670
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
O‘DK 336.1.
TEPLITSA SHAROITIDA BODRING YETISHTIRISHDA MINERAL
O‘G‘ITLARNING AHAMIYATI
Musurmonova Mukambar Pazitdinovna
Toshkent davlat agrar universiteti assistenti.
Achilova Ma'rifat Sulton qizi
Toshkent davlat agrar universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17496772
Annotatsiya
. Mazkur maqolada issiqxona (teplitsa) sharoitida bodring o‘simligini
yetishtirishda mineral o‘g‘itlarning o‘rni, ularning turlari, me’yorlari hamda samarali qo‘llash
usullari yoritilgan. Shuningdek, o‘g‘itlarning bodring hosildorligi va meva sifatiga ta’siri ilmiy
asosda tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
issiqxona, bodring, mineral o‘g‘it, azot, fosfor, kaliy, hosildorlik,
agrotexnika, oziqlanish.
ЗНАЧЕНИЕ МИНЕРАЛЬНЫХ УДОБРЕНИЙ В ВЫРАЩИВАНИИ ОГУРЦА В
УСЛОВИЯХ ТЕПЛИЦЫ
Аннотация.
В статье рассматривается роль минеральных удобрений при
выращивании огурцов в условиях защищенного грунта, их виды, нормы и эффективные
способы внесения. Также на научной основе анализируется влияние удобрений на
урожайность и качество плодов огурцов.
Ключевые слова:
теплица, огурец, минеральные удобрения, азот, фосфор, калий,
урожайность, агротехника, питание.
THE IMPORTANCE OF MINERAL FERTILIZERS IN CULTIVATING CINTER IN
GREENHOUSE CONDITIONS
Abstract.
This article discusses the role of mineral fertilizers in the cultivation of
cucumbers in greenhouse conditions, their types, standards and effective methods of application.
Also, the effect of fertilizers on cucumber yield and fruit quality is analyzed on a scientific
basis.
Keywords:
greenhouse, cucumber, mineral fertilizer, nitrogen, phosphorus, potassium,
yield, agrotechnics, nutrition.
Kirish.
Bodring (Cucumis sativus L.) — O‘zbekiston sharoitida keng ekiladigan
sabzavot ekinlaridan biri bo‘lib, yil davomida yangi sabzavot mahsulotlariga bo‘lgan talabni
qondirishda muhim o‘rin tutadi. Issiqxonalarda bodring yetishtirish imkoniyati mavjudligi
tufayli, uni qish va erta bahor oylarida ham olish mumkin. Biroq yopiq sharoitda o‘simlikning
oziqlanish manbalari cheklangan bo‘lgani sababli, mineral
o‘g‘itlardan oqilona foydalanish
hosildorlikni oshirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bodring tarkibining 95–97 foizi su
v
dan
iborat. Shu bois u tanani suvsizlanishdan saqlaydi, ayniqsa yoz oylarida organizmdagi suv
muvozanatini tiklashda muhim rol o‘ynaydi. Bodringda kletchatka (tolalar) ko‘p bo‘lib, ular
ichak faoliyatini yaxshilaydi, hazmni osonlashtiradi va zararli moddalarni chiqarib yuboradi.
Shuningdek, u yog‘lar almashinuvini tezlashtiradi, bu esa ortiqcha vaznni kamaytirishga
y
ordam beradi. organizmni namlaydi, yurak, buyrak va teri faoliyatini yaxshilaydi, immunitetni
mustahkamlaydi, toksinlardan tozalaydi, ortiqcha vaznni kamaytiradi, va umumiy hayot sifatini
671
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
yaxshilaydi. Har kuni 1–2 ta yangi bodring iste’mol qilish — sog‘lom turmush tarzining sodda,
ammo samarali qismidir.
1. Bodringning oziqlanish xususiyatlari.
Bodring tez o‘suvchi, suv va oziqa moddalarga sezgir o‘simlik hisoblanadi. Uning ildiz
tizimi nisbatan yuzaki joylashgani sababli, o‘g‘itlardan foydalanishda ehtiyotkorlik talab etiladi.
O‘simlik rivojlanish bosqichlariga qarab turlicha elementlarga ehtiyoj sezadi:
Azot (N)
– barg va poya o‘sishini ta’minlaydi, vegetativ massaning rivojlanishida
muhim.
Fosfor (P)
– ildiz tizimini kuchaytiradi, gul hosil bo‘lishini tezlashtiradi.
Kaliy (K)
– meva bog‘lanish, shakarlar almashinuvi va meva sifatini yaxshilaydi.
Kalsiy, magniy va mikroelementlar (B, Zn, Mn) – fiziologik jarayonlarni muvozanatda
ushlab turadi.
Teplitsa sharoitida mineral o‘g‘itlardan foydalanish usullari
Issiqxona sharoitida bodringga o‘g‘it berish asosiy (oldindan)
va
vegetatsiya davridagi
oziqlantirish shaklida amalga oshiriladi.
Tuproq tayyorlash bosqichida quyidagi me’yorlar asosida mineral o‘g‘itlar solinadi (1 m²
uchun):
Ammoniy selitrasi –
10–15 g
,
Superfosfat –
20–25 g
,
Kaliy sulfat –
15–20 g
.
Bu aralashmalar tuproq bilan aralashtirib, ekishdan oldin namlanadi.
Bodring o‘sib chiqqandan so‘ng 10–15 kunda bir marta suyuq holdagi o‘g‘itlar beriladi.
Eng samarali usul —
tomchilatib sug‘orish tizimi orqali oziqlantirish (fertigatsiya)
hisoblanadi. Bu usulda o‘simlik ildizlari zarur elementlarni tez o‘zlashtiradi va o‘g‘it sarfi
kamayadi.
Gullash davrida: 10 l suvga 20 g ammoniy selitrasi + 10 g superfosfat + 10 g kaliy sulfat.
Meva hosil bo‘lish davrida: 10 l suvga 15 g karbamid + 20 g kaliy nitrat.
3. Mineral o‘g‘itlarning bodring hosildorligiga ta’siri
Tajriba natijalari shuni ko‘rsatadiki, mineral o‘g‘itlardan ilmiy asosda foydalanilganda
bodring hosildorligi 30–50 % gacha ortadi.
O‘g‘it turi
Hosildorlik (kg/m²)
Meva sifati
O‘g‘itsiz (nazorat)
6,2
O‘rtacha
Azot + fosfor
8,7
Yaxshi
Azot + fosfor + kaliy
10,4
Yuqori, bir xil shaklli mevalar
Bundan tashqari, kaliylik o‘g‘itlar meva terisining silliqligini, suvli tuzilishini va
saqlanish muddatini uzaytiradi.
Issiqxona sharoitida o‘g‘itlarning noto‘g‘ri qo‘llanishi:
tuproq sho‘rlanishiga,
nitratlar to‘planishiga,
o‘simlik kasalliklariga olib kelishi mumkin.
672
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Shu sababli o‘g‘itlash me’yorlarini GAT (geografik axborot tizimi) va sensorli
monitoring asosida nazorat qilish muhim. Hozirgi kunda zamonaviy issiqxonalarda EC va pH
sensorlari yordamida tuproq eritmasining oziqa muvozanati doimiy o‘lchanadi.
Amaliy tavsiyalar Issiqxona tuprog‘i har 6 oyda bir marta kimyoviy tahlildan o‘tkazilishi
lozim. Mineral o‘g‘itlardan foydalanishda organik o‘g‘itlar (kompost, gumus) bilan
uyg‘unlashtirish maqsadga muvofiq.Har bir o‘g‘it eritmasi pH = 6,0–6,5 oralig‘ida bo‘lishi
kerak. Vegetatsiya davomida kamida 4–5 marta oziqlantirish amalga oshiriladi.
Xulosa
Issiqxona sharoitida bodring yetishtirishda mineral o‘g‘itlarning o‘rni nihoyatda katta.
Azot, fosfor va kaliyning muvozanatli berilishi o‘simlikning sog‘lom o‘sishi, barvaqt
hosilga kirishi va sifatli meva hosilini ta’minlaydi. Zamonaviy agrotexnik yondashuvlar,
xususan, tomchilatib oziqlantirish va GAT asosida monitoring olib borish issiqxona
dehqonchiligining samaradorligini oshiradi va ekologik xavfsizlikni ta’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Qodirov A.,
Issiqxona sabzavotchiligi asoslari
, Toshkent: “Fan”, 2021.
2.
To‘xtayev S.,
Sabzavot ekinlarini oziqlantirish agrotexnikasi
, Samarqand, 2020.
3.
FAO.
Greenhouse Vegetable Production Guide
, Rome, 2022.
4.
Esri Agriculture White Paper, 2023.
