400
MAHALLA INSTITUTINING O'ZBEK XALQI IJTIMOIY HAYOTIDA TUTGAN
O'RNI.
Toshboyeva Dilfuza Rashid qizi
Samarqand Davlat Universiteti
Kattaqo'rg'on filiali Ijtimoiy ish yo'nalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11215556
Annotatsiya.
Ushbu maqolada
mahallaning zamonaviy jamiyat ijtimoiy hayotidagi o‘rnini,
ijtimoiy muammolarni hal etishdagi rolini ochib berish, uning kompleks funksiyasini ko‘rsatish,
bugungi kunda zamonaviy mahallalardagi ijtimoiy muammolarni hal etishda mahalla faoliyatini
ochib berish tahlil qilindi.
Kalit so‘zlar:
mahalla, tarbiya, ijtimoiy muammolar, temir daftar, ayollar daftari,
zamonaviy jamiyat, yoshlar daftari, ijtimoiy nazorat, hokimyat, jamoatchilik, kompleks, qadriyat.
THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD INSTITUTION IN THE SOCIAL LIFE OF
THE UZBEK PEOPLE.
Abstract.
In this article, the place of the neighborhood in the social life of modern society,
its role in solving social problems, its complex function, and the activities of the neighborhood in
solving social problems in modern neighborhoods were analyzed.
Key words:
neighborhood, education, social problems, iron book, women's book, modern
society, youth book, social control, authority, community, complex, value.
РОЛЬ ИНСТИТУТА СОСЕДСТВА В ОБЩЕСТВЕННОЙ ЖИЗНИ УЗБЕКСКОГО
НАРОДА.
Аннотация.
В данной статье проанализировано место квартала в социальной
жизни современного общества, его роль в решении социальных проблем, его комплексная
функция, а также деятельность квартала по решению социальных проблем в современных
кварталах.
Ключевые слова:
соседство, образование, социальные проблемы, железная книга,
женская книга, современное общество, молодежная книга, социальный контроль, власть,
сообщество, комплекс, ценность.
Mahalla jamiyat hayotining barcha sohalarida ijtimoiy institut sifatida yanada
rivojlanib bormoqda. Qadimdan mahalla mahalliy hokimiyatning ajralmas bo’g’ini hisoblangan.
Mahalla tarixi qadim zamonlarga borib taqaladi. O‘lkamiz tarixi haqida ma’lumot beruvchi
eng qadimgi manba hisoblanmish “Avesto”da ham oilalarning ma’lum hududda uyushib
401
yashaganligi haqida ma’lumotlar bor. IX asr tarixchisi Muhammad Narshaxiyning “Buxoro
tarixi” asarida Buxoroda ko‘plab mahallalar, guzarlar, mavjud bo‘lganligi haqida ma’lumotlar
bor. Yurtimizning turli joylaridagi mahallalar hududiy o‘ziga xosliklarga ega. Buxoro shahri
mahallalari vujudga kelishi va tarixiga bag‘ishlangan O.A.Suxarevaning asarlari an’anaviy o‘zbek
mahallalari tarixiga bag‘ishlanganligi bilan diqqatga sazovordir.Qadimdan o’zbek mahallalari
jamiyat ijtimoiy hayotining tayanchi bo‘lgan ,xususan, istiqlol yillarida o‘z-o‘zini boshqarish
organlari tizimini isloh qilish , ularning moddiy-texnik bazasini yaxshilash borasida tizimli
ishlar amalga oshirildi. Mahalla tizimini takomillashtirishning huquqiy asoslari yaratildi.
Mahalla — Oʻzbekistonda maʼmuriy-hududiy birlik; oʻzini oʻzi boshqarishning oʻzbek
xalqining anʼanalari va qadriyatlariga xos boʻlgan usuli. Mustaqillikning ilk yillaridanoq
davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mahalla institutining huquqiy asoslarini yaratish, ularni zamon
talablariga mos holda takomillashtirib borish, jamiyatimiz siyosiy-iqtisodiy va ma’naviy
hayotining ajralmas bir qismi sifatida ushbu noyob tuzilma maqomini mustahkamlashga katta
e’tibor qaratib kelinmoqda. Avvalo, milliy davlatchiligimiz tarixida ilk bor shaharcha, qishloq,
ovul va mahalla fuqarolar yig’inlari o‘zini o‘zi boshqarishning hududiy birliklari sifatida
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlab qo‘yildi, ularning maqomini belgilash,
vakolatlarini kengaytirishga qaratilgan qator qonun hujjatlari qabul qilindi.Birgina so‘nggi 3 yilda
yangi tahrirdagi “Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari to‘g‘risida”gi hamda “Fuqarolar
yig‘ini raisi (oqsoqoli) va uning maslahatchilari saylovi to‘g‘risida”gi qonunlar hamda sohaga oid
16 ta nizom hayotga tatbiq etildi. Fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari xodimlarining
malakasini oshirish bo‘yicha O‘quv kurslari hamda “Mahalla” ma’rifiy teleradiokanali faoliyati
yo‘lga qo‘yildi.Natijada bugun mahalla aniq manzilli tizimda yo‘naltirilgan asosda aholini ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash, xususiy tadbirkorlik va oilaviy biznesni rivojlantirish markaziga, “Kuchli
davlatdan — kuchli fuqarolik jamiyati sari” tamoyilining amaliy ifodasiga hamda keng xalq
ommasini davlat, hokimiyat idoralari bilan bog’lab turuvchi mustahkam ko’prikka aylanmoqda.
Davlat boshqaruvi organlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish
ishlari ham tizimli ravishda amalga oshirilmoqda. Ushbu tizimli yangilanishlar esa jamoatchilik
fikriga tayangan holda tashkil etilishi bugungi demokratik jamiyatimizda aholining ijtimoiy
faolligini oshirishga qaratilgan qadamlardan biri sanaladi.
O‘zbekistonda mahallalarga e’tibor davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi.Mahalla-
taraqqiyot poydevori bo‘lib xizmat qilmoqda. Bugungi kundagi zamonaviy mahallada hokim
yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli, ijtimoiy hodim,soliq inspektori kabi
lavozimlar joriy qilindi. Ular bevosita Prezidentning joylardagi vakili sifatida mahalla
402
aholisining o‘ziga tegishli qatlamlari bilan faoliyat olib boradilar. Bevosita mahalla
hayotidagi ijtimoiy muammolarni yechishda joylarda jonbozlik ko‘rsatadilar. Yuqoridagi
lavozimlarning faoliyatini tartibga solish maqsadida huquqiy asos ham yaratildi. Jumladan,
“Mahallada tadbirkorlikni rivojlantirish, aholi bandligini ta’minlash va kambag‘allikni
qisqartirish bo‘yicha davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlari to‘g‘risida”gi Prezident
farmoni, ”Mahallada yoshlar bilan ishlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi prezident Oila va xotin-qizlar bilan ishlash, mahalla va nuroniylarni qo‘llab-
quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident farmoni,
mahallalarda yoshlarini ilm-fanga va kasb-hunarga yo‘naltirishda, ishsizlarni ish bilan ta’minlash
va bandlikka ko‘maklashish masalalarida muhim ijtimoiy obyekt hisoblanadi. Aholi
muammolarini hal etish, tadbirkorlikni rivojlantirish, yoshlar bilan ishlash tizimini tubdan
takomillashtirish, oila va xotin-qizlar masalalari –bugungi kundagi zamonaviy mahallalarning
muhim ijtimoiy muammolari hisoblanadi. Yuqoridagi masalalar bilan ishlashning samarali
tizimini yaratish maqsadida har bir mahallada “Temir daftar”, ”Ayollar daftari”, ”Yoshlar
daftari”shakllantirildi.“ Ushbu tizmini joriy etish orqali aholining ehtiyojmand toifalariga har
tomonlama ko‘mak berish va ularning turmush tarzini yaxshilash ko‘zda tutilgan bu tizimli ishlar
manzilli yo‘naltirilgan xizmatlar negizida tashkil etilgan.
Xulosa. Bugungi kunda mahalla faoliyatini samarali tashkil etish orqali aholi ijtimoiy
muammolarini mahalla kesimidayoq ijobiy hal etish ko‘zda tutilgan. Mahalla orqali ma’lum bir
cheklangan hudud aholisining muammolarini o‘rganish va ularni hal etishga katta e’tibor berilishi,
mahalla faollari sonini ko‘payishi ularni yangi binolar bilan ta‘minlash va mahallaga keng
imkoniyatlar yaratish orqali muammolar mahalla kesimida ijobiy hal etilishi nazarda tutilgan.
Mahalladagi ijobiy ishlar aholi bilan muloqot ularning muammolarini hal etishi va uyma-
uy yurish orqali muammolarni o‘rganishi aholining tinch,farovon turmush tarzini yaxshilashga
qaratilganligi bois ayni damlarda mahalla imkoniyatlari va sharoitlari sezilarli kengaydi.
Yurtimizda ijtimoiy sohani rivojlantirish orqali aholi qatlamlarini ijtimoiy himoya qilish,
ijtimoiy ta’minot sohasini rivojlantirish orqali aholining turmush darajasini yaxshilash,
kambag’allikni qisqartirish orqali aholi bandligini ta’minlash daromadlarini oshirish kabi qator
ishlar amalga oshirilayotganligi aholining faravon turmush tarzini ta’minlashga qaratilgan
maqsadli ijtimoiy yordam va ijtimoiy himoya tizimi hisoblanadi.
403
REFERENCES
1.
Prezident farmoni.2021-yil 3-dekabr 29-son
2.
Prezident farmoni.2022-yil 19-yanvar 92-son
3.
Prezident farmoni.2022-yil 1-mart 81-son.
4.
Abu Bakr Muhammad ibn Ja’far an-Narshaxiy.Buxoro tarixi.-Toshkent,19932.
5.
Сухарева
О.А
Квартальная
обшинaпозднефеодального
города
Бухары.-
Москва:Наука,1978.-С.223.
6.
Sadullayev U. (2023). THE ROLE OF WOMEN IN NEIGHBORHOOD
MANAGEMENT IN UZBEKISTAN.
7.
Modern Science and Research, Shokir o'gli, U. S. (2023). MILLIY QADRIYATLARIMIZ
ASROVCHISI. Journal of new century innovations,
8.
Bozorova, R. (2021, September). Methods and Means of Cultivating Kindness iIn the
Family of the Uzbek People. In " ONLINE-CONFERENCES" PLATFORM.
