2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
138
YANGI O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY SOHANING RIVOJLANISHI
.
Toshboyeva Dilfuza Rashid qizi
Qo’ziyeva Mohlaroyim Ibrohimjon qizi
Samarqand Davlat Universitetining Kattaqo’rg’on filiali,
4-bosqich ijtimoiy ish yo’nalishi talabalari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14420204
Annotatsiya.
Ushbu maqolada mamlakatimizda bugungi kunda jadal rivojlanib
borayotgan ijtimoiy ish, ijtimoiy xizmatlar, ijtimoiy hodim vazifalari va ushbu davrda ijtimoiy
sohaning rivojlanishi va amaliy ahamiyati haqida so’z boradi.
Kalit so‘zlar:
Yangi O‘zbekiston, ijtimoiy ish, ijtimoiy himoya, aholi, ijtimoiy guruhlar,
yordam, ijtimoiy hodim, ijtimoiy xizmat, imkoniyatlar, aholi guruhlari, faoliyat.
KIRISH
Ijtimoiy ish bu odamlar va ijtimoiy guruhlarni qo'llab-quvvatlash, himoya qilish, tuzatish
va ijtimoiy reabilitatsiya qilish orqali shaxsiy va ijtimoiy qiyinchiliklarni yengishda yordam
berishga qaratilgan professional faoliyat. U yolg'iz nafaqaxo'rlar va nogironlarga yordamni ham,
shuningdek, qiynalgan bolali oilalar, uysizlar, giyohvandlar, aroqxo'rlar varuhiy kasallarga
yordamni ham o'z ichiga oladi. Yurtimizda ijtimoiy ish, ijtimoiy soha va aholining ijtimoiy
holatiga juda katta e'tibor qaratilmoqda. Bu borada Prezidentimiz SHavkat Mirziyoyev: "Kun
tartibiga qo'yilgan masala, ya'ni, ijtimoiy-ma'naviy sohani yanada rivojlantirish, oilalarimiz,
mahallalarimizda, butun jamiyatimizda sog'lom muhitni mustahkamlash, yoshlar tarbiyasi, tinch-
osuda hayotimizni, muqaddas dinimiz pokligini asrash vazifasi bugungi kunda qanday ulkan
ahamiyat kasb etayotgani haqida o'ylaymanki, ortiqcha gapirishning hojati yo'q-deya ta'kidlaydi.
Itimoiy ish – bu jamiyat uchun muhim kasb bo‘lib, ijtimoiy ta’minot doirasida faoliyat
yuritadi va ushbu tizim ijtimoiy xizmatlar ko'rsatadi. Ijtimoiy ishning qonuniyatlarini ochib
berishda ikki yondashuvga asoslanganlik amaliyoti mavjud. Qonun (ijtimoiy qonuniyat) ijtimoiy
hodisa, jarayonlarning tashkil etuvchilari va barcha taraflarining muhim, barqaror, takrorlanuvchi
aloqalarini, insonlarning hayotiy faoliyati namoyon bo‘lishining barcha shakllaridagi yaxlitligini
namoyon etadi.
ASOSIY QISM
Ijtimoiy ish kasb sifatida XIX asrda AQSHda yuzaga kelgan bo’lsada, faoliyat sifatida
ancha ilgari insonlar to’da bo’lib yashagan vaqtlaridan boshlab xayriya, hashar, exson va turli
tadbirlar ko’rinishida yuzaga kelgan.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
139
Aynan rivojlangan mamlakatlarda ijtimoiy ish ancha oldin shakllangan va faoliyati
samaradorligi amalda ko’ringan. Bizning mamlakatimizda ijtimoiy soha yosh kasblardan biri
hisoblanadi.Aynan
prezidentimiz
SH.Mirziyoyevning
2017-2021-yillarga
mo’ljallangan
‘‘Harakatlar strategiyasi’’ning to’rtinchi maqsadi aynan ijtimoiy sohani rivojlantirishga oid. Shu
maqsadda ijtimoiy sohani rivojlantirish, mutaxassislarini tayyorlash orqali aholi farovonligini
yaxshilash va xalqda davlat siyosatidan rozilik hissini oshirish uchun ijtimoiy ish kasb sifatida
taqdim etildi.
Professional faoliyat sifatida ijtimoiy ish quyidagi sohalarni qamrab oladi:
- shaxsiy va oilaviy darajadagi ijtimoiy terapiya;
- turli tasnifdagi guruhlar (yosh bo'yicha, jins, qiziqishlar) bilan ishlash;
- yashash joyidagi ijtimoiy ish.
Ijtimoiy ishning funksiyalari:
- obyekt haqida ma’lumot yig'ish, yosh va jins xarakteristikalarini aniqlash,
-mijozning sog‘lig‘i, yashash sharoiti, moddiy ahvoli, yashash uchun zarur bo‘lgan
ne’matlar bilan o‘zini ta’minlay olish darajasini, ruhiy holatining, xarakterining o‘ziga xos
xususiyatlarini aniqlash;
- tashxis qo‘yish; olingan ma’lumotlardan foydalanilgan holda «ijtimoiy» tashxis qo'yish,
alohida inson yoki guruhning xususiyatlari va mikromuhit ta’siri darajasini aniqlash;
- prognostik; bashorat - jamiyatdagi barcha sotsial institutlarning ijtimoiy ish obyektlariga
ta'sirini bashorat qilish va ushbu obyektlarning ijtimoiy xulq-atvori modellarini ishlab chiqish;
- tashkiliy; ishlab chiqarish korxonalari va muassasalarda, jumladan, yashash joylarida
ijtimoiy ishni tashkil qilishga yordam berish, aholiga turli yordam va ijtimoiy xizmatlami amalga
oshirishga jamoatchilikni yo‘naltirish;
- jamiyatdagi ijtimoiy jarayonlar, ijtimoiy siyosat va ijtimoiy ish o‘rtasidagi o‘zaro
bog‘liqlik;
- ijtimoiy ishning mazmuni, shakl va usullari turli guruh, birliklar, individlar hayotiy
faoliyatining aniq shart-sharoitlari bilan belgilandi;
- ijtimoiy muammolarni, mijozlarning shaxsiy ehtiyoj va manfaatlari orqali hal etish;
- ijtimoiy ishning samaradorligi va natijaviyligi mutaxassislarning malakasi, ma’naviy
xususiyatlari, jamiyat va davlatning ijtimoiy tizimi imkoniyatlariga bog‘liqligi.
Bu yerda ijtimoiy ishning subyekti va obyektlari o‘rtasidagi o‘zaro harakat, aloqalari
tufayli vujudga keluvchi barqaror, takrorlanuvchi aniq ijtimoiy hodisa, jarayon va
munosabatlaming rivojlanishiga ta’sirining xarakteri va yo‘nalishini belgilaydigan qonuniyatlarga
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
140
umumiy ta’rif berildi. Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi “ijtimoiy ish
to‘g‘risida”gi qonun loyihasini muhokamaga qo‘ydi. Ushbu qonunning maqsadi — ijtimoiy
xizmatlar keng e’tirof etilgan holda ijtimoiy ishni tashkil etish va bajarish sohasidagi
munosabatlarni
tartibga
solish,
ijtimoiy
xizmat
olishga
muhtoj,
ehtiyojmand
toifadagi shaxslarning huquqlarini kafolatlash, og‘ir turmush sharoitiga tushib qolishning oldini
olish va yengib o‘tish, boshqa fuqarolar kabi jamiyat hayotida ishtirok etishlarini ta’minlashdan
iborat. 2005 yildan buyon O‘zbekistonda ijtimoiy ishning rivojlanishi qo‘llab-quvvatlanmoqda,
bunda alohida e’tibor bolalarni himoya qilish va oila farovonligini mustahkamlashga qaratiladi.
Ushbu yo'nalishdagi ishimizning natijasida 2022 yil boshida ijtimoiy ish to'g'risidagi qonun
loyihasini ishlab chiqildi. Ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishning minimal standarti sifatida keys
menejmentni (alohida olingan ishni olib borishni) joriy etildi hamda ijtimoiy himoya va bolalarni
himoya qilish sohasida 1000 dan ortiq mutaxassislarning malakasini oshirishga hissa qo‘shildi.
Ayni paytda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy ijtimoiy himoya
agentligi mahalliy hamjamiyatlardagi ijtimoiy soha xodimlari, shuningdek, tuman va viloyatlar
miqyosida ijtimoiy himoya xodimlarining malakasini oshirishda ko‘mak bermoqda. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti huzuridagi ijtimoiy himoya milliy agentligining tashkil etilishi bilan
ijtimoiy ish sohasiga yanada ko’proq e’tibor qaratila boshladi. Ushbu tashkilot oldiga qiyin hayotiy
sharoitda qolgan to‘qqiz million kishiga professional xizmat ko‘rsatish vazifasi qo’yilgan bo’lib,
bular jumlasiga nogironligi bo’lgan shaxslar, yolg‘iz keksalar, boquvchisini yo‘qotganlar, oiladagi
zo‘ravonlikdan jabr ko‘rgan ayollar, bolalar kiradi. Hozirda O’zbekistonda 4600 nafar ijtimoiy
ishchi faoliyat yuritadi. 2024 yilda esa jamiyatdagi odamlarga xizmat ko‘rsatish va ularning
hayotiga ijobiy o‘zgarishlar kiritish uchun yanada ko‘p ijtimoiy ishchilar mazkur soha vakillari
qatoriga qo‘shildi.
Bugungi kunda ijtimoiy davlat deb atalayotgan yurtimizda ijtimoiy xizmat va moddiy
yordamning juda ko‘plab turlari mavjud. Bolalar uyiga qabul qilish; Bolalar uyi
tarbiyalanuvchilarini oziq-ovqatlar va kiyim-kechak bilan ta’minlash; Mahallalarda xotin-qizlarni
kasbga o‘rgatish; Talabalarga ijara to‘lovining bir qismini qoplab berish; Xorijda vaqtincha
mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolarini va ularning oila a’zolarini qo‘llab-quvvatlash
bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar (migrant); Sanatoriylarda davolanish uchun yo‘llanmalar
berish; Mahallalarda xotin-qizlarning bandligini ta’minlash va salomatligini mustahkamlash
markazlari; O‘zbekiston Respublikasi aholisini ijtimoiy himoya qilish strategiyasi; Ijtimoiy
himoyaga muhtoj aholi murojaatlarini tezkor ko‘rib chiquvchi “ishonch telefoni”ning mavjudligi
kabi amaliy ishlar bunga yaqqol misoldir.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
141
Xususan, davlatning nogironligi bo‘lgan shaxslarning ishga joylashishi va ta’lim olishiga
ko‘maklashishi bo‘yicha konstitutsiyaviy majburiyatlari bajarilishini ta’minlash maqsadida
mazkur yo‘nalishda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni samarali muvofiqlashtirish tizimi
joriy etilishi talab etilmoqda. Ijtimoiy sohani to’g’ri yo’lga qo’yish va adolatli resurslar
taqsimlash tizimini yaratish mamlakatimizda aholi farovonligini oshirish
- kambag’allikni yo’q qilish;
- aholining ehtiyojlarini qondirish;
- oilalar tinchligi farzandlar salomatligi;
- davlat taqsimlagan ichki tashqi resurslarni haqiqiy ehtiyojmand aholi toifalariga berish;
- davlatda korrupsiyani cheklash, aholi muammolarini manzilli hal etish orqali ijtimoiy ish
va ijtimoiy xodimlarga ishonchni orttirish, rivojlangan davlatlardagi singari ijtimoiy hodimni
aholiga haqiqiy yordamchi bo’lishini ta’minlash Yangi O‘zbekistonda adolat erkinlik shaffoflik
va rivojlanishga qo’yilgan yana bir qadam bo’ladi.
XULOSA:
So‘nggi yillarda aholini ijtimoiy himoya qilish tizimini takomillashtirish, ijtimoiy himoya
sohasiga O‘zbekiston Respublikasi Davlat byudjetidan ajratiladigan mablag‘lar miqdorini oshirish
va qo‘shimcha resurslarni jalb qilish, ijtimoiy himoya dasturlari qamrovini kengaytirish va
oilalarni og‘ir hayotiy holatlardan olib chiqishga qaratilgan qo‘shimcha mexanizmlarni joriy etish
yo‘nalishlarida izchil islohotlar amalga oshirilmoqda.
Oʻzbekistonda aholini ijtimoiy himoya, qilish iqtisodiy islohotlar dasturidagi uzluksiz
ustuvor yoʻnalishlardan biriga, yaʼni islohotlarning hamma bosqichlarida ustuvor hisoblanadigan
vazifalar qatoriga kiradi. Mamlakatda ijtimoiy yoʻnaltirilgan bozor iqtisodiyoti barpo qilishda
davlat tomonidan kuchli ijtimoiy himoya siyosati olib borilmoqda. Kuchli ijtimoiy siyosat
Oʻzbekistonning oʻz istiqlol va taraqqiyot yoʻlining yetakchi tamoyillaridan biri hisoblanadi.
Bugungi kunda yurtimizda ijtimoiy ish jadal rivojlanib, ijtimoiy hodimlarga bo‘lgan talab
ortib bormoqda. Bu borasida qonun, dasturlar ishlab chiqilmoqda. Bunda ijtimoiy xizmatlar keng
e’tirof etilgan holda ijtimoiy ishni tashkil etish va bajarish sohasidagi munosabatlarni tartibga
solish, ijtimoiy xizmat olishga muhtoj, ehtiyojmand toifadagi shaxslarning huquqlarini
kafolatlash, og‘ir turmush sharoitiga tushib qolishning oldini olish va yengib o‘tish,
boshqa fuqarolar kabi jamiyat hayotida ishtirok etishlarini ta’minlashdan iborat. Bu esa aholining
hayot sifatini oshirishga ayniqsa aholining kam ta‘minlangan qatlamini qo‘llab-quvvatlashga
xizmat qilmoqda.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
142
REFERENCES
1.
Shavkat Mirziyoyev "Ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash, muqaddas dinimizning sofligini
asrash davr talabi" mavzusidagi anjumanda so'zlagan nutqi 15.06.2017 Toshkent.
2.
Ijtimoiy sh va ijtimoiy ta’minotga kirish darslik.toshkent iqtisod-moliya (2018)
A.V.Vaxabov,SH.SH.Zaxidova, B.B Baxtiyorov, d.sh. Odinayev,J.N.Fayzullayev.
3.
O‘zbekiston respublikasi prezidentining farmoni, 01.06.2023 yildagi pf-82-son
4.
Ijtimoiy ish etikasi. Darslik-T: Fan va texnologiya-2015
5.
Xorijiy mamlakatlarda oila va bolalar ijtimoiy xizmati: Tajriba va amaliyot (g'arbiy yevropa
va aqsh misolida)ilmiy maqolasi. F. O.Kamilov sotsiologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori
(PhD) O'zMU, "Ijtimoiy ish" kafedrasi katta o'qituvchisi
