ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
460
OILAVIY BOLALAR UYLARI TARBIYALANUVCHILARINI OILAVIY HAYOTGA
TAYYORLASHNING SHAKL, METOD VA VOSITALARI
Muxamadiyev Xojiakbar Aslitdinovich
Qori Niyoziy nomidagi Tarbiya pedagogikasi milliy instituti mustaqil izlanuvchisi.
Telefon: +998(91) 199- 22- 25
E- pochta:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14211435
Annotatsiya
. Ushbu maqolada oilaviy bolalar uylari tarbiyalanuvchilari o‘g‘lonlarini va
qizlarini oilaviy hayotga tayyorlashning shakl, metod va vositalarini o‘rganish borasida bir
qancha ma’lumotlar va shaxsiy qarashlar keltirib o‘tilgan.
Kalit so`zlar:
bolalar uyi tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash shakllari,
bolalar uyi tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash vositalari, bolalar uyi
tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash metodlari
THE FORM, METHODS AND TOOLS OF PREPARING THE CAREGIVERS OF
FAMILY CHILDREN'S HOMES FOR FAMILY LIFE
Abstract.
In this article, a number of information and personal views are presented
regarding the study of the forms, methods and means of preparing boys and girls of family
orphanages for family life.
Key words:
forms of preparing children of orphanages for family life, means of preparing
children of orphanages for family life, methods of preparing children of orphanages for family
life.
ФОРМА, МЕТОДЫ И СРЕДСТВА ПОДГОТОВКИ ВОСХОДИТЕЛЕЙ СЕМЕЙНЫХ
ДЕТСКИХ ДОМОВ К СЕМЕЙНОЙ ЖИЗНИ
Аннотация.
В данной статье представлен ряд сведений и личных взглядов
относительно изучения форм, методов и средств подготовки мальчиков и девочек
семейных детских домов к семейной жизни.
Ключевые слова:
формы подготовки детей детских домов к семейной жизни,
средства подготовки детей детских домов к семейной жизни, методы подготовки детей
детских домов к семейной жизни.
KIRISH
Bolalar uylaridagi bolalar uchun “shaxsiy hayot” tushunchasi juda noaniq va chuqur
tahlilni talab qiladi. Bir tomondan, har bir inson, uning bolaligi sharoitidan qat’i nazar, shaxsiy
hayot huquqiga ega. Ushbu huquq quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
-Shaxsiy munosabatlar: do‘stlik, ishqiy munosabatlar, yaqinlaringizni tanlash qobiliyati.
-Individuallik: o‘z manfaatlariga, sevimli mashg‘ulotlariga, dunyoqarashiga bo‘lgan huquq.
-Maxfiylik: shaxsiy daxlsizlik huquqi, yozishmalarning maxfiyligi va boshqalar.
Boshqa tomondan, mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilari ko‘pincha bu huquqni amalga
oshirishda muayyan cheklovlarga duch kelishadi, chunki ular vaziyatning o‘ziga xos
xususiyatlaridan kelib chiqadi:
- Oilaviy munosabatlarda tajribaning yetishmasligi: Mehribonlik uylarida o‘sgan ko‘plab
bolalar to‘laqonli oila namunasiga ega emaslar va er-xotin sifatida munosabatlarni qanday qurishni
bilishmaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
461
- Shikastli tajribalar: Ba’zi bolalar jarohatlarning turli shakllarini boshdan kechirgan, bu
ularning yaqin munosabatlarni shakllantirish qobiliyatiga salbiy ta’sir ko'rsatishi mumkin.
-Ijtimoiy stigma: Jamiyatda ko‘pincha bolalar uylarida tarbiyalangan bolalarga nisbatan
noto‘g‘ri qarashlar mavjud bo‘lib, bu ularning ijtimoiy moslashishi va oila qurishini
qiyinlashtirishi mumkin.
-Muloqot uchun cheklangan imkoniyatlar: Bolalar uylarida ko‘pincha bolalarning
tengdoshlari va qarama-qarshi jins vakillari bilan muloqot qilish imkoniyatlarini cheklaydigan
qat’iy rejimlar mavjud.
Bolalar uylaridagi bolalarning shaxsiy hayoti qanday bo'lishi mumkin:[1]
-Tajribaning yetishmasligi: Ko‘pgina talabalar romantik munosabatlar tajribasiga ega
emaslar va munosabatlarni shakllantirishda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin.
-Qabul qilishga intilish: Ko‘pincha mehribonlik uylarida o‘sgan yoshlar, birinchi
navbatda, munosabatlarda qabul qilish va tushunishni izlaydilar.
-Yaqinlik qo‘rquvi: Shikastli tajribalar yaqinlik qo‘rquvi va boshqa odamlarga
ishonchsizlikning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
-Muloqotdagi qiyinchiliklar: Muloqot ko‘nikmalarining yetishmasligi chuqur va ishonchli
munosabatlarni o‘rnatishni qiyinlashtirishi mumkin.
Vaziyatni yaxshilash uchun nima qilish kerak:
-Psixologik yordam: Psixolog bilan individual va guruh mashg'ulotlarini o‘tkazish
bolalarning muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirishga, o‘z-o‘zini hurmat qilishni oshirishga va
munosabatlarni o‘rnatishga yordam beradi.
-Ta’lim dasturlari: Jinsiy tarbiya va oila psixologiyasi bo’yicha mashg‘ulotlar o‘tkazish
bolalarga kerakli bilim va ko‘nikmalarni egallashga yordam beradi.
-Xavfsiz muhitni yaratish: Bolalar uyida ishonch va hurmat muhitini yaratish bolalarning
o‘zlarini qulay his qilishlariga va o‘z his-tuyg‘ularini ochiq ifoda etishlariga yordam beradi.
-Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash: Mehribonlik uylari bitiruvchilarini muassasani tark etgandan
so‘ng qo‘llab-quvvatlash ularga mustaqil hayotga moslashish va munosabatlarni o‘rnatishga
yordam beradi.
Har bir insonning shaxsiy hayoti o‘ziga xosligini va ko‘plab omillarga bog‘liqligini
tushunish muhimdir. Kattalar tomonidan qo‘llab-quvvatlash va tushunish, shuningdek, rivojlanish
uchun qulay shart-sharoitlar yaratish mehribonlik uylaridagi bolalarning baxtli va to‘liq hayotga
bo‘lgan huquqlarini amalga oshirishga yordam beradi.
Mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilarini mustaqil yashashga, o‘z oilasini yaratishga
tayyorlash tizimli yondashuvni talab qiladigan murakkab vazifadir. Bu jarayon juda murakkab va
uzun vaqt talab qiladi. Bolalar uyalri tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tarbiyalashning muhim
jihati shundan iboratki, bolalar bizning kelajagimiz poydevorlari ularni kelajakda oilaviy muhitda
bo‘lishlari, yana yetimlar sonining ortmasligiga katta yordam beradi.[3]
Bolalarni jamiyatga muvaffaqiyatli moslashish va to'laqonli oilaviy munosabatlarni
o'rnatish uchun zarur bilim, ko'nikma va malakalar bilan qurollantirish lozim deb hisoblayman.
Buning uchun ularga turli xil psixologik treninglar va metotdlar yaxshi samara beradi.
Chunki bolalar o‘z hayotlarini boshlashlari uchun ularga avvalo eski hayotlariga bo‘lgan
nafrat tuyg‘usidan xalos bo‘lish talab etiladi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
462
Eski oilasiga nafrat tuyg‘usi, ota-onaga nafrat tuyg‘usi Bolaning shaxsiy hayotiga ham juda
katta zarar yetkazishi mumkin. Va eng asosiysi bola shaxsiy hayotini boshlay olmaydi.
Bolalar uyi tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash shakllari quyidagilar:
-Guruh darslari;
-Psixologik treninglar: muloqot qobiliyatlarini, hissiy aqlni, munosabatlarni o‘rnatish
qobiliyatini rivojlantirish;
-Tarbiyaviy ma’ruzalar: oila psixologiyasi asoslari, moliyaviy savodxonlik, kundalik
hayot;
- Rolli o‘yinlar: turli xil oilaviy vaziyatlarni simulyatsiya qilish;
- Shaxsiy ish;
-Psixolog bilan maslahatlar: shaxsiy muammolarni hal qilishda yordam berish va o‘z-
o‘zini hurmat qilish;
- Mentorlik: katta yoshdagi talabalarga yoki ko‘ngillilarga maslahat berish;
- Sinfdan tashqari tadbirlar;
- Oilalarga tashrif buyurish, oilaviy bayramlarda qatnashish;
- Birgalikda dam olishni tashkil qilish: piyoda sayohatlar, pikniklar;
- Karyera yo‘nalishi;
- Kelajakdagi oilaviy hayot bilan bog‘liq kasb tanlashda yordam berish (pedagogika,
tibbiyot, ijtimoiy ish) kabilar bolalarni kelajakda shaxsiy hayotga tayyorlash shakllaridir.[2]
Bolalar uyi tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash usul va vositalari
quyidagilar:
- Interaktiv usullar;
- Munozaralar, bahslar, aqliy hujumlar;
- Loyiha faoliyati: oilaviy byudjetni yaratish, uy xo'jaligini rejalashtirish;
- Vizual usullar:
- Taqdimotlar, videolar, namoyishlar;
- Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish: ta’lim dasturlari, onlayn platformalar;
- Amaliy usullar:
- Pazandachilik, hunarmandchilik, ta’mirlash bo‘yicha mahorat darslari;
- Bolalarni parvarish qilish ko‘nikmalarini o‘rgatish;
Muhim jihatlar:
-Individual yondashuv: har bir bolaning yoshi, shaxsiy xususiyatlari va hayotiy tajribasi
hisobga olinishi lozim;
-Integratsiyalashgan yondashuv: psixologik, pedagogik va ijtimoiy ishlarning
kombinatsiyasiga e’tobor qaratish lozim;
-Oila bilan birgalikda ishlash: potentsial farzand asrab oluvchi oilalarni tayyorgarlik
jarayoniga jalb qilish kerak;
-Davomiyligi va izchilligi: dastur uzoq muddatga mo‘ljallangan bo‘lishi va muntazam
darslarni o‘z ichiga olishi kerak.[2]
Kutilayotgan natijalar:
- Bolalarda oila va nikohga ijobiy munosabatni shakllantirish;
- Muloqot, hamkorlik, murosaga kelish qobiliyatlarini rivojlantirish;
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
463
- Mas’uliyat va mustaqillik darajasini oshirish;
- O‘z qobiliyatiga va baxtli oila yaratish qobiliyatiga ishonch hosil qilish.[3]
XULOSA
Mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilarini oilaviy hayotga tayyorlash turli soha
mutaxassislarining birgalikdagi sa’y-harakatlarini talab qiladigan murakkab va mas’uliyatli
vazifadir. Tizimli yondashuv, ishning turli shakllari va usullaridan foydalanish, shuningdek, har
bir bolaga individual yondashuv ushbu dastur muvaffaqiyatining kalitidir.
Shunday ekan ota-onasiz bolalarga faqatgina oilaviy bolalar uylari rahbarlari emas, balki
butun mamlakat a’zolari ota-onadir. Biz har birimiz, ota-onasiz qolgan bolalarning kelajagini
o‘ylashimiz va ularning kelajagi chiroyli bo‘lishi uchun harakat qilishimiz zarur.
REFERENCES
1.
Andrew Malone, “The real Slumdog Millionaires: Behind the cinema fantasy, mafia gangs
are deliberately crippling children for profit”, Daily Mail, 24 Ocak 2009,
2.
“The Orphans of Ukraine”, Ukraine Orphan Outreach,
http://www.ukraineorphans.org/orphans-of-ukraine/
3.
“Child Soldiers”, War Child,
http://www.warchild.org.uk/issues/child-soldiers
4.
https://www.insamer.com/tr/dunyada-yetim-gercegi_124.html
