2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
4
TASVIRIY SANʼATDA INNOVATSION METODLAR
Akbarova Rayhona Jamoliddin qizi
Andijon davlat pedagogika institute
Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti
Tasviriy sanʼat va
muhandislik grafikasi yoʻnalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15801911
Annotatsiya.
Ushbu maqolada tasviriy san’at darslarida innovatsion metodlardan
foydalanishning mazmuni, ahamiyati va amaliy qo‘llanilish shakllari haqida ma’lumotlar berilgan.
Jumladan, interaktiv yondashuvlar, multimedia texnologiyalari, “workshop”lar, STEAM
integratsiyasi kabi zamonaviy pedagogik usullar yoritilgan. Shuningdek, bu metodlarning
o‘quvchilar ijodiy salohiyatini rivojlantirishdagi o‘rni, dars samaradorligini oshirishdagi roli va
ta’lim jarayoniga keltiradigan ijobiy natijalari tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
Tasviriy san’at, innovatsion metodlar, interaktiv dars, STEAM yondashuvi,
axborot texnologiyalari, pedagogik innovatsiyalar, ijodiy fikrlash, san’at ta’limi.
Kirish
Bugungi kunda ta’lim tizimida sodir bo‘layotgan o‘zgarishlar, zamonaviy
texnologiyalarning kirib kelishi va yosh avlodning estetik tarbiyasiga qaratilayotgan e’tibor tasviriy
san’at ta’limida ham yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. An’anaviy metodlardan tashqari,
innovatsion metodlar darslarning samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu
maqolada tasviriy san’at darslarida qo‘llanilayotgan innovatsion usullar, ularning ahamiyati va
amaliy qo‘llanishi haqida batafsil so‘z yuritiladi.
Innovatsion metodlar nima?
Innovatsion metodlar — bu dars jarayonida o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini, ijodiy
yondashuvini va bilimlarni chuqur o‘zlashtirishini ta’minlaydigan yangi texnologiyalar va
pedagogik yondashuvlardir. Bu usullar orqali o‘quvchilar nafaqat tayyor bilimlarni o‘zlashtiradi,
balki o‘z fikrini erkin ifodalaydi, amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ladi.
Tasviriy san’atda qo‘llaniladigan innovatsion metodlar
1. Interaktiv metodlar
Bu usulda darslar suhbat, savol-javob, fikr almashish asosida olib boriladi. O‘quvchilar
o‘zaro fikr yuritish, bahslashish orqali san’at asarlarini tahlil qiladi, o‘z estetik qarashlarini
shakllantiradi.
2. Multimedia va raqamli texnologiyalar
Dars jarayonida projektor, kompyuter, interaktiv doska, planshetlar yordamida grafik
dasturlar (Photoshop, CorelDRAW) orqali tasviriy ishlanmalar yaratish mumkin. Bu o‘quvchining
darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va zamonaviy ko‘nikmalarni rivojlantiradi.
3. Amaliy mashg‘ulotlar va “Workshop”lar
Darslarda mashhur rassomlar asarlarini ko‘rib chiqish, ularni chizishga harakat qilish, jonli
modellardan ishlash o‘quvchilarda realistik chizish ko‘nikmalarini hosil qiladi. “Workshop”lar
orqali tajribali ustozlar bilan ishlash imkoniyati yaratiladi.
4. Kollektiv loyihalar
2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
5
O‘quvchilar guruhlarga bo‘lingan holda biror mavzu asosida devoriy gazeta, kollaj yoki
badiiy kompozitsiya yaratadi. Bu usul jamoada ishlash, hamkorlikda fikr yuritish qobiliyatini
rivojlantiradi.
5. STEAM yondashuvi
STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) yondashuvi orqali san’at
fanini boshqa fanlar bilan bog‘lash mumkin. Masalan, geometrik shakllar asosida kompozitsiyalar
yaratish yoki biologik obyektlarni san’at orqali tasvirlash orqali fanlararo integratsiyaga erishiladi.
Innovatsion metodlarning afzalliklari
O‘quvchilarda ijodiy fikrlash va mustaqil ishlash ko‘nikmalari rivojlanadi.
Darslar qiziqarli va samarali o‘tadi.
Amaliy mashg‘ulotlar orqali nazariy bilimlar mustahkamlanadi.
O‘quvchi o‘zini san’at orqali ifoda etish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Axborot texnologiyalariga qiziqish ortadi.
Amaliyotdan misollar
Andijon, Toshkent, Samarqand, Xiva shaharlaridagi maktab va kollejlar tajribasida tasviriy
san’at darslarida multimedia slaydlar, interaktiv o‘yinlar, “Virtual muzeylar” tashrifi, onlayn grafik
dasturlar bilan ishlash keng yo‘lga qo‘yilgan. Bu o‘quvchilarning bilim olish jarayonini yanada
jozibador qiladi.
Xulosa
Tasviriy san’at darslarida innovatsion metodlardan foydalanish ta’limning samaradorligini
oshirish bilan birga, yoshlarning san’atga bo‘lgan qiziqishini, ijodiy salohiyatini kuchaytiradi.
Zamonaviy texnologiyalarni darsga olib kirish orqali ta’lim jarayoni interaktiv, samarali va zavqli
kechadi. Shu bois, har bir o‘qituvchi o‘z darslarida yangicha yondashuvlarni tatbiq etishi zamon
talabi hisoblanadi.
Tasviriy san’at haqida ma’lumot
Tasviriy san’at – bu borliqdagi voqelikni ko‘rish, tasavvur qilish va tasviriy vositalar orqali
ifodalash san’atidir. U inson tafakkuri, estetik qarashi va hissiyotini rang, chiziq, shakl va hajm
orqali namoyon etadi. Tasviriy san’at insoniyat tarixida eng qadimiy san’at turlaridan biri
hisoblanadi. U orqali inson o‘z ichki kechinmalari, dunyoqarashi, ijtimoiy hayoti, tabiatga
munosabatini ifoda etgan.
Tasviriy san’at turlari:
1. Rassomlik (piktura) – qog‘oz, tuval yoki devor yuzasida bo‘yoqlar yordamida rang-barang
tasvirlar yaratish.
2. Grafika – qalam, ko‘mir, sangina yoki siyoh orqali bajariladigan chiziqli, ko‘p hollarda
qora-oq tasvirlar.
3. Haykaltaroshlik (skulptura) – turli materiallar (tosh, yog‘och, bronza va boshqalar)
yordamida uch o‘lchamli tasvirlar, haykallar yaratish.
4. Amaliy san’at – kundalik hayotda foydalaniladigan buyumlarni badiiy bezatish (gilam,
keramika, kashtachilik, yog‘och o‘ymakorligi va h.k.).
5. Arxitektura – bino va inshootlarni badiiy shakllantirish, bezash san’ati.
Tasviriy san’atning vazifalari:
Estetik: go‘zallikni ifodalash, inson qalbida nafislik tuyg‘ularini uyg‘otish.
2025
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 7
6
Tarixiy: o‘tmish hayot, urf-odatlar, voqealarni tasvirlash orqali tarixiy xotirani saqlash.
Ma’rifiy: odamlarni ma’naviy tarbiyalash, tafakkurini boyitish.
Ijtimoiy: jamiyatdagi turli holatlarni aks ettirish, muammolarni ko‘rsatish.
O‘zbek tasviriy san’ati:
O‘zbekiston tasviriy san’ati o‘zining chuqur ildizlariga ega. Bu san’atda Kamoliddin
Behzod, Usta Alixon, Chingiz Ahmarov, Raxim Ahmedov, Said Ahmadov kabi mashhur rassomlar
katta hissa qo‘shgan. O‘zbek rassomchiligi Sharq miniatyura san’atidan boshlangan va bugungi
kunda zamonaviy yo‘nalishlarda ham rivojlanib bormoqda.
REFERENCES
1.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
Rasulov A., Qodirova Z. Tasviriy san’at metodikasi. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 2018.
3.
Eshmamatova S., Turg‘unboyeva M. Innovatsion pedagogik texnologiyalar. – T.: Fan va
texnologiya, 2017.
4.
Nishonov Q., Sayfullayev A. Pedagogik texnologiyalar. – T.: Yangi asr avlodi, 2015.
5.
Abdullaeva Z., Tursunov A. Tasviriy san’at darslarida interaktiv metodlar. // O‘zbekiston
san’ati jurnali, 2021, №3.
6.
O‘ralov A. Zamonaviy darsda pedagogik yondashuvlar. – Andijon davlat universiteti ilmiy
to‘plami, 2020.
7.
Azizov M. Tasviriy san’at ta’limida zamonaviy axborot texnologiyalari. // Ilmiy-amaliy
jurnal “Ta’lim va taraqqiyot”, 2022, №1.
8.
UNESCO. Art Education in the 21st Century. Paris, 2019. (UNESCO rasmiy saytida
mavjud)
