Oktabr, 2025-Yil
41
INTONATSIYA, MIMIK, KINESTIK VOSITALARNING O’ZBEK VA INGLIZ
TILLARIDAGI O‘RNI
Yusupova Zarina Tuxtamurodovna
Webster universiteti magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.17310963
Annotatsiya.
Ushbu maqolada etik muloqot vositalarining lingvopragmatik tizimi
doirasida intonatsiya, mimika va kinestik (tana-harakat) vositalarning o‘zbek va ingliz tillaridagi
o‘rni tadqiq etiladi. Maqola nazariy va empirik jihatdan yondashuvni uyg‘unlashtiradi: mualliflar
avvalo intonatsion va noverbal nazariyalarni (display rules, proxemics, facial expression theory)
tahlil qiladi, so‘ngra o‘zbek va ingliz tilidagi og‘zaki muloqot matnlari, sahna dialoglari va
videokorpus namunalarini lingvopragmatik metodlar orqali taqqoslaydi. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatadiki, o‘zbek muloqot madaniyati kinestik va mimik vositalarni duo, hurmat va ijtimoiy
ierarxiyani mustahkamlash vositasi sifatida kengroq ishlatadi; ingliz tilida esa yuz ifodasi va imo-
ishoralar ko‘proq individuallik, aniqlik va ijtimoiy masofani belgilashda xizmat qiladi. Intonatsiya
esa har ikki tillarda etik mazmunni modulyatsiya qiladi: iltimoslar va uzrlar yumshatiladi,
dramatik nutqda esa noverbal elementlar semantik va pragmatik yukni sezilarli darajada
kuchaytiradi. Maqola nazariy jihatdan lingvopragmatika va noverbal kommunikatsiya
tadqiqotlarini boyitadi hamda amaliy jihatdan til o‘qitish, tarjima, madaniyatlararo
kommunikatsiya va sahna amaliyotlari uchun tavsiyalar beradi.
Kalit so‘zlar:
intonatsiya, mimika, kinestika, noverbal kommunikatsiya, lingvopragmatika,
etik muloqot, proxemika, yuz ifodasi, dramatik nutq, madaniyatlararo tafovut.
Abstract.
This article examines the role of intonation, facial expressions (mimics), and
kinesic signals within the linguopragmatic system of politeness and ethical communication in
Uzbek and English. Combining theoretical review and empirical analysis, the study first outlines
key frameworks (display rules, proxemics, facial expression universals) and then conducts
comparative analyses of spoken interaction samples, theatrical dialogues, and video-corpus
excerpts from both languages. Findings indicate that in Uzbek communicative practice kinesic
and facial signals are extensively used to convey communal values — blessing, respect, and
deference — whereas in English-speaking contexts such signals more often index individuality,
interpersonal distance, and information clarity. Intonation systematically modulates pragmatic
meanings in both languages: it softens imperatives and requests, marks apology strategies, and—
together with facial and bodily cues—substantially enhances the pragmatic force of dramatic
utterances. The study contributes theoretically to linguopragmatics and nonverbal communication
research and offers practical implications for language teaching, translation, intercultural
communication, and performance practice
Keywords:
intonation; facial
expression; kinesics; nonverbal communication;
linguopragmatics; politeness; proxemics; facial cues; dramatic speech; cross-cultural variation.
Kirish
Insonlar o‘rtasidagi madaniy, ijtimoiy va ruhiy aloqalarni tartibga soluvchi murakkab
jarayon etik muloqotdir. Bu jarayon til vositalari bilan bir qatorda, intonatsiya, mimika, kinestika,
ya’ni tana harakatlari kabi noverbal unsurlar orqali ham amalga oshadi. Tilshunoslikda bunday
Oktabr, 2025-Yil
42
vositalar lingvopragmatik tizimning ajralmas qismi sifatida qaraladi, chunki ular so‘zlovchining
maqsadini, hissiyotini, munosabatini va muloqotdagi etika me’yorlarini aniqlashtiradi. O‘zbek
madaniyatida etik muloqot faqat “so‘z” bilan emas, balki “ohang” va “harakat” orqali ham
baholanadi. Shu bois etik muloqotni faqat verbal sathda emas, balki intonatsion va noverbal
sathlarda o‘rganish zamonaviy lingvopragmatikaning dolzarb yo‘nalishlaridan biridir.
Etik muloqotning lingvopragmatik mohiyati — bu nutqiy faoliyatda axloqiy me’yorlarga
amal qilgan holda muloqot o‘rnatish va uni saqlash jarayonidir. Uning lingvopragmatik mohiyati
quyidagi omillar orqali belgilanadi: Pragmatik maqsad: suhbatdoshga hurmat, samimiyat, yoki uzr
ifodalash; kommunikativ kontekst: ijtimoiy maqom, yosh, jins, muhit; noverbal ishoralar: ovoz
ohangi, mimika, tana harakati kabilar hisoblanadi. Masalan, “Kechirasiz” so‘zi
tinch ohangda
aytilsa — samimiy,
keskin ohangda
aytilsa — majburiy yoki sovuq tarzda qabul qilinadi. Demak,
ohangning lingvopragmatik vazifasi mazmunni to‘liq shakllantiradi.
Asosiy qism
Intonatsiyaning etik muloqotdagi roli bu - nutqning melodiya, urg‘u, temp va pauza orqali
shakllanadigan akustik va ma’no uzatuvchi tizimidir. Etik muloqotda intonatsiya quyidagi
funksiyalarni bajaradi: emotsional-funksional vazifa – suhbatdoshga nisbatan samimiylik, hurmat,
ehtirom, achinish yoki iltifotni ifodalaydi. Masalan: “Rahmat” so‘zi baland ohangda –
quvonchni,past ohangda – muloyimlikni bildiradi. Ijtimoiy-pragmatik vazifa – muloqot
ishtirokchilari o‘rtasidagi maqom farqini ko‘rsatadi.Masalan, o‘qituvchi bilan suhbatda baland
ohang noo‘rin; sokin, tinch ohang esa odob belgisi sifatida qabul qilinadi.Estetik vazifa – nutq
madaniyati va so‘zlashuv ohangidagi chiroy, e’tibor, madaniyat darajasini belgilaydi. Shunday
qilib, intonatsiya so‘zlovchining axloqiy pozitsiyasini aks ettiruvchi lingvopragmatik belgi
hisoblanadi.
Mimika – bu yuz mushaklari orqali hissiy holatni ifodalovchi vosita.
Etik muloqotda mimika so‘z ma’nosini to‘ldiradi yoki yumshatadi. O‘zbek xalqining milliy etikasi
tabassumni hurmat, iliqlik va mehmondo‘stlik belgisi sifatida qadrlaydi. Ingliz tilidagi “smile
culture” bilan o‘xshash jihatlari bo‘lsa-da,o‘zbek madaniyatida tabassum ko‘proq axloqiy qadriyat
bilan bog‘liq. Mimika va kinestik vositalarning kommunikativ funksiyasining nutqqa ta’siri:
semantika, pragmatika, persvaziv effekt kabilar yordamida so‘zlar qatlamiga qo‘shimcha kontekst
qo‘shiladi: masalan, “Rahmat” so‘zining yuz ifodasi (samimiy tabassum vs majburiy jilmayish)
xabarning sincerity (samimiylik) darajasini belgilaydi. Ingliz tilida “Thank you” ning yengil,
yuzga surtgan tabassumi bilan aytilishi — rasmiy emas, do‘stona — deb o‘qiladi. Pragmatik
funktsiyalar quyidagi holatlarni ifodalaydi: xushmuomalalik (politeness): yuz ifodasi yordamida
hurmat
yoki
kamtarlik
signallari
beriladi
(bosh
egish
+
muloyim
tabassum);
kinoya(ironiya),yolg‘onni oshkor etish: gapning yuz ifodasi bilan mos kelmasligi ironiyani yoki
noaniqlikni ochib beradi (“I’m fine” — ammo yuzda qayg‘u), so’z amaliyoti (speech act
support)ni (iltimos, uzr, buyruq) kuchaytiradi yoki yumshatadi.Persvaziv (ishontirish) ta’sirida
tadqiqotlar yuz ifodasining samimiy ko‘rinishi nutqning ishontirish kuchini oshirishini ko‘rsatadi
(Ekman; Mehrabian). Masalan, dalilni taqdim etayotgan nutqchining yuz ifodasi ishonchli bo‘lsa,
auditoriya fikrini o‘zgartirish osonroq, deb hisoblashadi.
O’zbek va ingliz tillarida o‘xshash va farqli mimikalar — aniq misollar kuzatiladi.
Quyidagi aniq, amaliyot asosidagi misollarni keltiramiz. Har bir misolda verbal matn → tipik
Oktabr, 2025-Yil
43
mimika → pragmatik o‘qish holati ifodalangan. Masalan, minnatdorchilik: o‘zbek tilida:
“Rahmat
sizga.”
→ yumshoq tabassum + boshni biroz egish → samimiy hurmat, chuqur minnatdorchilikni
ifodalasa, ingliz tilida:
“Thank you very much.”
→ ochiq tabassum + ko‘z bilan to‘g‘ri aloqa →
do‘stona va rasmiy ravishda qalbiy minnatdorchilikni ko’rsatadi.Ular orasidagi tafovut
:
o‘zbekcha
ifodasida duo, iltijo, past ton bilan, ingliz ifodasi esa ko‘proq egalikdagi minnatdorchilikni
bildiradi. Uzr so‘rash o‘zbek tilida:
“Kechirasiz, men kech qoldim.”
→ pastga qarash + bosh egish
+ qo‘lni ko‘ksiga qo‘yish → aybni qabul qilish va hurmatni ifoda qilsa, ingliz tilida:
“I’m sorry
I’m late.”
→ ko‘z bilan qisqa aloqa + yengil tabassum yoki og‘ir yuz → aniq xatosini ta’kidlash
yoki romantik ifodalarni anglatadi. O‘zbek tilida kinestik elementlar (bosh egish, qo‘l ko‘ksga)
aybni tan olishni kuchaytiradi; inglizda verbal ravishda ko‘proq izoh berish kabi odatiy ma’nolarni
ifoda etadi. Hayrat va e’tiroz ma’nolari ifodalangan holatlarga ham duch kelish mumkin. O‘zbek
tilida:
“Voy, nima gap?”
→ ko‘zlarini keng ochish + qo‘lni peshonaga qo‘yish → dramatik
hayrat, afsus mazmunini ifodalaydi. Ingliz tilida:
“Oh my goodness!”
→ ko‘zlarni keng ochish +
qo‘l yengil ochilishi → hayrat va aniqlik kabilarni bildiradi.
Tafovutni kuzatadigan bo’lsak, i
kkala
madaniyatda ham yuz ifodasi keng ochish (hands-to-face) ishlatiladi; ammo o‘zbek dramatik
holatlarda qo‘lni peshonaga qo‘yish — an’anaviy, dramatik effektni oshiruvchi element
hisoblanadi. Iltimos , yumshatish mazmuni o‘zbek tilida:
“Surilib o‘tirolmaysizmi?”
→ ko‘zda
muloyimlik + boshni biroz egish + kaftni oldinga siqish → buyruqni yumshatish, ehtiromni
anglatsa, ingliz:
“Could you please move a little?”
→ iltimos bilan tabassum + bosh bilan nodding
(balkaning) → indirect request, ya’ni bilvosita iltimos mazmunini ifodalaydi. Ikkala tilda ham
mimika iltimosni yumshatadi; o‘zbekda bosh egish va qo‘l harakati madaniy jihatdan ko‘proq
e’tibor talab qiladi.
Dramatik nutqdagi (sahna/teatr) mimikaning o‘rni eng kuchli vositalardan biridir: sahna
ijodida yuz ifodasi qahramonning ichki holatini so‘zsiz ochib beradi. Masalan, o‘zbekcha
dramatik misollarda o’ta ekspressivlik ko’zga tashlanadi. “Men seni kechirmayman!” Mimika esa
bunday o’rinlarda qattiq ko‘z qarashi, tishlarni siqish, jag‘ni oldinga chiqarish, badanni
himoyalovchi pozitsiya (qo‘lni ko‘krakka yaqinlashtirish kabilar bilan ifodalanadi.Ta’siri shundan
iboratki, so‘zning tajovuzkorligi kuchayadi; tinglovchi qahramonning qat’iyatliligi va ichki
qizg‘inligini sezadi — bu ifoda o‘zbek sahna an’analarida kuchli dramatik effekt beradi. Inglizcha
dramatik misol keltiradigan bo’lsak, “I will never forgive you.” (Men seni hech qachon
kechirmayman!) Mimikada fixed stare (bir nuqtaga tikilib qarash, qotib qolgan nigoh, odam uzoq
vaqt ko’zini uzmay qaraydi- bu g’azab, diqqat, yoki tajovuz belgisi bo’lishi mumkin), tightened
lips (qattiq qisilgan lablar – bu odatda g’azab, norozilik va sabrni yo’qotmaslikka urinish belgisi),
forward-leaning posture (gavdaning oldinga egilgan holati- bu tananing oldinga engashishida
hujumkorlik, qiziqish yoki tayyorgarlikni bildiradi), minimal blinking, ya,ni ko’z qaroqlarining
qotib qolgan holati,ko’zni deyarli pirpiratmaslik, kiprik qoqmaslik, bu harakatda kuchli diqqat,
stress yoki naoratni yo’qotmaslik belgisidir), demak, keltirilgan misollardagi tana tilini
yuqoridagicha izohlash mumkin. Bunday nutq shakllarida so’z orqali inkor etish(leksik inkor)dan
tashqari mimikaning qo’shilishi qat’iylik va sovuqqonlokni ifodalaydi. Yuzda hissiy ifodalarni
sovuq ko’rsatish orqali kulmasdan, qosh-qovoq, ko’z harakatsizligi kabilar qat’iylik va
sovuqqonlik belgilarini ko’rsatadi. G’arb madaniy sahna san’atida bu kombinatsiya – hissiy
befarqlik (emotional detachment) va qasos olish, intiqom (retributive intent)ni ko‘rsatadi.
Oktabr, 2025-Yil
44
O‘zbek sahnada kinestik elementlar (qo‘lni ko‘krakka qo‘yish, peshonaga qo‘yish) ham
madaniy an’anaga asoslangan dramatik signallar — tomoshabinning empatiyasini uyg‘otadi.
Ingliz sahnada yuzning “holding” (emotional restraint) usuli — minimal mimika + kat’iy lablar —
ko‘proq “control” va “coldness”ni ifodalaydi.Ikkala madaniyatda ham mimika dramatik xabarni
kuchaytiradi,
lekin
madaniy
display-rules
(qoidalar)
tafovutlari
tufayli
tomoshabin
interpretatsiyasi farq qiladi. Mimika universallarni o‘z ichiga olsa ham, uning madaniy display-
qoidalari o‘zbek va ingliz tillarida aniq farq qiladi. Mimika nutq mazmunini semantik va
pragmatik jihatdan boyitadi: samimiylik, aybni tan olish, qattiqlik, yumshoqlik kabi ishlarni yuz
ifodasi yordamida yetkazish mumkin. Dramatik nutqda mimika — dramatik effekt (pathos, ethos)
yaratishda markaziy o‘rin tutadi; lekin sahna interpretatsiyasi madaniy kontekstga mos bo‘lishi
zarur.
Kinestika - til orqali muloqot jarayonida faqat so‘zlarning o‘zi yetarli bo‘lmaydi. Insonning
tana harakati, mimika, ko‘z qarashi, qo‘l ishorasi kabi noverbal belgilar mazmunni to‘ldiruvchi,
kuchaytiruvchi yoki yumshatuvchi vositalar sifatida faol ishlaydi. Shunday belgilar kinestik
vositalar deb ataladi. Ular til tizimi bilan birga ishlovchi, lekin undan mustaqil bo‘lgan
kommunikativ kod bo‘lib, har bir madaniyatda o‘ziga xos shakl va ma’no oladi.Kinestik belgilar
lingvopragmatik tizimning ajralmas qismi hisoblanadi, chunki ular so‘zlovchining niyatini,
hissiyotini, ijtimoiy mavqeini va muloqotdagi pozitsiyasini noverbal tarzda bildiradi. Shu jihatdan,
ularning tahlili madaniyatlararo kommunikatsiyada ham katta ahamiyatga ega. Kinestika — bu
tana, qo‘l, bosh yoki gavda harakatlari orqali ma’no ifodalash tizimi.O‘zbek tilida “boshi bilan
tasdiqlash”, “qo‘lni yurakka qo‘yish”, “bosh egish” kabi harakatlar ehtirom, minnatdorchilik yoki
uzr ma’nosini beradi.Masalan: qo‘lni yurakka qo‘yish – chuqur hurmat ifodasi; bosh egish – uzr
yoki ehtirom belgisi;qo‘l silkitish – samimiy salomlashuv; qo‘lni orqaga qo‘yish – kamtarlik,
o‘zini tiyish belgisi.Bu kinestik belgilar milliy muloqot etikasining madaniy semiotikasini tashkil
etadi. Ular so‘zsiz axborot uzatish vositasi sifatida til birliklariga teng keladi.
O‘zbek va ingliz tillarida kinestik vositalarning mazmunga ta’siri sezilarli bo’lib, bu
tillarda kinestik vositalar verbal nutqning mazmunini to‘ldiruvchi funksiyani bajaradi.
Masalan:o‘zbek tilida “Xush kelibsiz!” deyilganda qo‘lni ko‘ksiga qo‘yish va boshni egish
so‘zning semantik doirasini kengaytirib, samimiylik va hurmat ohangini hosil qiladi.Ingliz tilida
esa “Welcome!” deganda tabassum, boshni qimirlatish, yoki qo‘l siqish orqali samimiy kayfiyat
bildiriladi, ammo bu harakatlar individual va shaxsiy erkinlik doirasida bo‘ladi. Bu farq
jamoaviyik (O‘zbekiston) va individualistik (Angliya, AQSh) madaniyat turlarining
kommunikativ madaniyatiga bevosita bog‘liqdir. Mazmunni yumshatish yoki kuchaytirishdan
tashqari kinestik vositalar ko‘pincha so‘zning keskinlik darajasini o‘zgartiradi. O‘zbek tilida
“Surilib o‘tirishingiz mumkinmi?” deganda, bu buyruqning yumshatilgan shaklidir. Gap
aytilayotganda bosh egish, tabassum, kaft bilan joy ko‘rsatish mazmunni yumshatadi. Ingliz tilida
“Could you please move a little?” deganda so‘zlovchi yumshoq intonatsiya va tabassum bilan
iltimos ohangini kuchaytiradi.Bu o‘rinda kinestik vosita so‘zning pragmatik qiymatini o‘zgartirib,
nutqni etik chegarada ushlab turadi.
Kinestik belgilar, ayniqsa, emotiv nutqda mazmunni chuqurlashtiradi: o‘zbek tili nutqida
qo‘lni peshonaga qo‘yish — afsus yoki charchoq belgisi (“Voy, unutibman!”). Ingliz tilida esa
boshni orqaga tashlab “Oh no!” deyish – hayrat yoki pushaymonlik ifodasi. Bu belgilar so‘zning
Oktabr, 2025-Yil
45
emotsional yukini ikki madaniyatda turlicha ifodalaydi.Uslublar kesimida kinestik vositalarning
qo‘llanishi ham alohida til hodisasi hisoblanadi, jumladan, og‘zaki so‘zlashuv uslubida kinestik
vositalar eng faol qo‘llanadi. O‘zbek suhbatlarida bosh, qo‘l, yelkalar orqali emotsional
munosabat bildirish tabiiy hol. Masalan,“Ha, bo‘ladi”, “Mayli” so‘zlari boshni qimirlatish, ko‘z
bilan tasdiqlash bilan birga kechadi. Ingliz tilida “Sure”, “Okay” so‘zlari bilan bosh barmoqni
yuqoriga ko’tarish (thumbs up), bosh irg’ash (nodding) yoki yengil yarim tabassum (half smile)
birga ishlatiladi. Bu vositalar muloqotning tabiiyligini ta’minlaydi, lekin ularning ko‘lam va
intensivligi madaniyatga bog‘liq. Badiiy matnlarda kinestik vositalar obrazlilikni kuchaytiradi.
Masalan: Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” asarida “Kumush yuzini yerga solib sukut saqladi”
jumlasi kinestik ifoda orqali hayo va muloyimlikni bildiradi. Ingliz adabiyotida esa J. Austen “She
folded her hands quietly” (u qo‘llarini tinchgina tutdi) ifodasi sokinlik va kamtarlikni aks ettiradi.
Bu holatda kinestik belgilar matnning psixologik fonini yaratadi. Ilmiy nutqda kinestik vositalar
cheklangan tarzda ishlatiladi. Lektor yoki ma’ruzachi qo‘l ishorasi yoki bosh harakati orqali urg‘u
beradi, lekin hissiy ifodalardan qochadi.
Ingliz akademik nutqida esa hand gestures for emphasis (qo‘l harakati orqali urg‘u berish) va eye
contact with audience (ko‘z bilan aloqa) — tinglovchini diqqatda ushlab turuvchi vosita sifatida
muhim sanaladi.
Sahna uslubida, teatr va kino matnlarida kinestik belgilar semantik og‘irlikka ega. O‘zbek
sahna tilida qo‘lni ko‘ksiga qo‘yish, bosh egish — milliy timsol; ingliz teatrida esa facial
expression (mimika) asosiy yukni bajaradi. Qiyosiy misollar tahlili uchun quyidagi jadvalga nazar
tashlaymiz:
Holat
O‘zbek tilida ifoda
Ingliz tilida ifoda
Farq va mazmuniy ta’sir
Hurmat
Qo‘lni ko‘ksiga qo‘yish
bilan “Rahmat”
Tabassum bilan
“Thank you”
O‘zbekcha ifoda samimiy, tanaviy,
diniy ohangda; inglizcha neytral,
sotsial tarzda
Uzr
Bosh egish, qo‘lni
ko‘ksiga qo‘yish — “Uzr
so‘rayman”
Ko‘z bilan aloqa, qo‘l
harakati bilan “I’m
sorry”
O‘zbekcha o‘zini past qo‘yish;
inglizcha tushuntirish yoki
pushaymonlik ifodasi
Vidolashuv
“Xayr, sog‘ bo‘ling” –
bosh egish, qo‘l silkish
“Goodbye”, “See you”
– qo‘l silkitish,
tabassum
O‘zbek madaniyatida rasmiy va
hissiy ohang; ingliz madaniyatida
engil, ijobiy ohang
Hayrat
Qo‘lni peshonaga urish:
“Voy, bu nima!”
Ko‘zlarni kattalash,
“Oh my God!”
O‘zbekcha dramatik, inglizcha
emotsional, lekin nazorat ostida
Kinestik vositalar lingvopragmatik tizimning universal, lekin madaniy jihatdan
farqlanuvchi elementi hisoblanadi. Ular mazmunni boyitadi, emotsiyani kuchaytiradi va
so‘zlovchi-intentni ifodalaydi.O‘zbek madaniyatida kinestik belgilar sokinlik, hurmat, samimiyat
bilan uyg‘un bo‘lsa, ingliz madaniyatida ular ochiqlik, mustaqillik va ekspressivlik bilan
tavsiflanadi. Har ikki tilda ular etik muloqot madaniyatining poydevorini tashkil etadi va ularni
to‘g‘ri talqin etish madaniyatlararo aloqa samaradorligini oshiradi.Bu kinestik belgilar milliy
muloqot etikasining madaniy semiotikasini tashkil etadi. Ular so‘zsiz axborot uzatish vositasi
sifatida til birliklariga teng keladi.
Oktabr, 2025-Yil
46
Intonatsiya, mimika va kinestikaning lingvopragmatik uyg‘unligi etik muloqot tizimida
verbal (so‘z) va noverbal (intonatsiya, mimika, kinestika) vositalar o‘zaro semantik uyg‘unlikda
ishlaydi.Masalan, “Kechirasiz” iborasini: yumshoq ohangda + tabassum bilan + bosh egib aytilsa
— samimiy uzr; baland ohangda + jiddiy yuz bilan aytilsa — rasmiy yoki sovuq kechirim.
Demak, lingvopragmatik ma’no faqat so‘z orqali emas, balki
intonatsion va kinestik kontekst
orqali
ham belgilanadi. Shu sababli, etik muloqot madaniyatini o‘rganishda noverbal
komponentlarni alohida tahlil qilish zarur. Etik muloqot vositalarining lingvopragmatik tizimida
intonatsiya, mimika va kinestika nutqning emotsional, axloqiy va estetik qirralarini ifodalovchi
asosiy unsurlardir.
O‘zbek tilida bu vositalar milliy qadriyatlar — mehmondo‘stlik, kamtarlik, ehtirom, samimiyat
bilan chambarchas bog‘langan. Ular yordamida so‘zlovchi suhbatdoshga bo‘lgan munosabatini,
axloqiy pozitsiyasini va madaniy darajasini namoyon etadi.
Demak, etik muloqotni to‘liq anglash uchun verbal va noverbal tizimlarni birgalikda o‘rganish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ekman, P. (1992).
Emotions Revealed: Recognizing Faces and Feelings to Improve
Communication.
Times Books.
2.
Birdwhistell, R. L. (1970).
Kinesics and Context: Essays on Body Motion Communication.
University of Pennsylvania Press.
3.
Kendon, A. (2004).
Gesture: Visible Action as Utterance.
Cambridge University Press.
4.
Goffman, E. (1967).
Interaction Ritual: Essays on Face-to-Face Behavior.
Anchor Books.
5.
Hall, E. T. (1966).
The Hidden Dimension.
Anchor Books.
6.
Leech, G. (2014).
The Pragmatics of Politeness.
Oxford University Press.
7.
Mahmudov, N. (2004).
Til va nutq madaniyati.
Toshkent: Fan.
8.
Xudoyberganova, Z. (2015).
Noverbal muloqotning lingvopragmatiK xususiyatlari.
Toshkent: TDPU nashriyoti.
9.
Abdurahmonov, G‘. (1998).
Nutq madaniyati asoslari.
Toshkent: O‘qituvchi
10.
Karimov, N. (2010).
O‘zbek madaniyatida nonverbal muloqot vositalari.
Samarqand:
SamDU.
11.
Jo‘raev, M. (2018).
Kommunikativ kompetensiya va noverbal ifoda.
Samarqand: SamDU
nashriyoti.
