365
XUSUSIY UMUMTA’LIM MUASSASALARINING INNOVATSION FAOLIYATINI
NAZORAT QILISH VA NAZORAT USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Azamadjonova Dilafruz
Oriental universiteti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11215517
Annotatsiya.
Ushbu maqolada xususiy umumta’lim muassasalarining innovatsion
faoliyatini tashkil qilish va uni nazorat qilish masalalari hususida so‘z boradi.
Kalit so’zlar:
xususiy umumta’lim muassasasi, innovatsion faoliyati, ta'lim sifati,
pedagogik jamoa, nazorat.
IMPROVEMENT OF CONTROL AND CONTROL METHODS OF INNOVATIVE
ACTIVITIES OF PRIVATE GENERAL EDUCATION INSTITUTIONS
Abstract.
This article deals with the issues of organizing and controlling the innovative
activities of private general education institutions.
Key words:
private general education institution, innovative activity, quality of education,
pedagogical team, control.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ КОНТРОЛЯ И КОНТРОЛЯ
ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ЧАСТНЫХ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
УЧРЕЖДЕНИЙ
Аннотация.
В статье рассматриваются вопросы организации и контроля
инновационной деятельности частных общеобразовательных учреждений.
Ключевые слова:
частное общеобразовательное учреждение, инновационная
деятельность, качество образования, педагогический коллектив, контроль.
Maktabda innovatsion jarayonlarni boshqarish deganda biz maktabni rivojlantirish ichki
boshqaruv tizimi xarakteri, tamoyillari, funksiyalari, boshqaruv subektlari tarkibi va amalga
oshirish mexanizmlari to‘g‘risidagi barcha tasavvurlarimiz jamlanmasini tushunamiz.
Shuningdek, taklif etilayotgan konsepsiya maktab boshqaruvini rivojlantirish fenomenini
tushunishni ta’minlash uchun mo‘ljallangan, shuningdek, tadqiqotimiz amaliy xarakterini
inobatga olgan holda uning innovatsion jarayonlariga samarali ta’sir o‘tkazadigan boshqaruv
harakatlarini ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Ta'lim sifatini nazorat qilish - bu o‘qituvchilar tomonidan bilimlarni o‘zlashtirishni nazorat
qilish, pedagogik jamoaning faoliyati haqida bir necha so‘z aytish mumkin.
366
O‘qituvchining bilim darajasi va shogirdlarining erishgan natijalari o‘rtasida bog‘liqlik
mavjudligi isbotlangan. Shuni yodda tutish kerakki, o‘qituvchilar va ta'lim muassasalari faqat bir
element hisoblanadi ta'lim tizimi, bu eng muhimlaridan biri bo‘lib, o‘quvchilarning o‘quv
jarayonidagi yutuqlari bunga bog‘liq. Shu sababli, ta'lim sifatini nazorat qilish uchun
o‘qituvchining ish faoliyatini baholash zarurligini tushunganda, ushbu element o‘quv va ta'lim
yutuqlariga oilaviy muhitga yoki o‘quvchining individual xususiyatlariga (moyillik, motivatsiya,
va boshqalar.). Shunday qilib, sifat birdan paydo bo‘lishi mumkin emas, deb aytishimiz mumkin,
uni rejalashtirish kerak. Bunday rejalashtirish ta'lim muassasalari faoliyatining uzoq muddatli
yo‘nalishlarini ishlab chiqish bilan bog‘liq.
Maktabda innovatsion jarayonlarni nazorat qilish deganda biz rejalashtirilgan harakatlarga
to‘siq bo‘ladigan yoki aksincha yangi imkoniyatlar eshigini ochadigan, innovatsion jarayonlarni
baholash, kerakli tuzatish va o‘zgartirishlar kiritish bilan bog‘liq obektiv va sub’ektiv sharoit
o‘zgarishlari to‘g‘risida axborotlarni olishni anglaymiz. Aynan nazorat maktab ichki boshqaruvini
turli o‘zgarishlarga ta’sirchanligini oshiradi.
Ta’sirning o‘zi esa rahbarlik, tashkiliylik, rejalashtirish orqali amalga oshiriladi. Shu yo‘sin
innovatsion jarayonlarni boshqarish sikli halqasi shakllanadi.
Innovatsion jarayonlar boshqaruv modelini qurishga bo‘lgan yondashuvlar
innovatsiyalarni tashkil qilish, boshqarish va nazorat qilish rejalashtirish xarakterini aniqlaydigan
prinsipial ko‘rsatmalariga asosan farqlanadi.
Innovatsion jarayonlarni boshqarishga biz maktab ichki boshqaruvining nisbatan mustaqil
sohasi sifatida qaraymiz. Bu uning elementlarini chuqur va maxsus tahlil qilish, shartli ravishda
maktablarda mavjud boshqaruv tizimi elementlari bilan taqqoslash imkonini beradi.
Xodimlarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun qulay bo‘ladigan ular orasidagi
munosabatlarni yaratishga yo‘naltirilgan rahbarlik faoliyati rahbarda uning qo‘l ostidagi kishilar
bilan hamkorlikning zaruriy darajasini ta’minlash uchun boshqaruv darajasi yetarlicha
bo‘lmaydigan vaziyatlarda maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Bunday faoliyat asosan faoliyatning mahsuldorligiga ta’mir ko‘rstaish uchun rahbar
imkoniyatlarini kengaytiradi. Qo‘l ostidagi kishilarning farovonligi haqida haqiqatda qayg‘urish
rahbar va uning qo‘l ostidagilar bilan munosabatlarni yaxshilashga imkon berishi mumkin. Qo‘l
ostidagi kishilar o‘z-o‘zini rivojlantirish va o‘z-o‘zini ro‘yobga chiqarishga motivatsiyalanganligi
sharoitlarida rahbarlikning shunday faoliyatidan foydalanish rahbarga ijrochilarning konkret
ishdan shaxsiy manfaatdorliklarini rag‘batlantirishiga imkon berishi mumkin.
367
Umumiy ta’lim maktablarini maqsadlari jamiyat va davlat buyurtmasining ehtiyojlari bilan
shartlangan. Global maqsad sifatida shaxsni har tomonlama va uyg‘un rivojlantirish maqsadini
ajratib ko‘rsatish mumkin.
Ta’lim maqsadlariga tizimli fizikaviy bilimlarning shakllanishini, tarbiyaviy maqsadlarga
ilmiy dunyoqarashning shakllanishini, rivojlantirish maqsadlariga tafakkur va mustaqillikning
rivojlanishini kiritish mumkin.
Pedagogik nuqtai nazardan qaraganda zamonaviy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan
innovatsion jarayonlar, avvalo, inson faoliyatining barcha sohalarida raqamli texnologiyalaridan
faol foydalanish bilan bog‘liq va birinchi navbatda ta’limning sifati va samaradorligini oshirishga
qaratilgandir. Shu munosabat bilan talabalarning kasbiy innovatsion faoliyati tubdan boshqacha
ma’no kasb etadi. Innovatsion faoliyatning mohiyati va mazmuni shundan iboratki, talabalar
uchun ta’lim sohasidagi har qanday yangilik o‘qituvchi tomonidan amalga oshirilgandagini yuzaga
chiqadi. Ya’ni, ta’lim jarayonida talabalarni ob’ektdan sub’ektga aylantirish, birinchi navbatda,
o‘qituvchining kasbiy kompetentligiga bog‘liqdir.
O‘zbekiston Respublikasining “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi Qonunida “innovatsiya”
va “innovatsion faoliyat”ga quyidagicha ta’rif berilgan: “innovatsiya – fuqarolik muomalasiga
kiritilgan yoki shaxsiy ehtiyojlar uchun foydalaniladigan, qo‘llanilishi amaliyotda katta ijtimoiy-
iqtisodiy samaraga erishishni ta’minlaydigan yangi ishlanma”, “innovatsion faoliyat – yangi yangi
ishlanmalarni tashkil etish, shuningdek ishlab chiqarish sohasida ularning o‘tkazilishi va amalga
oshirilishini ta’minlash bo‘yicha faoliyat” deb, ta’rif berilgan.
Ayni paytda innovatsion faoliyat bo‘yicha bir qator kamchiliklar mavjudligini qayd etish
joiz.
-birinchidan, ilmiy va innovatsion faoliyatni rivojlantirish uchun mas’ul vazirlik va idoralar
o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik lozim darajada emas, ilmiy-tadqiqot muassasalar va laboratoriyalar
faoliyati lozim darajada muvofiqlashtirilmaganligi;
-ikkinchidan, ilmiy faoliyat natijalarini tijoratlashtirish past darajada ekanligi;
-uchinchidan, innovatsion menejment sohasida texnologiyalar transferini faol ilgari surish
va amalga oshirishga qodir yuqori malakali mutaxassislarning yetishmasligi;
-to‘rtinchidan, ilmiy va innovatsion faoliyatni davlat tomonidan moliyalashtirish samarali
va shaffof emas, budjetdan tashqari va xususiy jamg‘armalar mablag‘larini jalb etishni
rag‘batlantirish mexanizmlari mavjud emasligi.
Shuni alohida takidlash lozimki, Respublikada innovatsion jarayonlarni shiddat bilan
rivojlanishi natijasida innovatsion infratuzilmaga ehtiyoj sezildi. Innovatsion infratuzilma —
368
innovatsion faoliyatni moddiy-texnik, moliyaviy, tashkiliy-uslubiy, axborot, konsultativ va boshqa
jihatdan ta’minlaydigan korxonalar, tashkilotlar, muassasalar, mulkchilikning istalgan shaklidagi
ular birlashmalarining majmuidir. Ayni paytda, Respublikada barcha sohalar kabi ta’lim sohasida
ham innovatsion infratuzilma shakllantirildi. Mazkur infratuzilmani shakllanganligini bevosita
ta’lim turlaridagi o‘zgarishlarda ko‘rishimiz mumkin.
Xulosa shuki, ta’lim tizimini mamlakatimizdagi islohotlar jarayoniga mos taraqqiy ettirish
uchun ta’limni biznes deb biladigan xususiy sektorni kengaytirish emas, balki nodavlat notijorat
muassasalari shaklida rivojlantirish darkor. Shunday ekan, qonunlarimizga ijtimoiy sohada
nodavlat sektorni xususiy biznes tuzilmasi sifatida emas, balki nodavlat notijorat tashkilotlari
shaklida rivojlantirishga doir tegishli tuzatishlar kiritish maqsadga muvofiq.
REFERENCES
1.
Maktab ichidagi boshqarish: nazariya va amaliyot savollari / Ed. T.I.Shamovoy.- M., 1991.
2.
Ўзбекистон Республикасининг “Инновацион фаолият тўғрисида”ги Қонуни. ЎРҚ-
630-сон.
3.
Qurbonov Sh, Seytxalilov E. Ta’lim sifatini boshqarish. /T.: «Turon-Iqbol», 2006.
4.
Djuraev R.X., Turg‘unov S.T. Ta’lim menejmenti. – Toshkent., “Voris-Nashriyot”., 2012.
