Oktabr, 2025-Yil
280
XALQARO TAJRIBALARDA TA’LIM RIVOJLANISHINING ASOSIY YO’NALISHLARI
VA OLDINGI TA’LIM TAJRIBALARI
Turemuratova Aziza Begibaevna
Qoraqalpoq davlat universiteti “Pedagogika va psixologiya” kafedrasi assistenti.
Boynazarova Marjona Ulugʻbek qizi
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
Rajabova Dinora Rashidbek qizi
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
Saparboyeva Sevinch Umid qizi
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17446690
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqotda xalqaro tajribalarga asoslangan ta’lim yo’nalishlari asosida
foydalaniladigan pedagogik metodlar haqida ma’lumotlar berilgan. Ta’limning zamonaviy modellari
asosida yangi innovatsion xalqaro tajribalardan kelib chiqqan holda ta’lim sifatini oshirish bo’yicha
tadqiqotlar natijalariga asoslanadi. Ta’lim yo’nalishlarining modellarida kolloborativ ta’limning
rivojlanish bosqichlari misol tariqasida keltirib o’tilgan. Kolloborativ ta’lim yo’nalishida o’qitish
tizimi bu o’quvchilarning jamoaviy ishlash ko’nikmalarini oshirishga yordam beradi. Bu pedagogik
tadqiqotlar natijalarida ta’limning barcha sohalarida tadbiq etilgan holda tahliliy natijalarni
ko’rishimiz mumkin.
Kalit so’zlar:
Ta’lim tizimi, pedagogik tadqiqotlar, kolloborativ ta’lim, ta’lim dasturlari,
pedagogik mahorat, o’qitish metodlari.
MAIN DIRECTIONS OF EDUCATIONAL DEVELOPMENT IN INTERNATIONAL
EXPERIENCES AND PREVIOUS EDUCATIONAL EXPERIENCES
Abstract.
This study provides information on pedagogical methods used in educational areas
based on international experience. It is based on the results of research on improving the quality of
education based on new innovative international experiences based on modern models of education.
The stages of development of collaborative learning in educational area models are given as
examples. The teaching system in the field of collaborative learning helps to improve the teamwork
skills of these students. In the results of this pedagogical research, we can see analytical results that
can be applied in all areas of education.
Keywords:
Education system, pedagogical research, collaborative learning, educational
programs, pedagogical skills, teaching methods.
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ В МЕЖДУНАРОДНОМ
ОПЫТЕ И ПРЕДЫДУЩЕМ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ОПЫТЕ
Аннотация.
В данном исследовании представлена информация о педагогических
методах, используемых в образовательных областях, основанная на международном опыте.
В основу исследования легли результаты исследований по повышению качества
образования на основе нового инновационного международного опыта, основанного на
современных моделях образования. В качестве примеров приведены этапы развития моделей
совместного обучения в образовательных областях. Система обучения в области
совместного обучения способствует развитию навыков командной работы у этих
Oktabr, 2025-Yil
281
студентов. В результате данного педагогического исследования получены аналитические
результаты, которые могут быть применены во всех областях образования.
Ключевые слова:
Система образования, педагогические исследования, совместное
обучение, образовательные программы, педагогическое мастерство, методы обучения.
Kirish
Hozirgi kunga kelib dunyo tajribasidan erishilgan natijalarga ko’ra ta’limni modernizatsiya
qilish jarayonida interaktiv, kollaborativ va loyiha asosidagi o‘qitish yondashuvlari tobora keng
qo‘llanilmoqda. Masalan, Finlyandiya, Koreya, Kanada, Singapur va Yaponiya kabi davlatlar ta’lim
tizimlarida zamonaviy ta’lim dasturlari asosida o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini qo‘llab-
quvvatlovchi, pedagogik metodlarni raqamli texnologiyalar asosida qurilgan o‘quv jarayonlaridan
foydalanish bosqichlari joriy etilgan. Shu bois bugungi kunda ta’lim sohasidagi islohotlar yangi
o’qitish modeliga o‘tmoqda. Mazkur tadqiqotda xalqaro tajribalar asosida ta’lim rivojlanishining
asosiy yo‘nalishlari, tarixiy bosqichlari, zamonaviy pedagogik metodlar, kollaborativ ta’lim shakllari
va o‘qituvchining o‘quvchilar bilimini oshirishdagi vazifalari ilmiy tahlil qilinadi. Finlyandiya ta’lim
tizimi dunyodagi eng samarali tizimlardan biri bo'lib hisoblanadi. OECD PISA reytingiga ko‘ra, bu
mamlakat o‘quvchilari o‘qish, matematika va tabiiy fanlardan eng yuqori natijalarni ko‘rsatgan.
Finlyandiyada o‘quv jarayoni shaxsga yo‘naltirilgan, baholash tizimi rag‘batlantiruvchi,
o‘qituvchilar esa ilmiy-pedagogik tayyorgarligi sifatida yuqori mutaxassislardir. Ta’limda hamkorlik
(kolloborativ ta’lim modeli), muhokama, ijodiy fikrlash va mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini
shakllantirishga alohida e’tibor qaratiladi. O’quvchi-yoshlarning kolloborativ shakllanishini o'rganish
uchun ularning ruxiyatini va fanga bo’lgan qiziqishlarini oshirish lozim. Zamonaviy o'quv jarayoni
o'qitishning barcha mavjud tashkiliy shakllaridan foydalangan holda metodlardan foydalanish kerak.
O'qituvchining talaba bilan birgalikdagi ishlash faoliyati sharoitidagina har bir kishi uchun
o'ziga xos shaxsiy ma'noga ega bo'lgan hamkorlikdagi kolloborativ shakllanishdagi munosabatlari
o’rganiladi. Ular muayyan munosabatlarda, shuningdek, o'qituvchi va talabalarning o'zaro ta'sirida,
nutq harakatlarini muvofiqlashtirishda namoyon bo'ladi. Shuni ta'kidlash kerakki, agar o'qituvchi
o'quvchilar bilan haqiqiy hamkorlikni targ'ib qilsa, u holda dars uchun aniq maqsadni shunday qilib
qo'yadiki, u ishlab chiqarilayotgan muloqotning haqiqiy maqsadlariga mos keladi. Talabaga nafaqat
darsning asosiy maqsadini, balki unga erishishning mumkin bo'lgan yo'lini amalga oshirish
jarayonida yordam beradi. Ta'limdagi muvaffaqiyat darajasi nafaqat o'qituvchi va talabaning ishini
birgalikda muvofiqlashtirish, balki ularning shaxsiyatlarining o'zaro ta'siri, shuningdek, ular o'rtasida
shakllanadigan o'zaro tushunish bilan ham bog'liq. O'qituvchining kasbiy tayyorgarligi maqbul
bo'lgan taqdirda, uning uslubiy, shuningdek, o'z harakatlarini maqsadga muvofiq rejalashtirish
qobiliyati darajasida o'qitish samarasi o'zaro bog'liq bo'lmagan munosabatlar tufayli kamayishi
mumkinligini aynan shu bilan izohlash mumkin. Kolloborativ shakllanish holati asosian ma'lum bir
talabalar guruhi (jamoaviy talabalar guruhi) o'rtasida rivojlanadi. Agar umumiy kontekstda bevosita
pedagogik, ta'lim sohasidagi hamkorlik haqida gapiradigan bo'lsak, o'qituvchining talaba bilan o'zaro
munosabati, talabalarning faqat har biri bilan o'zaro munosabati jarayonida shakllanadigan uchta
asosiy omil mavjudligi zarurligini yodda tutish kerak. Pedagogik ta’limning zamonaviy modelida
ta’lim texnologiyasidan boshqa birgalikdagi faoliyat davomida, shuningdek, o'qituvchilarning
fanlararo aloqalar tizimidagi o'zaro ta'sirida namoyon bo’lishi haqida ma’lumotlar keltirib o’tilgan.
Oktabr, 2025-Yil
282
Ushbu texnologiyaning asosiy g'oyasi turli xil ta'lim sharoitlarida o'quvchilarning faol
birgalikdagi ta'lim faoliyati uchun sharoit yaratishdir. Birgalikda o'qitish usulidan foydalangan holda
darslarni o'tkazishning bir nechta eng samarali variantlari mavjud. Shu bilan birga, umumiy ish uchun
individual javobgarlik ham, butun jamoaning mas'uliyati ham mavjud.
Guruhning barcha a'zolari yaqin va doimiy aloqada bo'lishadi, har biri guruhga o'z
kolloborativ harakatlarini keltiradi, har biri mahsuldorlikni oshirish uchun guruhning boshqa
a'zolarining ishiga hissa qo'shishi va shu bilan har birining ish faoliyatini doimiy ravishda
takomillashtirish tamoyiliga qo'shilishi mumkin. Kolloborativ rivojlanish vazifa va umuman loyiha
ichida amalga oshiriladi. Guruh a'zolarining o'zaro ta'siri uzoq muddatli bo'lib, yakuniy maqsadga
erishishda jamoani muvofiqlashtirish yordam beradi. Guruh a'zolari o'rtasida ko'proq
muvofiqlashtirish uchun uning ishtirokchilari soni besh kishidan oshmasligi kerak. Ko'pincha, katta
yoshdagi o'quvchilar, ba'zan o'qituvchilar hamkorlikda o'rganish atamasini eshitganda, bu avtomatik
ravishda guruhda ishlashning salbiy konteksti bilan bog'liq bo'lib, ular maktab muhitida
muammolarga duch kelishi ehtimoli mavjud. Kolloborativ ta’limga asoslangan metodlar va
mexanizmlar bu esa ularni hamkorlik tushunchasidan eski ta’lim yo’nalishidagi metodlardan voz
kechishni istaydi, ular buni haqiqiy emas yoki o'rganish yukini o'qituvchidan talabalarga o'tkazishga
urinish deb biladilar. Ochiq masofaviy ta'limda biz hamkorlikdagi ishning afzalliklarini va uning har
bir ishtirokchisini qo'llab-quvvatlash zarurligini takrorlab o’tishimiz, ayniqsa, muvaffaqiyatga
erishishda tashqi jihat zarur bo'lgan motivatsion dinamika nuqtai nazaridan yaxshi tushuntirishimiz
kerak. Xalqaro ta’lim standartlarida ta’limning asosiy yo’nalishlarini bosqichma-bosqich amalda
qo’llash "guruh maqsadlari" deb ataladigan kolloborativ holatga asoslanadi, boshqacha aytganda,
asosiy ustunlik butun guruhning muvaffaqiyatiga beriladi. Muvaffaqiyatga shu guruhning boshqa
a'zolari bilan doimiy aloqada bo'lgan har bir alohida o'quvchi tomonidan turli xil mustaqil ishlarni
ishlab chiqarish orqali erishiladi. Koreya Respublikasi ta’limni milliy iqtisodiyotning strategik sektori
sifatida rivojlantirgan. Bu davlatda o‘quvchilarda raqamli kompetensiyalar, STEM education
(Science, Technology, Engineering, Mathematics) yo‘nalishlariga qiziqish kuchli. O‘qituvchilar
innovatsion texnologiyalarni dars jarayoniga pedagogik mahorat asosida faol tatbiq etadi. Bu ta’lim
tizimida asosiy maqsad va vazifasi o‘quvchilarning o‘zaro raqobati bilan bir qatorda, kollaborativ
ko’nikmalarini oshirish orqali o‘qish muhitiga ham katta e’tibor beriladi. Kanadada ta’lim federal
tuzilma asosida amalga oshiriladi. Har bir viloyat o‘zining o‘quv dasturini ishlab chiqadi, ammo
umumiy tamoyillar yagona. Kanada ta’limi inkluzivlik, adolat va ijodiy yondashuv tamoyillariga
asoslanadi. O‘qituvchilar o‘quvchilar bilan teng huquqli hamkor sifatida faoliyat yuritadilar.
“Problem-Based Learning” (muammo asosida o‘qitish) usuli keng qo‘llaniladi. Zamonaviy ta'limda
dasturida pedagogik tadqiqotlarga asoslangan holda ta’limning pedagogik mexanizmlarini ishlab
chiqishda ko'p vektorli yondashuvlar asosida o'quvchilarning kolloborativ ko'nikmalarini
rivojlantirishning asosiy parametrlari siaftida ta’limning pedagogik mexanizmlari hamkorlikdagi
ta'lim texnologiyasidan foydalanish mumkin bo’ladi. Xalqaro miqyosdagi davlatlarning ta’lim
metodlariga nazar solar ekanmiz, o’quvchi-yoshlarning kolloborativ shakllanish metodi sifatida
o'tgan asrning 60-70-yillarida AQSHda bir guruh tadqiqotchilar tomonidan o’quvchilarda
birgalikdagi kolloborativ ta'lim faoliyatining bir turi sifatida paydo bo'lgan. Yuqori tajribaga ega
olimlar R. Jonson va D. Jonson, E. Aaronson, S. Kagan, R. Slavin, kolloborativ ta’limda pedagogik
hamkorlikda o'rganish nazariyasini ishlab chiqdi va tadqiq qildi.
Oktabr, 2025-Yil
283
O’quvchi-yoshlarning zamonaviy ta’lim dasturlari yordamida kolloborativ ta’lim
texnologiyasining metodik texnologiyalaridan foydalanish orqali o’qituvchilar bilan hamkorlikda
o'rganishning individual vositalarini amalda qo'lladi. Yigirmanchi asrning 70-80-yillarida sovet
olimlari ham guruhlarda birgalikdagi ta'lim faoliyati bo'yicha tadqiqotlarga qiziqish bildirishdi.
Xususan, G. Kitaygorodskaya "diadalar" va "triadalar" dagi ishlarni o'rgangan; L. Derevskaya
- jamoaviy ta'lim faoliyati; Granitskaya - moslashuvchan ta'lim tizimi; Zimnyaya - ta'lim sohasidagi
hamkorlik; Juftlikda ishlash texnologiyalari E.Po‘lat, A.Granitskaya, N.Gorunovalar tomonidan
o‘rganilgan. 20-asr oxiri – 21-asr boshlarida rus olimlari N.Moiseyeva, A.Ivanova, L.Palayeva
o‘rganishni faol individuallashtirish uchun shart-sharoit yaratishga, o‘zlashtirishni faollashtirishga
qodir bo‘lgan usul sifatida juftlik bilan ishlash texnologiyalariga murojaat qilishdi. Kolloborativ
shakllanish talabalarning bilim faolligi (fikrlash va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish va
boshqalar) yanada mustahkamlaydi degan fikrlarni ilgari surgan. Ko'rinishidan, hamkorlikda
o'rganish rejimi manfaatdor tomonlarning kengroq ishtirokini talab qiladi. Guruh uchun bu inson
kapitalini rivojlantirish qobiliyati ba'zilar tomonidan kollektiv aqlning belgisi sifatida qabul qilinadi.
Per Levi ga koʻra, kollektiv razvedka butun dunyo boʻylab tarqalgan intellektdir, chunki hech
kim hamma narsani bilmaydi, lekin hamma nimanidir biladi. Bilim insonda mavjud bo'lib, uning
jamiyatda yanada kengroq tarqalishini tashkil etuvchi qandaydir transsendent mavjudotda emas;
shuning uchun yaxshi tashkil etilgan jamoa - bu real vaqtda shaxsan muvofiqlashtirilgan asosiy inson
boyligi sifatida tan olinadi. Bu yerda biz ko'nikmalarni samarali safarbar etishga olib keladigan keng
ko'lamli aloqalarni amalga oshirishga imkon beradigan kollektiv razvedkaga yordam va qo'llab-
quvvatlash vositasi sifatida kibermakonga murojaat qilishimiz kerak. Kollektiv intellekt nazariy yoki
falsafiy tushunchadan boshqa narsa emas; u ko'nikma, bilim va tajribaga asoslangan yangi samarali
ta’lim dasturi va samarali ijtimoiy tashkilotning asosini tashkil qilishi mumkin.
Kollektiv razvedka har birimizda mavjud bo'lgan ijodiy salohiyatning kuchini targ'ib qiladi,
yakkalangan, bo'lingan va zaiflashgan kuchdan farqli o'laroq bu tizim zamonaviy dasturiy ta’minotga
asoslangan kolloborativ rivojlanishga yordam beradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytishimiz mumkinki, zamonaviy ta’limda xalqaro tajribalardan erishilgan
tadqiqot natijalariga asoslangan ta’lim rivojlanishining asosiy yo’nalishlaridan foydalanish va oldingi
ta’lim tajribalaridagi kamchiliklarni o’rganish bo’yicha tahlillar keltirib o’tildi. Bu tahliliy natijalar
ta’lim tizimida kolloborativ ta’lim o’quvchilar ko’nikmalarini oshirishda eng qulay pedagogik metod
ekanligi tasdiqlandi. Bu bosqichda o’quvchilar jamoaviy bilimlarni o’zlashtirishadi va yangi
bilimlarga ega bo’ladi. O’qituvchi darsda mahoratli bo’lsa darsning samaradorligi ham shuncha
yuqori bo’ladi. Bu esa ta’limda zamonaviy yangi innovatsion g’oyalarning rivojlanishini ta’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Turemuratova, Aziza, Maftuna Masharipova, and Ma'mura Atabayeva. "RESEARCH ON
IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR
PSYCHOLOGICAL TRAINING APPROACHES." Modern Science and Research 4.4 (2025):
90-97.
2.
Turemuratova, Aziza, and Mahliyo Ruzimova. "PEDAGOGICAL ANALYSIS OF THE
FORMATION OF COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON MULTI-
Oktabr, 2025-Yil
284
VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN EDUCATION." Наука и инновации в
системе образования 3.13 (2024): 88-92.
3.
Turemuratova A., Kurbanova R., Saidboyeva B. EDUCATIONAL TRADITIONS IN
SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK PEDAGOGY //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 318-322.
4.
Jarilkapovich M. A. Program Technology for Choosing an Effective Educational Methodology
Based on Modern Pedagogical Research in The Educational System //CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2025. – Т. 6. – №. 02. – С. 30-33.
5.
Jarilkapovich M. A. USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON THE MODERN
EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF EDUCATION
//European International Journal of Pedagogics. – 2024. – Т. 4. – №. 06. – С. 26-33.
6.
Jarilkapovich M. A. The Role of Modern Education and The Teacher's Pedagogical Skills in
The Application of Pedagogical Teaching Methods //International Journal of Pedagogics. –
2025. – Т. 5. – №. 04. – С. 266-268.
7.
Turemuratova A. B. TA’LIMDA PEDAGOGIK YONDASHUVLAR ASOSIDA
O’QUVCHIYOSHLARNING KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI //Inter education & global study. – 2025. – Т. 3. – №. 4. – С. 242-250.
8.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global study 9 (2024): 114-121.
9.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kujamuratova Gulnaz Jumabayevna, and Iskendarova
Shayra
Sabirovna.
"PEDAGOGICAL
MECHANISMS
OF
DEVELOPING
COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON A MULTI-VECTOR
APPROACH." International Journal of Pedagogics 4.09 (2024): 55-62.
10.
Begibaevna,
Turemuratova
Aziza.
"APPLYING
METHODS
THAT
IMPROVE
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL
APPROACHES." European International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 178-182.
11.
Begibaevna,
Turemuratova
Aziza,
and
Asamatdinova
Bazargul
Bakhadirovna.
"PEDAGOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON A MULTI-VECTOR APPROACH." European International Journal of
Pedagogics 4.11 (2024): 183-187.
12.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "THE ROLE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON
MULTI-VECTOR APPROACHES IN MODERN EDUCATION IN IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF
PEDAGOGICS 5.11 (2024): 98-102.
13.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "EFFECTIVE EDUCATIONAL INDICATORS OF
MULTI-VECTOR APPROACHES IN FORMING COLLABORATIVE SKILLS OF
STUDENTS BASED ON PEDAGOGICAL METHODS OF INNOVATIVE EDUCATION."
International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 153-157.
14.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Ayimbaeva Aynura Rustamovna. "PEDAGOGICAL
ANALYSIS AND ESSENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES IN IMPROVING
Oktabr, 2025-Yil
285
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL PROGRAM."
CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.11 (2024): 88-92.
15.
Turemuratova, Aziza. "TRADITIONS OF FORMING THE SPIRITUAL AND MORAL
WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN PEDAGOGY." Евразийский журнал
академических исследований 3.7 (2023): 225-229.
16.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kushbaeva Indira Tursinbaevna, and Dawletmuratova
Raxila
Genjemuratovna.
"THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL
APPROACHES IN MODERN EDUCATION." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF
PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46.
17.
Turemuratova, Aziza, and Marhabo Kenjayeva. "KO’P VEKTORLI YONDASHUVLAR
ASOSIDA
TALABALARNING
KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK TRENING USLUBI." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 252-261.
