗМАХ.
Аннотация: В данной статье рассматривается роль ферментов во всех
живых организмах. Ферменты - это биологические катализаторы, которые
ускоряют химические реакции в организме, играя важную роль в обмене
веществ, усвоении питательных веществ, выработке энергии, синтезе белков и
нуклеиновых кислот, а также защите от токсинов и инфекций. В статье
также анализируется значение ферментов в таких жизненно важных
процессах, как деление клеток и передача генетического материала.
Подчеркивается, что ферменты являются важнейшим фактором,
необходимым для поддержания и развития жизнедеятельности организма.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–4_ Апрель –2025
89
Ключевые слова: Ферменты, метаболизм, биохимическая реакция,
катализатор, жизнедеятельность организма, пищеварительный процесс,
выработка энергии, фермент, амилаза, пепсин, липаза, крахмал, реакция
биосинтеза.
THE IMPORTANCE OF ENZYMES IN LIVING ORGANISMS.
Abstract: This article examines the role of enzymes in all living organisms.
Enzymes are biological catalysts that speed up chemical reactions in the div, playing
an important role in metabolism, nutrient absorption, energy production, protein and
nucleic acid synthesis, and protection against toxins and infections. The article also
examines the importance of enzymes in such vital processes as cell division and the
transfer of genetic material. It is emphasized that enzymes are the most important
factor necessary for the maintenance and development of the div's vital functions.
Keywords: Enzymes, metabolism, biochemical reaction, catalyst, div activity,
digestive process, energy production, enzyme, amylase, pepsin, lipase, starch,
biosynthesis reaction.
Kirish.
Fermentlar (lotincha fermentum-achitqi) enzimlar-hayvon, o’simlik va
bakteriyalarning tirik hujayralardagi oqsilli katalizatorlar. Fermentlar bu - maxsus
oqsillar bo’lib, ular biologik reaksiyalarni tezlashtiruvchi katalizator sifatida ishlaydi.
Tirik organizmlarda ular juda muxim ro’l o’ynaydi, chunki fermentlar metabolitik
jarayonlarni boshqaradi, oziq moddalarning hazm qilishini ta’minlaydi energiya ishlab
chiqarishda ishtirok etadi va organizmni zararli moddalar va infeksiyalardan himoya
qiladi. Ko’pchilik fermentlar a’zo va to’qimalarda shu darajada kamki, hatto ularning
absolyut miqdorini (milligrammlarda) bilish qiyin. Shu sababli Fermentlarning istalgan
a’zodagi miqdorini, ularning faolligiga qarab aniqlanadi. Fermentlarning faollik birligi
uchunbir minutda ma’lum miqdoriga substraktning o’zgarishini katalizlashga ketgan
Fermentlar miqdori qabul qilingan. Fermentlar tirik organizmdagi biosintez
reaksiyalarida faol qatnashadi va ularning normal kechishini taminlaydi. XX asr
boshlariga kelib nemis kimyogari R.Vilshtetter xodimlari bilan Fermentlarni ajratish
va tozalashda adsorbsiya usulidan keng foydalandi. Fermentlar biosintezi genetik kod
tomonidan nazorat etiladi. Ular ichki va tashqi omillar; mutatsiyalar, ionlovchi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–4_ Апрель –2025
90
radiatsiya, ovqatlanish sharoiti va boshqa ta’sirida o’zgarishi mumkin. Oziq
moddalarning hazm qilinishi bu - fermentlarning hayotiy funksiyalaridan biri hazm
qilish tizimi organizmga kirgan oziq moddalarni kichik molekularga bo’lib, ular orqali
ozuqalar so’riladi va organizmni kerakli energiya bilan ta’minlaydi. Amilaza, pepsin,
lipaza kabi fermentlar oziq moddalarni, masalan, kraxmalni, oqsillarni va yog’larni
tarkibiy qismlarga ajratib organizm tomonidan oson hazm qilinadigan holatga
keltiriladi. Tirik organizmlarda barcha kimyoviy jarayonlar bir- biriga bog’liq bo’lib,
ular metabolizmni tashkil etadi. Metabolizm- organizmdagi oziq moddalarni
energiyaga aylantirish, hujayralarning qurilish materiallarini ishlab chiqarish va
chiqindilarni yo’qotish kabi jarayonlar to’plami. Fermentlar bu jarayonlarning
tezligini oshiradi, shuningdek har bir reaksiyaning o’z vaqtida va muvozanatda
bo’lishini ta’minlaydi. Misol uchun glikoliz jarayonida glyukoza molekulalari energiya
ishlab chiqarish uchun parchalanadi, va bu jarayon fermentlarning faoliyati yordamida
tezlashadi.
Fermentlarning taʼsir etishi bir qator omillarga, xususan, temperatura va muhit
pH ga (pH - vodorod koʻrsatkich) bogʻliq. Fermentlarning taʼsir etish optimum
temperaturasi(o’simliklarda) 38-60°, temperatura bundan yuqori boʻlsa, Fermentlar
odatda, denaturatsiyalanib oʻz faolligini yoʻqotadi. Lekin baʼzi Fermentlar
(ribonukleaza, miokinaza) 100° issiqlikka ham chidaydi. Odam va issiq qonli
hayvonlar fermenti 37-38°da, yaʼni tana haroratida taʼsir koʻrsatadi. Fermentlar
faolligining tempuraturaga bogʻliqligidan tibbiyot amaliyotida, jumladan, jarrohlikda
foydalaniladi.
Xulosa:
Fermentlar tirik organizmlar uchun hayotiy ahamiyatga ega bo’lgan
biologik katalizatorlardir. Ular organizmdagi barcha kimyoviy reaksiyalarni
boshqarib, metabolizmni tezlashtiradi, oziq moddalarni hazm qiladi, energiya ishlab
chiqaradi, oqsillar va nuklein kislatalarning sintezini ta’minlaydi hamda organizmni
zararli moddalar va infeksiyalardan himoya qiladi. Inson hayotida, shuningdek, yengil,
oziq-ovqat va kimyo sanoatlarida fermentlardan keng foydalaniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
1.Xamidov X, Raximov A, Jo’rayev Sh. Biokimyo
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–4_ Апрель –2025
91
2.Karimova N.S “Fermentlarning metabolitik jarayonlardagi o’rni”
3.Rasulova M.Z “ Fermentlar va ularning fiziologik jarayonlardagi ahamiyati”
4. Xodjiahmedov A.X Tibbiy biokimyo- Toshkent.
5. E.O.Hamroev./ Determining the ratio of sunflower seed kernels and husks when
preparing the mixture for roasting./ JOURNAL OF NEW CENTURY
INNOVATIONS./ Volume–73_Issue-2_March-2025.
6. E.O.Hamroev./ Ekologiya o‘zgarishidan kelib chiqqan xolda, oziq-ovqat
mahsulotlari ishlab chiqarishda innovasion texnologiyalarni qullash./ JOURNAL OF
NEW CENTURY INNOVATIONS./ Volume–73_Issue-2_March-2025.
7. E.O.Hamroev./ Donning o'rim-yig'imdan keyingi pishishi va saqlashdagi
biokimyoviy jarayonlari. MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT./ №-23,
Mart-2025./ Google Scholar.
8. E.O.Hamroev./ Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishdagi biokimyoviy va
fermentativ jarayonlar./ MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT./ №-23,
Mart-2025./ Google Scholar.
9. E.O.Hamroev, X.Sodiqova./
Golubika o’simligining shifobaxshlik
xususiyatlari./
TA'LIM INNOVATSIYASI VA INTEGRATSIYASI./ 43-son_3-
to’plam_Aprel -2025. https://scientific-jl.com/.
10. E.O.Hamroev, L.Saidova./
O’simliklar tanasida oqsillarning parchalanishini
katalizlovchi fermentlar./
TA'LIM INNOVATSIYASI VA INTEGRATSIYASI./ 43-
son_3-to’plam_Aprel -2025. https://scientific-jl.com/.
