574
FAVQULODDA VAZIYATLARDA TIZIMIGA DOIR QONUNCHILIK
Muradov Sirojiddin
Karimov Bohodir
Siddiqova Madinabonu
Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti
“Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi” kafedrasi o‘qituvchilari.
Qarshi, O‘zbekistan.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11403117
Annotatsiya.
Maqolada O‘zbekiston Respublikasi 1999 yil 20 avgustdagi “Aholini va
hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish
to‘g‘risida”gi qonunning qabul qilinishi, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida
davlat siyosatini og‘ishmay amalga oshirish, haqiqiy xavf-xatar manbalarini va ularning tabiatini
anglab etish har bir kishiga o‘zini yuz berishi mumkin bo‘lgan avariya, halokat, tabiiy ofatlardan
muhofaza qilinganini sezish imkoniyatini beradi. Maqola mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi
yunalishlari talablari, mehnat muhofazasi va xavfsizlik mutaxassislari hamda keng izlanuvchilar
uchun muljallangan.
Kalit so‘zlar va iboralar
: “Fuqaro muhofazasi, fuqarolarning huquq va majburiyatlari,
texnogen.”
EMERGENCY SYSTEM LEGISLATION
Abstract.
In the article, the adoption of the Law of the Republic of Uzbekistan on August
20, 1999 "On the Protection of Population and Territories from Natural and Man-made
Emergency Situations", consistent implementation of state policy in the field of emergency
protection, real sources of danger and understanding their nature gives everyone the opportunity
to feel that he is protected from possible accidents, disasters, and natural disasters. The article is
intended for the requirements of labor protection and technical safety directions, labor protection
and safety specialists, and general readers.
Key words and phrases:
"Civil protection, rights and obligations of citizens, man-made."
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВО О ЧРЕЗВЫЧАЙНОЙ СИСТЕМЕ
Аннотация.
В статье принято Закона Республики Узбекистан от 20 августа 1999
года «О защите населения и территорий от чрезвычайных ситуаций природного и
техногенного характера», последовательной реализации государственной политики в
области чрезвычайных ситуаций. , реальная опасность Понимание источников опасности
575
и их природы позволяет каждому чувствовать себя защищенным от возможных аварий,
катастроф и стихийных бедствий. Статья предназначена для требований направлений
охраны труда и технической безопасности, специалистов по охране труда и технике
безопасности, а также широкого круга читателей.
Ключевые слова и фразы:
«Гражданская защита, права и обязанности граждан,
техногенная».
KIRISH.
So‘nggi yillarda Oliy Majlis tomonidan yangi asrda aholining xavfsizligini kafolatlovchi,
fuqarolar mas’uliyati va jamiyat taraqqiyotining huquqiy zaminini belgilovchi bir nechta qonunlar
qabul qilindi. “Yo‘l harakati xavfsizligi to‘g‘risida”, “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi
to‘g‘risida”, “Odamning immunitet tanqisligi virusi bilan kasallanishining (OIV kasalliganing)
oldini olish to‘g‘risida”, “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda
vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”, “Fuqaro muhofazasi to‘g‘risida”, “Qishloq xo‘jalik
o‘simliklarini zararkunandalar, kasalliklar va begona o‘tlardan himoya qilish to‘g‘risida”,
“Radiatsiyaviy xavfsizlik to‘g‘risida”, “Terrorizmga qarish kurash tug‘risida”gi qonunlar shular
jumlasidandir.
YUqorida sanab o‘tilgan qonunlar ichida 1999 yil 20 avgustda qabul qilingan “Aholini va
hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish
to‘g‘risida”gi qonun favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi asosiy hujjatlardan biri
hisoblanadi. Ushbu qonun aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodaa
vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi hamda
favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi va rivojlanishining oldini olish, favqulodda vaziyatlar
keltiradigan talafotlarni kamaytirish va favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishni maqsad qilib
qo‘yadi.
Qonunda davlat hokimiyati va boshqaruvining barcha darajadagi organlari, korxonalar,
muassasalar va tashkilotlar tomonidan aholini va hududlarni favqulodaa vaziyatlarda muhofaza
qilishning asosiy tamoyillari, maqsadlari, vazifalari va usullari aniqlanib, mustahkamlab
qo‘yilgan. I bo‘lim “Umumiy qoidalar” deb nomlanib, o‘z ichiga 1-5-moddalarni oladi. Ularda
qonunning asosiy maqsadi, favqulodda vaziyatlar bo‘yicha asosiy tushunchalar, qonun hujjatlari,
muhofazaning asosiy tamoyillari va favqulodda vaziyatlarga oid axborotlar qanday bo‘lishi
lozimligi ko‘rsatib berilgan.
576
Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishning asosiy tamoyillari insonparvarlik, inson
hayoti va sog‘ligining ustuvorligi; oshkoralik; axborotning o‘z vaqtida berilishi va ishonchli
bo‘lishi; favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish choralarining oldindan ko‘rilishidan iborat, II
bo‘limda – “Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishni ta’minlash tizimi” (6—14-moddalar) -
muhofaza tizimini tashkil etuvchi organlar, ularning vazifalari haqida so‘z yuritiladi. Favqulodda
vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi (FVDT), Vazirlar
Mahkamasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, vazirliklar, idoralar, mahalliy hokimiyat
organlarining vakolatlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning majburiyatlari belgilab
berilgan.
Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha maxsus vakolatli davlat boshqaruvi
organi Favqulodda vaziyatlar vazirligining vazifalari 8-moddada keltirilgan:
-favqulodda vaziyatlarning oldini olish, bunday vaziyatlarda aholi hayoti va sog‘ligini,
moddiy va madaniy boyliklarni muhofaza qilish, shuningdek, favqulodda vaziyatlar oqibatlarini
bartaraf etish va zararni kamaytirish yuzasidan chora-tadbirlar ishlab chiqadi hamda amalga
oshiradi;
-aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida maxsus
dasturlar ishlab chiqilishi va ilmiy-tadqiqotlar amalga oshirilishini tashkil etadi;
-o‘z vakolati doirasida vazirlik va idoralar, korxona, muassasa va tashkilotlar, mansabdor
shaxslar va fuqarolar uchun bajarilishi majburiy bo‘lgan qarorlar qabul qiladi;
-boshqaruv organlarining, aholini va hududlarni muhofaza qilish kuchlari va vositalarining
favqulodda vaziyatlar sharoitida harakat qilishga tayyor bo‘lishini tashkil etadi;
-favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish kuchlari va vositalari boshqaruvini amalga oshiradi,
boshqaruv punktlari, xabar berish va aloqa tizimlarini tuzadi;
-favqulodda vaziyatlar sharoitida avariya-qutqaruv ishlari va kechiktirib bo‘lmaydigan
boshqa ishlar o‘tkazilishini tashkil etadi;
-aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlari bajarilishi
ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
-ishlab chiqarish va ijtimoiy ob’ektlar bo‘yicha loyihalar va qarorlar yuzasidan davlat
ekspertizasi o‘tkazilishida ishtirok etadi;
-qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
“Fuqarolarning huquq va majburiyatlari” deb nomlanuvchi III bo‘lim qonunning asosiy
bo‘limi hisoblanadi. CHunki ushbu qonun umuman ayni insonni, uning hayotini, salomatligini va
577
shaxsiy mulkini muhofaza qilishga qaratilgan. Bu bo‘limda shaxs, jamiyat va davlat manfaatlari
uzviy birlikda ko‘rib chiqilgan.
20-25-moddalar qonunning IV bo‘limiii tashkil etadi. Bu bo‘lim “Favqulodda vaziyatlarni
bartaraf etish”ga bag‘ishlangan bo‘lib, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan
kuch va vositalar, favqulodda vaziyatlar ro‘y bergan zonalar chegarasi, qo‘shimcha kuch va
vositalar qaerdan olinadi kabi savollarga javob beradi.
“YAkunlovchi qoidalar” deb nomlanuvchi V bo‘lim moliyaviy va moddiy resurslarning
zahiralarini barpo etish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. Bu erda shuningdek aholini va
hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi qonunni buzganlik uchun
tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar javobgar bo‘lishlari ta’kidlab o‘tilgan.
O‘zbekiston Respublikasi 1999 yil 20 avgustdagi “Aholini va hududlarni tabiiy hamda
texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonunning qabul
qilinishi, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida davlat siyosatini og‘ishmay amalga
oshirish, haqiqiy xavf-xatar manbalarini va ularning tabiatini anglab etish har bir kishiga o‘zini
yuz berishi mumkin bo‘lgan avariya, halokat, tabiiy ofatlardan muhofaza qilinganini sezish
imkoniyatini beradi.
O‘zbekiston Respublikasi 2000 yil 26 maydagi “Fuqaro muhofazasi to‘g‘risidagi” qonun
harbiy harakatlar olib borish davri masalalariga bag‘ishlangan.
Ushbu qonun fuqaro muhofazasi sohasidagi asosiy vazifalarni, ularni amalga oshirishning
huquqiy asoslarini, davlat organlarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning vakolatlarini,
O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining huquqlari va majburiyatlarini, shuningdek fuqaro
muhofazasi kuchlari va vositalarini belgilaydi.
Qonun V bo‘lim va 23 moddalardan iborat. I bo‘lim – “Umumiy qoidalar” - beshta
moddani o‘z ichiga olib, bu moddalarda fuqaro muhofazasining asosiy tushunchalari, vazifalari,
qonun hujjatlari, ushbu qonunni buzganlik uchun javobgarlik va xalqaro hamkorlik to‘g‘risida
ma’lumotlar berilgan.
Fuqaro muhofazasi
- harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida
yuzaga keladigan xavflardan O‘zbekiston Respublikasi aqolisini, hududlarni, moddiy va madaniy
boyliklarini muhofaza qilish maqsadida o‘tkaziladigan tadbirlarning davlat tizimi.
Fuqaro muhofazasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
-aholini harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida yuzaga
keladigan xavflardan himoyalanish usullariga o‘rgatish;
578
-ob’ektlarni harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida yuzaga
keladigan xavflardan himoyalash harakatlari va usullariga tayyorlash;
-boshqaruv, xabar berish va aloqa tizimlarini tashkil qilish, rivojlantirish va doimiy shay
holatda saqlab turish;
-iqtisodiyot ob’ektlarining barqaror ishlashini ta’minlash yuzasidan tadbirlar kompleksini
o‘tkazish;
-aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz joylarga evakuatsiya qilish;
-fuqaro muhofazasi harbiy tuzilmalarining shayligani ta’minlash;
-aholini umumiy va yakka muhofazalanish vositalari bilan ta’minlash tadbirlarini
o‘tkazish;
-aholining harbiy harakatlar olib borish paytidagi yoki shu harakatlar oqibatidagi hayot
faoliyatini ta’minlash;
-radiatsion, kimyoviy va biologik vaziyat ustidan kuzatish va laboratoriya nazorati olib
borish;
-qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni o‘tkazish;
-harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida zarar ko‘rgan
hududlarda jamoat tartibini yo‘lga qo‘yish va saqlab turish;
-aholini va hududlarni muhofaza qilish yuzasidan boshqa tadbirlarni amalga oshirish.
“Fuqaro muhofazasiga rahbarlik qilish, davlat organlari va tashkilotlarning fuqaro
muhofazasi sohasidagi vakolatlari” deb nomlangan II bo‘limning asosiy maqsadi fuqaro
muhofazasiga rahbarlikni amalga oshiruvchi fuqaro muhofazasi sohasidagi maxsus vakolatli
davlat organlari, vazirliklar, idoralar, mahalliy hokimiyat organlari, tashkilotlar, fuqarolarning
o‘zini o‘zi boshqarish organlarining vazifalari nimalardan iborat degan savollarga javob berishdan
iborat.
Fuqaro muhofazasi sohasidagi fuqarolarning huquq va majburiyatlari III bo‘limda
keltirilgan. Fuqarolar o‘z huquq va majburiyatlarini amalga oshirish uchun fuqaro muhofazasi
sohasida etarli bilimga ega bo‘lishlari zarur. SHu sababli ham ularni fuqaro muhofazasi sohasida
o‘rgatish 1b-modda bilan umumiy va majburiy deb belgilab qo‘yilgan.
IV bo‘lim – “Fuqaro muhofazasi xizmatlari va kuchlari” - fuqaro muhofazasi tadbirlarini
amalga oshirish uchun zarur xizmatlar va kuchlar, tuzilmalarning tarkibini aniqlab beradi.
Va nihoyat, V bo‘lim “Fuqaro muhofazasini moliyaviy ta’minlash. Fuqaro muhofazasi
ob’ektlari va mol–mulki” deb nomlangan. Bu bo‘limda fuqaro muhofazasini moliyalash, fuqaro
muhofazasi qo‘shinlarining asosiy fondlari, ob’ektlari va mol-mulki masalasi ko‘rib chiqilgan.
579
Ma’lumki, respublikamizda mavjud bo‘lgan gidrotexnika inshootlarida avariya, halokat
yuz bergudek bo‘lsa, aholi va hududlarimizga ma’lum mikdorda xavf tug‘dirishi mumkin. SHu
sababli O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining XV sessiyasida, ya’ni 1999 yil 20 avgustda
qabul qilingan qonunlardan biri “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risida” deb
nomlandi.
Qonun 15 moddadan iborat. Ushbu qonunning maqsadi gidrotexnika inshootlarini
loyihalashtirish, qurish, foydalanishga topshirish, ularni rekonstruksiya qilish, konservatsiyalash
va tugatishda xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda yuzaga keladigan
munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Qonunda gidrotexnika inshootlari, foydalanuvchi tashkilot, favqulodda vaziyat,
gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi, xavfsizlik deklaratsiyasi, xavfsizlik mezonlari,
gidrotexnika inshooti avariya xavfining yo‘l qo‘yiladigan darajasi kabi tushunchalarga ta’rif
berilgan. Bundan tashqari qonunda Vazirlar Mahkamasi, mahalliy davlat hokimiyati organlarining
vakolatlari ko‘rsatib berilgan hamda gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat
nazorati haqida so‘z yuritilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi katta va alohida muhim suv
xo‘jaligi ob’ektlarining texnik holatini hamda bexatar ishlashini nazorat qilish davlat inspeksiyasi
gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat nazoratiii amalga oshiruvchi maxsus
vakolatli organ hisoblanadi.
Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzishda aybdor
bo‘lgan shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar bo‘lishlari alohida belgilab qo‘yilgan (15-
modda).
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan 2000 yil 31 avgustda qabul qilingan
“Radiatsiyaviy xavfsizlik to‘g‘risida”gi qonun alohida o‘rin tutadi. Ushbu qonunning maqsadi
radiatsiyaviy xavfsizlikni, fuqarolar hayoti, sog‘ligi va mol-mulki, shuningdek, atrof muhitni
ionlashtiruvchi nurlanishning zararli ta’siridan muhofaza qilishni ta’minlash bilan bog‘liq
munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Favqulodda vaziyatlar ichida o‘zining keltiradigan kulfatlari bilan radiatsiyaviy avariyalar
alohida ajralib turadi. Boshqa turdagi favqulodda vaziyatlarning inson sog‘ligiga keltiradigan
zarari tezda ko‘zga ko‘rinmaydi.
SHuning uchun ushbu qonun aholi hayoti va salomatligini muhofaza qilishda muhim o‘rin
tutadi.
580
Ushbu qonun V bo‘lim va 28 modadan iborat bo‘lib, ularda asosiy tushunchalarga ta’rif
berilgan, radiatsiyaviy xavfsizlikni tartibga solish, radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlashga
qo‘yiladigan talablar, radiatsiyaviy avariya sodir bo‘lganda radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlash
kabi masalalar ko‘rib chiqilgan. Qonunning I bo‘limida ushbu qonunning maqsadi, qonunda
qo‘llaniladigan asosiy tushunchalar, radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlashning asosiy tamoyillari,
fuqarolarning radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlashdagi huquq va majburiyatlari, fuqarolarning
ijtimoiy muhofazasi masalalariga o‘rin berilgan.
Ikkinchi bo‘lim “Radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlash sohasini tartibga solish” deb
nomlanadi va radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlash sohasi davlat tomonidan qanday tartibga
solinadi, nazorat qanday olib boriladi, davlat ekspertizasi qanday bo‘ladi kabi savollarga javob
beradi. Radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlash sohasidagi davlat nazoratini sanoatda va konchilikda
ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish agentligi, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni
saqlash vazirligi, O‘zbekiston Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi va O‘zbekiston
Respublikasi davlat bojxona qo‘mitasi amalga oshiradi (8-modda).
“Radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlashga doir talablar” III bo‘limda (12-22-moddalar)
keltirilgan. Bo‘limda tabiiy radionuklidlar ta’sir etish chog‘ida, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab
chiqarishda hamda ichimlik suvidan foydalanishda, tibiiy rentgenoradiologik muolajalar
o‘tkazilganda xavfsizlikni ta’minlash tartiblari yoritib berilgan.
“Radiatsiyaviy avariya sodir bo‘lganda radiatsiyaviy xavfsizlikni ta’minlash”ni IV
bo‘limdagi 23-25-moddalar bayon etadi. Bu bo‘limda fuqarolar va atrof muhit radiatsiyaviy
avariyalardan muhofaza qilinishlari shartligi (23-modda) bildirilgan va ionlashtiruvchi nurlanish
manbalaridan foydalanuvchining avariya sodir bo‘lgan paytdagi majburiyatlari (24-modda)
keltirilgan.
V bo‘lim – “YAkuniy qoidalar” xalqaro shartnomalar, nizolarni hal etish va qonun
hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikka bag‘ishlangan.
Oxirgi vaqtlarda yuzaga kelgan ayrim vaziyatlar respublikamiz hududida terroristik
harakatlar ham sodir bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatib berdi. Respublikamiz hukumati aholi
xavfsizligini ta’minlash uchun 2000 yil 15 dekabrda “Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida”
maxsus qonunni qabul qildi.
Qonunning maqsadi terrorizmga qarshi kurash sohasidagi munosabatlarni tartibga
solishdan iborat bo‘lib, asosiy vazifalari etib shaxs, jamiyat va davlatning terrorizmdan
xavfsizligini ta’minlash, davlatning suverenitetini va hududiy yaxlitligini qimoya qilish, fuqarolar
tinchligi va milliy totuvlikni saqlashdan iborat.
581
Qonun “Umumiy qoidalar”, “Davlat organlarining terrorizmga qarshi kurash sohasidagi
vakolatlari”, “Terrorchilikka qarshi operatsiyaning o‘tkazilishi”, “Terrorchilik harakati oqibatida
etkazilgan zararni qoplash va jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi” hamda
“Terrorizmga qarshi kurashda ishtirok etayotgan shaxslarning huquqiy va ijtimoiy qimoyasi” deb
nomlanuvchi V bo‘limdan iborat bo‘lib, 31 moddani o‘z ichiga oladi.
Terrorizmga qarshi kurashni amalga oshirishda davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat
hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari,
korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, mansabdor shaxslar, fuqarolar ko‘maklashishlari zarurligi
6-moddada belgilab berilgan.
Terrorizmga qarshi kurashishni O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati, Ichki
ishlar vazirligi, Davlat chegaralarini himoya qiluvchi qo‘mita, Davlat bojxona qo‘mitasi, Mudofaa
hamda Favqulodda vaziyatlar vazirligi amalga oshiradi (8-modda). Jumladan, Favqulodda
vaziyatlar vazirligi favqulodda vaziyatlardan aholini muhofaza qilish, terrorchilar harakat
qilayottan zonada joylashgan alohida muhim, toifalangan va boshqa ob’ektlar barqaror ishlashini,
shuningdek terrorchilik oqibatlarini tugatish yuzasidan vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar va
mahalliy davlat Hokimiyati organlarining faoliyatini muvofiqlashtiradi hamda tadbirlar o‘tkazadi
hamda qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi (14-modda).
O‘zbekiston Respublikasi 2006 yil 28 sentyabrda “Xavfli ishlab chiqarish ob’ektlarini
sanoat xavfsizligi to‘g‘risida”gi qonuni qabul qilindi. Ushbu qonun 23 moddadan iborat bo‘lib,
maqsadi xavfli ishlab chiqarish ob’ektlarining sanoat xavfsizligi sohasidagi munosabatlarni
tartibga solishdan iborat.
Respublikamiz hukumati tomonidan Favqulodda vaziyatlar vazirligi tashkil topgan kundan
e’tiboran aholi xavfsizligini kafolatlovchi, fuqarolar mas’uliyati va jamiyat taraqqiyotining
huquqiy zaminini belgilovchi bir qancha rahbar va me’yoriy hujjatlar qabul qilindiki, ular o‘z
navbatida favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni oydinlashtirib berishga
qaratilgandir. Bu hujjatlar jumlasiga O‘zbekiston Resdublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari
va favqulodda vaziyatlar vazirining qabul qiladigan tashkiliy ko‘rsatmalari ham kiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilingan Qarorlari
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996 yil
11 aprelda qabul qilingan 143-sonli “O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar
vazirligining faoliyatini tashkil etish masalalari to‘g‘risida”gi qarorida O‘zbekiston Respublikasi
Favqulodda vaziyatlar vazirligi to‘g‘risidagi Nizom va uning tuzilmasi to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
582
O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi avariyalar, halokatlar va tabiiy
ofatlar tufayli vujudga kelgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini
bartaraf etish sohasidagi ishlarga rahbarlikni hamda ularni muvofiqlashtirib borish ishlarini amalga
oshiruvchi davlat boshqaruvi organi hisoblanadi. Vazirlik tarkibida Vazir (hay’at raisi), lavozimi
bo‘yicha vazir o‘rinbosarlari, vazirlikning hamda unga qarashli korxonalar, muassasalar va
tashkilotlarning, shuningdek, boshqa vazirliklar va idoralarning rahbar xodimlari asosida faoliyat
olib boradi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 24 avgustdagi “O‘zbekiston
Respublikasi favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat tizimini yanada
takomillashtirish to‘g‘risida”gi 242-sonli qarori qabul qilindi. FVDT boshqaruv organlari,
respublika va mahalliy hokimiyat organlarini, aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan
muhofaza qilish masalalarini hal etish vakolatiga kiradigan korxonalar va muassasalarning kuch
va vositalarini birlashtiradi hamda favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bartaraf etish
sohasidagi tadbirlarni tashkil etish va amalga oshirish, ular yuzaga kelganda aholi xavfsizligini,
atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilish hamda tinchlik va harbiy davrda davlat iqtisodiyotiga zararni
kamaytirishni ta’minlashga mo‘ljallangan.
Qarorda FVDTning vazifalari, tarkibiy tuzilmasi, FVDT rahbar
va kundalik boshqaruv organlari, kuch va vositalari, moliyaviy va moddiy resurslar
zahiralari, xabar berish, aloqa, boshqaruv tizimlari, faoliyat rejimlari keng, aniq va ravshan yoritib
berilgan. FVDT boshqaruv organlarining respublika, mahalliy va ob’ektlar darajasidagi vazifalari
belgilangan. Qarorga FVDT funksional quyi tizimini tashkil etuvchi vazirlik va idoralar ro‘yxati
ilova qilingan bo‘lib, ulardan har birining favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi
funksiyalari keltirilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 27 oktyabrdagi 455-sonli
“Texnogen, tabiiy va ekologik tusdagi favqulodda vaziyatlarniig tasnifi to‘g‘risida”gi qarorida
mamlakatimiz hududida sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha favqulodda vaziyatlar kelib chiqish
xarakteriga va o‘lchamlariga ko‘ra tasniflab berilgan.
Favqulodda vaziyatlar xarakteriga ko‘ra tabiiy, texnogen va ekologik hamda o‘lchamiga
ko‘ra lokal, mahalliy, respublika va transchegara favqulodda vaziyatlarga bo‘linadi.
Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tizimida kadrlar tayyorgarligi masalasi muhim
o‘rin tutadi.
Aholini va rahbarlar tarkibini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga tayyorlash
masalalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 20 oktyabrda qabul
583
qilingan “O‘zbekiston Respublikasi aholisini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga
tayyorlash tartibi to‘g‘risida”gi 427-sonli qarorida bayon qilib berilgan.
O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga
tayyorlash mulkchilik shakllaridan qat’iy nazar korxonalarda, muassasalarda va tashkilotlarda,
shuningdek yashash joyida ularning yoshlari va ijtimoiy guruhlari bo‘yicha o‘tkazilishi lozim.
Favqulodda vaziyatlarda harakat qilish bo‘yicha tayyorgarlikdan o‘tgan fuqarolarimiz
muhofazalanishning qoidalarini, birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish usullarini, jamoa va yakka
tartibdagi muhofaza vositalaridan foydalanish qoidalariny bilishlari zarur.
Aholini favqulodda vaziyatlarda muhofaza qilishga tayyorlash uchun Favqulodda
vaziyatlar vazirligi bir nechta vazirliklar - Xalq ta’limi vazirligi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan birgalikda faoliyat ko‘rsatishib kelmoqda. Favqulodda
vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlar aholi o‘rtasida keng tashviqot qilinishi, o‘quv
dasturlari ishlab chiqilishi, o‘quv qo‘llanmalari, darsliklar tayyorlanishi talab etiladi.
Tayyorgarlik ishlarini olib borishni samarali tashkil etish maqsadida har bir o‘quv yiliga
tashkiliy ko‘rsatmalar qabul qilinadi. Unda umumiy o‘rta ta’lim muassasalari, kasb-hunar
kollejlari, akademik litseylar, oliy o‘quv yurtlari, korxona, tashkilot va muasssasalarda,
shuningdek aholi manzilgohlarida alohida dastur asosida tayyorgarlik ishlari olib borilishi zarurligi
ta’kidlanib, o‘rganilishi lozim bo‘lgan mavzularning taxminiy ro‘yxatlari keltiriladi.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi tashkil topgunga qadar ham aholi salomatligini ta’minlash,
aholi va hududllrni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish
masalalariga katta axamiyat
berilgan. Bu borada respublikamiz hukumati tomonidan bir nechta qarorlar qabul qilingan.
Ulardan biri O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 1994 yil 12 aprelda qabul qilgan
“Toshqin, sel oqimlarini oqizib yuborish va ko‘chki hodisalari bilan bog‘liq bo‘lgan halokatli
oqibatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish chora-tadbirlari to‘rrisida”gi 201-sonli
qaroridir.
Ma’lumki, har yili sel, toshqin, o‘pirilish va ko‘chkilar tufayli yuzaga keladigan
favqulodda vaziyatlar katta vayronagarchiliklarga sabab bo‘ladi, respublika iqtisodiyotga jiddiy
zarar etkaziladi, ba’zan esa odamlarning o‘limiga sabab bo‘ladi. Sel, toshqin oqimlarini talafotsiz
oqizib yuborish, ko‘chki hodisalarining oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish
maqsadida joylarda tabiiy ofatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini tugatish, shuningdek,
odamlarning to‘liq xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ishlarni tashkil etish uchun shaxsiy
javobgarlik viloyatlar, shaharlar, tumanlar hokimlari, vazirliklar, idoralar, korxonalar va
tashkilotlar rahbarlarining zimmasiga yuklanadi.
584
Bugungi kunda, sel va suv toshqinlarini oldini olish bilan bog‘liq mamlakatimizning
normativ-huquqiy hujjatlaridan eng asosiylaridan biri O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2007 yil 19 fevral “Toshqinlar, sel oqimlari, qor ko‘chish va er ko‘chki hodisalari bilan bog‘liq
favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularning oqibatlarini tugatish borasidagi chora-
tadbirlar to‘g‘risida”gi 585-sonli qarori xizmat qilmoqda.
Joylardagi imkoniyatlardan biri-muqobil xizmatchilar hisobiga ixtiyoriy avariya-qutqaruv
tuzilmalarini tashkil qilish, ularni zarur kiyim-kechak, asbob-uskunalar bilan ta’minlash va
umuman moliyaviy, moddiy-texnik zahiralarni to‘plash ishlarini tashkil qilish muhim vazifalardan
biri hisoblanadi. Hal qilinmagan muammolar qatoriga:
-ko‘chki va toshqin xavfli hududlaridan aholini ko‘chirish;
-sel kelishi holatlarini oldindan bilish;
- xavfli joylarda yangi qurilishga yo‘l qo‘ymaslik;
- rahbar xodimlarni va aholini favqulodda vaziyatlarga tayyorlash va shu sharoitlarda xavfli
joylarda yashayotgan aholimizni ijtimoiy muhofaza qilish maqsadida sug‘urta tizimlaridan to‘la
darajada foydalanish muammolari kiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996 yilning 18 yanvarida
“O‘zbekiston Respublikasida odamlar va hayvonlarning quturish kasalligiga qarshi kurashni
kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 32-sonli qarori ushbu maqsadlarda samaradorlikni
oshirish, shuningdek aholi yashash joylarida it, mushuk va boshqa uy hayvonlarini saqlashni
tartibga solish maqsadida qabul qilingan.
Qarovsiz qolgan it, mushuk va boshqa hayvonlarni tutish hamda qirib tashlash va ularni
tayyorlov tashkilotlariga foydalanish uchun etkazib berish vazifasi shaharlarda -O‘zbekiston
Respublikasi Kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar
Kengashiga, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklariga hamda O‘zbekiston Respublikasi
Kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligining joylardagi korxonalariga, qishloq joylarda -
O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligiga, uning veterinariya xizmati
organlariga, o‘zini-o‘zi boshqarishning mahalla, ovul va shaharcha organlari (fuqarolar yig‘ini)ga
yuklatiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 2003 yil 13 yanvardagi “Ommaviy
tadbirlarni o‘tkazish qoidalarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi 15-sonli sonli qarori qabul qilindi.
O‘zbekiston Respublikasi hududida ommaviy tadbirlar o‘tkazilishi paytida jamoat xavfsizligini
ta’minlash va tartibni muhofaza qilish maqsadida qabul qilingan.
585
Davlat standartlari. O‘zbekiston Respublikasi aholisini va iqtisodiyot ob’ektlarini tabiiy
hamda texnogen xususiyatli turli halokatlardan muhofaza qilish borasida olib borilayotgan keng
ko‘lamli tadbirlar orasida huquqiy-me’yoriy hujjatlarni ishlab chiqish va qayotga tadbiq etish
hozirgi kunning eng dolzarb masalalaridan biridir. Mana shunday muhim hujjatlardan biri Davlat
standartlari hisoblanadi.
Davlat standartlari tashkilotlar, muassasalar, idoralar va ilmiy dargohlarda ish yuritish,
amalda qo‘llash bo‘yicha favqulodda vaziyatlarning yagona tizimiga asos yaratadi. Fuqaro
muhofazasi instituti xodimlari tomonidan bir nechta standartlar tayyorlangan:
1. ”Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Asosiy tushunchalarning atamalari va ta’riflari”.
2. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Tabiiy favqulodda vaziyatlar. Atamalar va
ta’riflar”.
3. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Texnogen favqulodda vaziyatlar. Atamalar va
ta’riflar”.
4. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Favqulodda vaziyatlar monitoringi va
bashoratlash. Atamalar va ta’riflar”.
5. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Favqulodda vaziyatlar monitoringi. Asosiy
qoidalar”.
6. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Texnogen favqulodda vaziyatlar manbalari.
SHikastlovchi omillar va ular ko‘rsatkichlarining tasnifi va nomenklaturasi”.
7. “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Tabiiy favqulodda vaziyatlar manbalari.
SHikastlovchi omillar. SHikastlovchi ta’sir ko‘rsatkichlarining nomenklaturasi”.
Barcha davlat va nodavlat tashkilotlari joriy hujjatlarini ishlab chiqilgan standart talablari
asosida muvofiqlashtirishlari va ularga tayanib ish yuritishlari talab qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri-Fuqaro muhofazasi boshlig‘ining normativ-
huquqiy hujjatlar
Inson, hujjat, axborot, boshqarishning barcha pog‘onalarini, shu kabilar ish yuritishning
ajralmas qismidir. Ijtimoiy, siyosiy va turli soha rahbarlari ish yuritishda oqilona va samaralisi
normativ-huquqiy hujjatdir. Mukammal va oqilona tashkil etilgan norma ijodkorligi har qanday
davlat boshqaruvi organlarida ish yuritishning asosi hisoblanadi.
Fuqaro muhofazasi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar FVDT va fuqaro muhofazasi
tuzilmalariga vazifalarni belgilab berish bilan bir qatorda ularni favqulodda vaziyatlarning oldini
olish va yuzaga kelganda bartaraf etish bo‘yicha vazifalarni o‘zida aks ettiradi. Eng asosiysi,
586
insonlar hayot faoliyatiga jiddiy shikastlar va tabiiy ofatlar ta’sirini oldini olish bo‘yicha chora-
tadbirlarni mustahkamlaydi.
O‘zbekiston Respublikasi “Fuqaro muhofazasi to‘g‘risida”gi qonun asosida favqulodda
vaziyatlarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etishga rahbarlik qilish vakolatli davlat
organlariga vazifalar belgilab berilgan. Ushbu qonunning II bobi Fuqaro muhofazasiga rahbarlik
qilish, davlat organlari va tashkilotlarning fuqaro muhofazasi sohasidagi vakolatlari keltirib
o‘tilgan. Qonunning 6-moddasida “Fuqaro muhofazasiga rahbarlik qilish” deb nomlanilgan hamda
O‘zbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasiga umumiy rahbarlikni O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi amalga oshirish belgilab berilgan. SHuningdek, O‘zbekiston Respublikasi
Bosh vaziri mamlakat fuqaro muhofazasining boshlig‘i etib belgilab berilgan. Qolversa,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hududlarida fuqaro
muhofazasiga rahbarlik qilishni tegishincha lavozimiga ko‘ra fuqaro muhofazasining boshlig‘i
bo‘lgan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar
hokimlari amalga oshirishi nazarda tutilgan.
Fuqaro muhofazasi boshlig‘i o‘z vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega:
fuqaro muhofazasining tegishli rejalarini amalga joriy etish;
aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz joylarga evakuatsiya qilish to‘g‘risida
qarorlar qabul qilish;
fuqaro muhofazasi bo‘yicha direktivalar, buyruqlar, qarorlar va farmoyishlar chiqarish;
o‘z tasarrufidagi hududlar hamda tashkilotlarning kuchlari va vositalarini fuqaro
muhofazasi sohasidagi tadbirlarni o‘tkazishga jalb etish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Fuqaro muhofazasi boshliqlarining aholini va hududlarni muhofaza qilish masalalari
bo‘yicha direktivalari, buyruqlari, qarorlari va farmoyishlari barcha tashkilotlar, shuningdek
mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun bajarilishi majburiyligi belgilab berilgan.
Aholini va hududlarni zamonaviy qirg‘in vositalari qo‘llanilishi oqibatlaridan muhofaza
qilish va fuqaro muhofazasi sohasidagi tadbirlarni amalga oshirishga oid harakatlarni
muvofiqlashtirish tegishli hududlar, tarmoqlar va tashkilotlarning fuqaro muhofazasi boshliqlari
zimmasiga yuklanadi.
Fuqaro muhofazasi tomonidan qabul qilinadigan me’yoriy-huquqiy hujjatlar hududdagi
favqulodda vaziyatlarning oldini olish, moddi-ma’naviy boyliklarni asrash, aholi va hududlarni
tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish va harbiy davrlarda
muhofaza qilish uchun xizmat qiladi.
587
Fuqaro muhofazasi boshlig‘ining ushbu sohadagi normativ-huquqiy hujjatlarida belgilab
berilgan vazifa hamda topshiriqlar hududiy davlat va xo‘jalik boshqaruv organlari hamda fuqarolar
uchun majburiy hisoblanadi.
XULOSA.
Fuqaro muhofazasi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar tarkibiga favqulodda
vaziyatlarning oldini olish chora-tadbirlari, favqulodda vaziyatlarni o‘z vaqtida monitoring qilib
borish, fuqaro muhofazasi ishlariga jalb etiladigan kuch va vositalarni doimiy shayligini
ta’minlash hamda nazorat qilishni joy olgan bo‘ladi. Bundan tashqari aholini va hududlarni tabiiy
hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, boshqaruv organlari
va xizmatlarni favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash, o‘rgatish, shuningdek tashkiliy
masalalarni o‘zida mujassam etadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlarida favqulodda vaziyatlarning oldini olish va yuzaga
kelganda bartaraf etish uchun tadbirlar majmuini oldindan ishlab chiqish va ularni bajarish uchun
mas’uldir. Aholi va hududlarni tabiiy hamda texnogen ofatlardan muhofaza qilishda normativ-
huquqiy hujjatlar ishlab chiqilishi favqulodda vaziyatlarning oldini olishning dastlabki va samarali
bosiqichi hisoblanadi.
“Aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha amalga
oshirilgan tadbirlar yakuni va ____ yil uchun belgilangan vazifalar to‘g‘risida” (keyingi o‘rinda
Asosiy tadbirlar rejasi deb yuritiladi) Fuqaro muhofazasi boshlig‘ining buyrug‘i.
O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri-Fuqaro muhofazasi boshlig‘i tomonidan har yili, yil
boshida ushbu hujjat qabul qilinadi
va joylardagi Fuqaro muhofazasi boshliqlariga ijro uchun yuboriladi. Asosiy tadbirlar rejasida yil
mobaynida davlat va xo‘jalik boshqaruv organlari hamda ularni funsional quyi tizimlari korxona
va tashkilotlarda o‘tkaziladigan favqulodda vaziyatlarning oldini olishga qaratilgan tadbirlar
rejasini o‘z ichiga oladi.
Asosiy tadbirlar rejasini maqsadi, FVDT uning funksional
va hududiy quyi tizimiga kiruvchi idora va tashkilotlarning favqulodda vaziyatlarning oldini olish,
ularning oqibatlarini bartaraf etish, aholini, shuningdek hududlarni tabiiy hamda texnogen
xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, FVDTning boshqaruv organlari hamda
kuch va vositalarining tayyorgarligini ta’minlash hamda aholini favqulodda vaziyatlar sodir
bo‘lganda to‘g‘ri xarakat qilishni o‘z ichiga oladi.
Asosiy tadbirlar rejasiga quyidagilar ilova qilinadi:
favqulodda vaziyatlarda ularni oldini olish va harakat qilish davlat tizimining
boshqaruv organlari, kuchlari va aholini tayyorlash bo‘yicha joriy yil uchun tashkiliy ko‘rsatmalar;
588
aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha FVDTni
viloyat hududiy quyi tizimining joriy yil uchun asosiy tadbirlar;
viloyat, shahar va tumanlarda hamda korxona, tashkilot va iqtisodiyot ob’ektlarida
joriy yilda o‘tkazilishi rejalashtirilgan o‘quv mashg‘ulotlar reja-jadvali;
Fuqaro muhofazasi instituti va viloyat FVB Aholi va rahbarlar tarkibini tayyorlash
markazida fuqaro muhofazasi sohasi bo‘yicha ob’ekt xodimlarini tinglovchilar bilan jamlash o‘z
ichiga olgan bo‘ladi.
Asosiy tadbirlar rejasi fuqarolarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish strategik
chora-tadbirlari majmui desak, maqsadga muvofiq bo‘ladi. Asosiy tadbirlar rejasida belgilangan
vazifalarni bajarilgangaligi to‘g‘risida axborotlarni Fuqaro muhofazasi boshlig‘ining yuqori
turuvchi rahbariyatiga berib boriladi.
SHunday qilib, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish hamda fuqaro muqofazasining
huquqiy asosini tashkil etuvchi hujjatlar bilan tanishib chiqdik. Bu hujjatlar talablarini chuqur
bilmasdan turib favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlarini samarali amalga oshirib
bo‘lmaydi. Har bir rahbar xodim, har bir fuqaro muhofazasi bo‘yicha mutaxassis bu hujjatlarni
bilib, o‘rganibgina qolmay, zarur bo‘lgan vaziyatlarda ulardan kelib chiqadigan talablarni amalda
qo‘llay bilishi ham lozimdir.
REFERENCES
1.
Dustkabilovich R. O. et al. Modern lectures and methods of organizing problematic lectures
//Проблемы науки. – 2020. – №. 2 (50). – С. 46-49.
2.
Хужакулов А. Х. Значение инновационных технологий в организации
самостоятельной работы студентов в системе высшего образования //Вестник науки.
– 2023. – Т. 2. – №. 4 (61). – С. 113-117.
3.
Рахимов О. Д. и др. Неиспользуемые возможности: дистанционного образования в
Узбекистане //Научный журнал. – 2021. – №. 3 (58). – С. 72-75.
4.
Rakhimov O. et al. Methodology for using forsight technology in training future ecologists
in Uzbekistan //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 462. – С. 03048.
5.
Каримов С. М. и др. Нормативно-правовая база в области гражданской защиты в
Республике Узбекистан //Теоретические и прикладные вопросы комплексной
безопасности: Материалы. – 2019. – С. 36.
589
6.
Rashidov N. S. et al. Stepped plow with cutting disc for tillage of sloping fields //IOP
Conference Series: Earth and Environmental Science. – IOP Publishing, 2022. – Т. 1076. –
№. 1. – С. 012023.
7.
Хужакулов А. Х. У. Использование серы в сельском хозяйстве Узбекистана и
обучение требованиям безопасности //Проблемы науки. – 2021. – №. 6 (65). – С. 96-
102.
8.
Berdimuratov P. et al. Seeder of exact seeding of seeds of cotton on the crest with drip
irrigation //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2021. – Т. 264. – С. 04044.
9.
Норбаев Э. К., Хужакулов А. Х. У. Доля затрат на эксплуатацию техники для
подготовки кормов //Life Sciences and Agriculture. – 2020. – №. 4. – С. 21-24.
10.
Muradov S., Xujaqulov A., Eshmuxamedov L. ORGANIZING TRAINING ON THE
CAUSES OF EMERGENCY SITUATIONS, CHARACTERISTICS AND ACTION AT
THE FOCUS OF INJURY //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 247-
264.
11.
Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND
EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT
CAUSE CONTAGIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 52-89.
12.
Muradov S. et al. STANDARDS OF SAFETY REQUIREMENTS FOR PRESSURE
CABINETS, APPARATUS AND GAS EQUIPMENT //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 159-180.
13.
Xakim o‘g‘li X. A. MUHANDISLIK YO ‘NALISHI TALABALARING UMUMKASBIY
TAYYORGARLIGIGA QO ‘YILGAN TALABLAR //PROSPECTS AND MAIN
TRENDS IN MODERN SCIENCE. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 60-63.
14.
Muradov S. et al. NATURAL EMERGENCIES, INFECTIOUS DISEASES //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 416-441.
15.
Muradov S. et al. MOVEMENT OF CHICTONIC PLATES, ORIGIN OF
EARTHQUAKES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 401-415.
16.
Muradov S. et al. STUDY OF THE HISTORICAL STAGES OF THE SCIENCE OF
LABOR PROTECTION //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 350-
365.
17.
Muradov S. et al. CHECKING KNOWLEDGE OF LABOR PROTECTION //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 386-400.
590
18.
Muradov S. et al. MAIN CONTENT AND COMPONENT PARTS OF THE SCIENCE"
SAFETY OF CONSTRUCTION OF BUILDINGS AND CONSTRUCTIONS" //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 335-349.
19.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SECURITY CATEGORY AND RULES FOR
CARRIERS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 366-385.
20.
Muradov S. et al. ADMINISTRATIVE BUILDINGS AND THEIR REQUIREMENTS
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 257-280.
21.
Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND
EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT
CAUSE INFECTIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 281-318.
22.
XUJAQULOV
A.
QISHLOQ
XO
‘JALIGI
SOHASIDA
BO
‘LAJAK
MUTAXASSISLARNI KASB TANLASH VA KASBIY SHAKLLANISHINING
PSIXOLOGIK MUAMMOLARI //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С.
230-233.
23.
Xujaqulov A. IXTISOSLIK FАNLАRINI О ‘QITISHDА TАLАBАLАRNING TEХNIK
IJОDKОRLIGINI
RIVОJLАNTIRISHDА
PEDАGОGIK
SHАRT-SHАRОITLАR
//Interpretation and researches. – 2024.
24.
Xakim o’g’li X. A. SANOAT KORXONALARIDAN CHIQAYOTGAN ZARARLI
GAZLARNING
SANOAT
RAYONLARIDA
YASHOVCHI
AHOLINING
SALOMATLIGIGA TA’SIRI //IJODKOR O'QITUVCHI. – 2024. – Т. 3. – №. 36. – С. 28-
31.
25.
Xakim o‘g‘li X. A. UMUMKASBIY FANLARNI O ‘QITISH ORQALI TALABALAR
TOMONIDAN
SHAKLLANADIGAN
TADQIQOTCHILIK
QOBILIYATLARI
//INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM. – 2023. – Т. 3. – №. 35. –
С. 321-326.
26.
Khujaqulov A. K. ANALYSIS OF RADIOACTIVE DAMAGE TO SURFACES AND
INDIVIDUALS //Innovative Development in Educational Activities. – 2023. – Т. 2. – №.
18. – С. 145-149.
27.
Шоназаров Ж. У., Хужакулов А. Х. ТВОРЧЕСКАЯ И ИННОВАЦИОННАЯ
ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ БУДУЩЕГО ПРЕПОДАВАТЕЛЯ И СПОСОБЫ ДОСТИЖЕНИЯ
ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ НАВЫКОВ //Вестник науки. – 2020. – Т. 1. – №. 12. – С. 55-
60.
591
28.
Muradov S. et al. STABILITY CALCULATION OF LOAD LIFT VEHICLES //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 205-234.
29.
Muradov S. et al. CONTENT AND ESSENCE OF THE LAW AND LEGAL
DOCUMENTS ON THE PROTECTION OF THE POPULATION AND TERRITORIES
FROM EMERGENCIES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 168-
204.
30.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SAFETY REQUIREMENTS OF EQUIPMENT
WORKING UNDER HIGH PRESSURE //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –
№. 5. – С. 131-167.
31.
Bahodir O‘ktam o‘g K. et al. ELEMENTS OF THE MANAGEMENT SYSTEM OF
INDUSTRIAL
SAFETY,
LABOR
PROTECTION
AND
ENVIRONMENTAL
PROTECTION AT THE" UZBEKISTAN GTL" PLANT //International journal of advanced
research in education, technology and management. – 2023. – Т. 2. – №. 11.
32.
Bahodir O‘ktam o‘g K. et al. ELEMENTS OF THE MANAGEMENT SYSTEM OF
INDUSTRIAL
SAFETY,
LABOR
PROTECTION
AND
ENVIRONMENTAL
PROTECTION AT THE" UZBEKISTAN GTL" PLANT //International journal of advanced
research in education, technology and management. – 2023. – Т. 2. – №. 11.
33.
Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND
EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT
CAUSE CONTAGIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 52-89.
34.
Shodmonov G. D. et al. MEHNAT MUHOFAZASI FANINING RIVOJLANISH TARIXI
VA BOSHQA FANLAR BILAN O ‘ZARO BOG ‘LIQLIGI //GOLDEN BRAIN. – 2024. –
Т. 2. – №. 3. – С. 149-153.
35.
Eshmuxamedov L. M. et al. LABOR PROTECTION IMPROVE WORKING
CONDITIONS, INCREASE EMPLOYEES’PRODUCTIVITY, IMPLEMENTATION OF
REST REGIME //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 3
SPECIAL. – С. 1161-1166.
36.
Karimov B. MEHNAT MUHOFAZASI VA TEXNIKA XAVFSIZLIGI” TA’LIM YO
‘NALISHINING FAOLIYAT OB’EKTLARI VA ISH SOHALARI TO ‘G ‘RISIDA
TUSHUNCHA //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 16. – С.
487-489.
592
37.
Karimov B., qizi Nishonova S. C. MEHNATNI MUHOFAZA QILISHNING MAQSAD
VA VAZIFALARI //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 16
SPECIAL. – С. 482-486.
38.
Dustkabilovich R. O., Ugli K. B. U. The Significance of Digital Technology and Artificial
Intelligence In Studying Security Issues In The Process Of Higher Education //Raqamli
iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 6. – С. 280-286.
39.
Qizi S. M. A. et al. O ‘QUV BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARINI RANG
YECHIMINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR HAMDA SUN’IY INTELLEKT
ORQALI LOYIHALASH //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 6. –
С. 325-332.
40.
Хидирова
Д.
З.
МУТАХАССИСНИНГ
КРЕАТИВЛИГИ
ВА
КАСБИЙ
ТАЙЁРГАРЛИГИНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ //YOSHLARDA KITOBXONLIK
TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISHDA IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNING
O'RNI VA DOLZARBLIGI. – С. 418.
41.
Rakhimov O. et al. Results of the study of rotary feed pump with separator and screw feeder
//BIO Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 95. – С. 01023.
42.
Zayniddinovna X. D. TЕXNIKА ОLIY TА’LIM MUАSАSАLАRIDА TАXSIL
ОLАYОTGАN
TАLАBАLАRNING
LОYIHАLАSH
KОMPЕTЕNTLILIGINI
ОSHIRISH //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. –
2024. – Т. 38. – №. 5. – С. 136-143.
43.
Xidirova D. Z. TALABALARNING LOYIHALASH KOMPETENTLIK SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISHDA INTEGRATSION YONDASHUV //Innovative Development in
Educational Activities. – 2024. – Т. 3. – №. 3. – С. 357-367.
44.
Zayniddinovna X. D., Sunnatillayevna P. S., Oybekovna X. G. АUDITОRIYА VA
АUDITОRIYАDАN TАSHQАRIDА O ‘QUV MASHG ‘ULOTLARINI INNOVATSION
TEXNOLOGIYA VA METODLAR ASOSIDA LOYIHALASHTIRISH //PEDAGOG. –
2024. – Т. 7. – №. 3. – С. 222-229.
45.
Zayniddinovna X. D., Oybekovna X. G. BO’LAJAK MUTAXASSISLARDA MAVJUD
BO’LISHI
ZARUR
BO’LGAN
LОYIHАLASH
KOMPETENSIYALARNI
RIVOJLANTIRISH //Proceedings of International Conference on Educational Discoveries
and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 4. – С. 261-272.
46.
Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ НАУКИ//ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ
ТЕХНОЛОГИИ–ФАКТОР РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ. 2020. 58-61.
593
47.
Xidirova D. Z. O ‘QUV MASHG ‘ULOTLARINI INNOVATSION TEXNOLOGIYA VA
METODLAR ASOSIDA LOYIHALASHTIRISH //Innovative Development in Educational
Activities. – 2024. – Т. 3. – №. 4. – С. 4-14.
48.
РАХИМОВ З. Т. ХИДИРОВА ДИЛДОРА ЗАЙНИДДИНОВНА. – СОВРЕМЕННОЕ
ОБРАЗОВАНИЕ//ПЕДАГОГИКО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ
АСПЕКТЫ
ПСИХИЧЕСКОГО СОСТОЯНИЯ УЧИТЕЛЯ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ. 2019. 14-
17.
49.
Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. ПРОБЛЕМЫ НАУКИ//ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ
ТЕХНОЛОГИИ–ФАКТОР РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ. 2020. 58-61.
50.
Хидирова Д. З. БЎЛАЖАК ЎҚИТУВЧИЛАРНИ ЗАМОНАВИЙ ПЕДАГОГИК
ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШГА ЎРГАТИШ //V Международной научно-
практической конференции «НАУКА И ОБРАЗОВАНИЕ В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ:
ВЫЗОВЫ ХХI века».-2019.
51.
INTEGRATSION T. L. K. S. R. YONDASHUV //DZ Xidirova. Innovative Development in
Educational Activities. – 2024. – Т. 3. – №. 3. – С. 357-367.
52.
Zayniddinovna X. D. TA‟ LIM JARAYONINI TEXNOLOGIK LOYIHALASHTIRISH
//YUKSAK
BILIMLI
VA
INTELLEKTUAL
RIVOJLANGAN
AVLODNI
TARBIYALASH–MAMLAKATNI
BARQAROR
TARAQQIY
ETTIRISH
VA
MODERNIZATSIYA QILISHNING ENG MUHIM SHARTI” MAVZUSIDAGI
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI MATERIALLARI (27 mart, 2020 y.).
53.
Хидирова Д. ОРГАНИЗАЦИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА НА ОСНОВЕ
ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ //ТЕНДЕНЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ
НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ В УСЛОВИЯХ ГЛОБАЛИЗАЦИИ. – 2020. – Т. 31.
54.
Хидирова Д. З. Олий таълим муассасаларида бўлажак ўқитувчиларнинг касбий
компетентлигини шакллантириш //TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYA. – 2020.
55.
Хидирова Д. З. ЎҚУВ ЖАРАЁНИНИ ПЕДАГОГИК ТЕХНОЛОГИЯЛАР АСОСИДА
ЛОЙИҲАЛАШТИРИШ ТАЪЛИМ ИННОВАЦИЯСИ СИФАТИДА //САМАРҚАНД
ВИЛОЯТИНИ ИННОВАЦИОН РИВОЖЛАНТИРИШ: МУАММО ВА ЕЧИМЛАР”
РЕСПУБЛИКА ИЛМИЙ-АМАЛИЙ АНЖУМАНИ МАТЕРИАЛЛАРИ. – 2020. – С.
40-43.
56.
ZAYNIDDINOVNA X. D. THE NEED FOR THE USE OF DISTANCE LEARNING AND
E-LEARNING LITERATURE IN THE DEVELOPMENT OF STUDENT CREATIVITY
//ГЛОБАЛЬНАЯ НАУКА И ИННОВАЦИЯ. – 2021.
594
57.
XIDIROVA D. Z. MAKTAB VA HAYOT //Bo ‘lajak o ‘qituvchilarnihg ta’lim jarayonini
loyihalash madaniyatini shakllantirishga doir kompetensiyalarini rivojlantirish. – 2022. – Т.
37. – №. 5. – С. 169.
58.
РАХИМОВ З. Т. ХИДИРОВА ДИЛДОРА ЗАЙНИДДИНОВНА. СОВРЕМЕННОЕ
ОБРАЗОВАНИЕ
//ПЕДАГОГИКОПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ
АСПЕКТЫ
ПСИХИЧЕСКОГО СОСТОЯНИЯ УЧИТЕЛЯ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ. – 2019. – С.
14-17.
59.
Зайниддиновна Х. Д. БЎЛАЖАК ЎҚИТУВЧИЛАРНИ ЗАМОНАВИЙ ПЕДАГОГИК
ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШГА ЎРГАТИШ //НАУКА И ОБРАЗОВАНИЕ В
СОВРЕМЕННОМ МИРЕ: ВЫЗОВЫ ХХI века. – 2019. – Т. 138. – С. 378.
60.
Zayniddinovna X. D. TEXNIKA OLIY TA’LIM MUASSASALARI TALABALARINING
LOYIHALASH KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH MODELI //International
journal of scientific researchers (IJSR) INDEXING. – 2023. – Т. 3. – №. 2.
61.
Рахимов З. Т. Хидирова Дилдора Зайниддиновна. ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ НАУКИ
//ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ–ФАКТОР РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ. –
2020. – С. 58-61.
62.
Хидирова Д. З. ПЕДАГОГИК ЖАРАЁННИ ЛОЙИҲАЛАШТИРИШ ТАЪЛИМ
ИННОВАЦИЯСИ СИФАТИДА //Современное образование (Узбекистан). – 2021. –
№. 5 (102). – С. 39-46.
63.
Хидирова Д. З. DESIGNING THE PEDAGOGICAL PROCESS IN THE CONTEXT OF
EDUCATIONAL INNOVATIONS //Современное образование (Узбекистан). – 2021. –
№. 5. – С. 39-46.
64.
Хидирова Д. З. Олий касбий таълимда педагогик Технологияларини лойиҳалаш–ўқув
масадига эришиш омили сифатида //KASB-HUNAR TA’LIMI. – 2022. – Т. 2. – С. 0109.
65.
Zayniddinovna K. D. The Importance of the Design of the Pedagogical Process in Improving
the Quality of Education //Journal of Pedagogical Inventions and Practices. – 2022. – Т. 7.
– С. 261-266.
66.
Dustkabilovich R. O., Zayniddinovna K. D. Main Criteria of Quality and Efficiency of
Education In the Higher Education System //Excellencia: International Multi-disciplinary
Journal of Education (2994-9521). – 2023. – Т. 1. – №. 5. – С. 450-453.
67.
Zayniddinovna X. D. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ //TЕXNIKА ОLIY TА’LIM MUАSАSАLАRIDА TАXSIL ОLАYОTGАN
595
TАLАBАLАRNING LОYIHАLАSH KОMPЕTЕNTLILIGINI ОSHIRISH. – 2024. – С.
136-143.
68.
Хидирова Д. З. Развитие проектной компетентности студентов в образовательном
процессе //Среднее профессиональное образование. – 2021. – №. 8. – С. 51-53.
69.
Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. Педагогико-психологические аспекты психического
состояния учителя в процессе обучения //СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ:
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ, ДОСТИЖЕНИЯ И ИННОВАЦИИ. – 2019. – С. 14-17.
70.
Рахимов З. Т., Хидирова Д. З. Педагогические технологии-фактор развития
образования //Проблемы науки. – 2020. – №. 5 (53). – С. 58-61.
71.
Xidirova D., Muradov S. O ‘zbekiston respublikasi hududida seysmoaktiv hududlar va
zilzilaning xavfliligi //Innovative Development in Educational Activities. – 2024. – Т. 3. –
№. 2. – С. 167-172.
72.
Рахимова Д. О. ОСНОВНЫЕ АСПЕКТЫ РЕЧЕВОГО ЭТИКЕТА У МЛАДШИХ
ШКОЛЬНИКОВ //Интернаука. – 2017. – Т. 10. – №. 14 Часть 1. – С. 61.
73.
Рузиева З. М., Рахимова Д. О. Воспитание творческой личности на основе изучения
литературы в общеобразовательной школе //Современное образование (Узбекистан).
– 2017. – №. 5. – С. 63-68.
74.
Каипова Ж. М. АРНАЙЫ ПЕДАГОГТАРДЫҢ КӘСІБИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН
ҚАЛЫПТАСЫРУДА АКТ ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ //ГЛОБАЛЬНАЯ НАУКА И
ИННОВАЦИЯ 2021: ЦЕНТРАЛЬНАЯ АЗИЯ. – 2018.
75.
Хусанова Д. Г. ЭРТА БОСҚИЧЛАРДА ИЖТИМОИЙ ЕТИМЛИКНИ ОЛДИНИ
ОЛИШ ЮЗАСИДАН МАЖМУАВИЙ ИШЛАР МАЗМУНИ //ГЛОБАЛЬНАЯ НАУКА
И ИННОВАЦИЯ 2021: ЦЕНТРАЛЬНАЯ АЗИЯ. – 2018.
76.
Хусанова Д. Г. ЭРТА БОСҚИЧЛАРДА ИЖТИМОИЙ ЕТИМЛИКНИ ОЛДИНИ
ОЛИШ ЮЗАСИДАН МАЖМУАВИЙ ИШЛАР МАЗМУНИ //ГЛОБАЛЬНАЯ НАУКА
И ИННОВАЦИЯ 2021: ЦЕНТРАЛЬНАЯ АЗИЯ. – 2018
77.
Rakhimova D. O., Shomurodov S. S. ON THE CRITERIA FOR ASSESSING THE
QUALITY OF EDUCATION AND THE LECTURES IN THE HIGHER EDUCATION
SYSTEM OF UZBEKISTAN //Global Science and Innovations: Central Asia (см. в
книгах). – 2021. – Т. 8. – №. 1. – С. 58-62.
78.
Рахимов О. Д., Рахимова Д. О. Форсайт исследование по прогнозированию развития
цифровизации высшего образования Республики Узбекистан. – 2021.
596
79.
Рахимов О. Д., Рахимова Д. О. Форсайт исследование по прогнозированию развития
цифровизации высшего образования Республики Узбекистан. – 2021.
80.
Khusenovich R. A. LAW AND PRINCIPLES OF ENERGY SAVING IN
FUNDAMENTAL PHYSICS THEORIES //Academy. – 2021. – №. 5 (68). – С. 39-43.
81.
Oktyabrovna R. D. BO ‘LAJAK MENEJERLARDA “FORSAYT KOMPETENTLIK” NI
SHAKLLANTIRISH METODIKASI //Современное образование (Узбекистан). – 2022.
– №. 3 (112). – С. 68-74.
82.
Oktyabrovna R. D. TYPES AND FORMS OF ORGANIZING MANAGEMENT SCIENCE
EDUCATION //European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences. –
2022. – Т. 10. – №. 2.
83.
Рахимова Д. О. БЎЛАЖАК МЕНЕЖЕРЛАР ТАЙЁРЛАШДА ФОРСАЙТ
ТЕХНОЛОГИЯСИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ ЗАРУРИЯТИ ВА АҲАМИЯТИ
//RESEARCH AND EDUCATION. – 2022. – С. 338.
84.
Шомуродов Ш. Ш. и др. МАСОФАВИЙ ТАЪЛИМДА ТАЛАБАЛАРДАМУСТАҚИЛ
ИЖОДИЙ
ФИКРЛАШ
КОМПЕТЕНТЛИГИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШ
ТЕХНОЛОГИЯСИ //TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY
JURNALI. – 2022. – С. 36-41.
85.
Рахимова Д. О. ФОРСАЙТ ТЕХНОЛОГИЯСИНИНГ МОҲИЯТИ, МАЗМУНИ ВА
ФОРСАЙТ УСЛУБЛАРИ ТАҲЛИЛИ //INTERNATIONAL СONFERENCE ON
LEARNING AND TEACHING. – 2022. – Т. 1. – №. 3. – С. 95-99.
86.
Рахимова
Д.
О.
“MENEJMENT”
FANINI
O’QITISHDA
FORSAYT
TEXNOLOGIYADAN FOYDALANISH METODIKASI: Raximova Dilrabo Oktyabrovna,
Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti “Biznes va innovatsion menejment” kafedrasi
assistenti, mustaqil izlanuvchi //Образование и инновационные исследования
международный научно-методический журнал. – 2022. – №. 4. – С. 154-158.
87.
Oktyabrovna R. D. FORESIGHT COMPETENCE FORMATION MODEL FOR FUTURE
MANAGERS //Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities. – 2022. –
Т. 2. – №. 1.5 Pedagogical sciences.
88.
Rakhimov O. et al. Analysis of foresight competency development model components in
future ecologists //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 462. – С. 03049.
89.
Oktyabrovna R. D. BO’LAJAK MENEJERLARDA FORSAYT KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISHDA “FORSAYT METODLARI” DAN FOYDALANISHNING
597
ZARURIYATI //Proceedings of International Conference on Scientific Research in Natural
and Social Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 4. – С. 146-155.
90.
Рахимова Д. О., Ефименко О. В. Эффективность использования иммунотерапии в
комплексном лечении острых внебольничных пневмоний у детей раннего возраста
//Биология и интегративная медицина. – 2017. – №. 5. – С. 15-20.
91.
Рахимов О. Д., Отакулов У. Х., Рахимова Д. О. Образовательный форсайт качества и
результативности самостоятельного образования //Вестник науки и образования. –
2021. – №. 7-1 (110). – С. 69-72.
92.
Rakhimov O. et al. Analysis of developmental education models in the ecological education
system in Uzbekistan //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 458. – С.
06020.
93.
Турсунов И. Э., Рахимова Д. О. Развитие виртуального предпринимательства на
основе цифровой экономики //Economics. – 2021. – №. 1 (48). – С. 14-18.
94.
Rakhimov O. et al. Methodology for using forsight technology in training future ecologists
in Uzbekistan //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 462. – С. 03048.
95.
Рахимов О. Д. и др. Неиспользуемые возможности: дистанционного образования в
Узбекистане //Научный журнал. – 2021. – №. 3 (58). – С. 72-75.
96.
Dustkabilovich R. O., Oktyabrovna R. D. Educational quality in the era of globalization
//Проблемы науки. – 2021. – №. 1 (60). – С. 36-39
97.
Рахимов О. Д., Рахимова Д. О. Форсайт исследование по прогнозированию развития
цифровизации высшего образования Республики Узбекистан. – 2021.
98.
Oktyabrovna R. D. FORESIGHT COMPETENCE FORMATION MODEL FOR FUTURE
MANAGERS //Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities. – 2022. –
Т. 2. – №. 1.5 Pedagogical sciences.
99.
Sultonova D. N., qizi Siddiqova M. A. COLOR SCHEME IN THE FORMATION OF THE
ARTISTIC ENVIRONMENT OF THE INTERIOR OF MODERN EDUCATIONAL
CENTERS //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 109-
115.
100.
Husan ogli M. S., Hamidulla o‘g‘li X. X. Siddiqova Madinabonu Asatilla qizi.(2021). NEW
INNOVATIVE
ENGINEERING
SOLUTIONS
TO
THE
PROBLEMS
OF
SIGNALIZATION AND SECURITY SYSTEMS //European Journal of Life Safety and
Stability (2660-9630). – Т. 2. – С. 28-30.
598
101.
Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND
EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT
CAUSE CONTAGIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 52-89.
102.
Muradov S. et al. STANDARDS OF SAFETY REQUIREMENTS FOR PRESSURE
CABINETS, APPARATUS AND GAS EQUIPMENT //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 159-180.
103.
Muradov S. et al. MOVEMENT OF CHICTONIC PLATES, ORIGIN OF
EARTHQUAKES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 401-415.
104.
Muradov S. et al. STUDY OF THE HISTORICAL STAGES OF THE SCIENCE OF
LABOR PROTECTION //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 350-
365.
105.
Muradov S. et al. CHECKING KNOWLEDGE OF LABOR PROTECTION //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 386-400.
106.
Muradov S. et al. MAIN CONTENT AND COMPONENT PARTS OF THE SCIENCE"
SAFETY OF CONSTRUCTION OF BUILDINGS AND CONSTRUCTIONS" //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 335-349.
107.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SECURITY CATEGORY AND RULES FOR
CARRIERS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 366-385.
108.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SECURITY CATEGORY AND RULES FOR
CARRIERS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 366-385.
109.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SECURITY CATEGORY AND RULES FOR
CARRIERS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 366-385.
110.
Muradov S. et al. ADMINISTRATIVE BUILDINGS AND THEIR REQUIREMENTS
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 257-280.
111.
Muradov S. et al. EMERGENCY EPIDEMIOLOGICAL, EPIZOOTIC AND
EPIPHYTOTIC SITUATIONS. PARTICULARLY DANGEROUS INFECTIONS THAT
CAUSE INFECTIOUS AND COMMON DISEASES //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 281-318.
112.
Qizi S. M. A., Namazovna S. D. JAMOAT BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARI
UCHUN TASVIRIY SAN’AT VA RANG YECHIMINI LOYIHALASHDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNING O ‘RNI //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). –
2024. – №. 6. – С. 333-340.
599
113.
Qizi S. M. A. et al. O ‘QUV BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARINI RANG
YECHIMINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR HAMDA SUN’IY INTELLEKT
ORQALI LOYIHALASH //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). – 2024. – №. 6. –
С. 325-332.
114.
Muradov S. et al. CAUSES OF NATURAL EMERGENCIES //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 92-130.
115.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SAFETY REQUIREMENTS OF EQUIPMENT
WORKING UNDER HIGH PRESSURE //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –
№. 5. – С. 131-167.
116.
Muradov S. et al. CAUSES OF NATURAL EMERGENCIES //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 92-130.
117.
Muradov S. et al. CONTENT AND ESSENCE OF THE LAW AND LEGAL
DOCUMENTS ON THE PROTECTION OF THE POPULATION AND TERRITORIES
FROM EMERGENCIES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 168-
204.
118.
Muradov S. et al. STABILITY CALCULATION OF LOAD LIFT VEHICLES //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 205-234.
