ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
987
QADIMGI DAVR VA ILK O’RTA ASRLARDA O’RTA OSIYO VA ERON HUDUDIDAGI
DAVLATIDA HUKMDORLIK LEGITIMATSIYASI
Xayrullayev Umidjon Fayzullo o’g’li
Osiyo xalqaro universiteti,
Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14222295
Annotatsiya.
Ushbu maqolada qadimgi davr va ilk o’rta asrlarda O’rta Osiyo va Eron
hududida hukmdorlik qilgan hukmdorlarning hukmdorlik legitimatsiyasi haqida ma’lumotlar
beriladi. Davlat hokimiyatini egallagan hukmdorlar o’zining hukmronligini asoslash maqsadida
ma’bud va ilohlarning yaqin homiysi sifatida namoyon qilishgan.
Kalit so’zlar:
Ahamoniylar, Sosoniylar, Doro I, Kir II, zardushtiylik, sulola merosi, qabila
hukmronligi, Diniy Legitimatsiya, Qonuniy Huquqiy Legitimatsiya, Xudolik-Hukmdorlik,
yovuzlikning ramzlari.
LEGITIMACY OF RULERSHIP IN THE STATE OF CENTRAL ASIA AND IRAN IN
ANCIENT TIMES AND THE EARLY MIDDLE AGES
Abstract.
This article provides information about the legitimacy of the rulers who ruled in
the territory of Central Asia and Iran in ancient times and the early Middle Ages. In order to justify
their rule, the rulers who occupied state power presented themselves as close patrons of gods and
goddesses.
Key words:
Achaemenids, Sassanids, Darius I, Cyrus II, Zoroastrianism, dynastic heritage,
tribal rule, Religious Legitimation, Legal Legal Legitimation, Divinity-Sovereignty, symbols of
evil.
ЛЕГИТИМНОСТЬ ПРАВЛЕНИЯ В ГОСУДАРСТВАХ СРЕДНЕЙ АЗИИ И ИРАНЕ В
ДРЕВНОСТИ И РАННЕМ СРЕДНЕВЕКОВЬЕ
Аннотация.
В данной статье представлены сведения о легитимности правителей,
правивших на территории Средней Азии и Ирана в древности и раннем средневековье.
Чтобы оправдать свое правление, правители, занимавшие государственную власть,
представляли себя близкими покровителями богов и богинь.
Ключевые слова:
Ахемениды, Сасаниды, Дарий I, Кир II, зороастризм,
династическое наследие, племенное правление, Религиозная легитимация, Юридическая
легитимация, Божественность-Суверенитет, символы зла.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
988
O'rta Osiyoda qadimgi davrlarda hukmdorlik legitimatsiyasi ko'plab ijtimoiy, madaniy va
diniy omillarga bog'liq bo'lib, hukmdorlarning taxtga o'rnashishlari, ularning hukmronligi va xalq
bilan munosabatlarida o'ziga xos qarorlar va usullarni talab qilgan. O'rta Osiyoda hukmdorlikning
legitimatsiyasi quyidagi asosiy omillarga tayanar edi:
1.
Diniy Legitimatsiya
O'rta Osiyoning qadimgi xalqlari uchun din muhim o'rin tutgan. Hukmdorlar ko'pincha
o'zlarini yoki xudoning yoki xudolarni yer yuzidagi vakili sifatida taqdim etgan. Masalan:
Zoroastrizm
: Sogdiyaliklar va Xorazm xalqlarida zoroastrizm dini hukmdorlik
legitimatsiyasiga asos bo'lgan. Shahanshoh (shohlar) o'zlarining hukmronligini Xudo tomonidan
berilgan yoki to'g'ridan-to'g'ri Xudoning o'zi bilan bog'lab tushuntirgan.
Islom
: Islomning O'rta Osiyoga kirib kelishi bilan, hukmdorlar o'zlarini Xudoning
(Allohning) yer yuzidagi vakillari, xalifalar sifatida ko'rsatishga harakat qilishdi. Islomni qabul
qilgan hukmdorlar o'zlarining hukmronligini, Allohning buyruqlari va payg'ambar
Muhammadning o'rnashgan qonunlari asosida qonuniylashtirishgan. Misol uchun, Temur
(Tamerlan) o'zining hukmronligini Islomning buyruqlari bilan mustahkamlashga harakat qilgan.
2.
Qonuniy Huquqiy Legitimatsiya
Hukmdorlar o'zlarini hukumat boshqaruviga qonuniy ravishda tayinlangan yoki tarixiy
meros asosida hakam sifatida ko'rsatishgan. Bunday legitimatsiya ko'pincha tarixiy an'analar va
"mehnat" asosida shakllanadi. Misol uchun, Usmoniylar va boshqa o'rta asr sulolalari o'zlarining
hukmronliklarini avloddan-avlodga o'tadigan qonuniy huquq asosida tasdiqlashgan.
Ahamoniylar imperiyasi (miloddan avvalgi VI-IV asrlar) hukmdorlikning legitimatsiyasi
masalasida o'ziga xos diniy va siyosiy tizimni ishlab chiqqan. Bu tizimda
hukmdorlik va xudolik
o'rtasida chuqur bog'lanish mavjud edi. Ahamoniylar o'z hukmdorlarini nafaqat siyosiy rahbarlar,
balki Xudoning yer yuzidagi vakillari sifatida ko'rganlar. Bu tushuncha imperiyaning asosiy
legitimatsiya manbai bo'lgan va hukmdorlar o'zlarini xudolarni yer yuzida ifodalovchi vakillar
sifatida tanitganlar
1
.
1. Xudolik-Hukmdorlik: Hukmdorlarni Xudoning Vakillari sifatida ko'rish
Ahamoniylar imperiyasining asosiy diniy tushunchalaridan biri Ahura Mazda (yoki
Ormuzd) nomli xudoga tayanadi. Ahura Mazda Zoroastrizmning asosiy ilohidir va barcha
yaxshiliklarning manbai deb hisoblanadi. Ahamoniylar imperiyasining hukmdorlari, xususan, Kir
II (Cyrus the Great), Doro I (Darius the Great), va Kserks (Xerxes) o'zlarini Ahura Mazda ning yer
1
E.V.Retveladze, A.X.Saidov, E.V.Abdullayev
“Qadimgi O’zbekiston svilizatsiyasi: davlatchilik va huquq
tarixidan lavhalar. T:.2001 174-b
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
989
yuzidagi vakillari sifatida ko'rsatganlar. Bu, ularning hukmronligini, faqat siyosiy emas, balki
diniy jihatdan ham legitimlashtirgan. Kir II, masalan, o'zining imperiyasini boshqarishdagi
muvaffaqiyatlarini Ahura Mazda tomonidan berilgan ulkan vazifa sifatida taqdim qilgan. Shu
tarzda, hukmdorlarning siyosiy hokimiyati o'z-o'zidan Xudoning irodasiga muvofiq, Xudo
tomonidan tasdiqlangan va boshqarilgan deb qaralgan.Doro I, o'zining hukmronligini, Xudoning
irodasi bilan amalga oshirilayotgan haqiqiy boshqaruv sifatida ifodalagan va shuning uchun u
nafaqat hukmdor, balki Xudoning vakili sifatida qaralgan. Doro I ning yozuvlarida (masalan,
Behistun inshootida) uning hukmronligining qonuniyligi va Xudoning irodasi bilan bog'lanishiga
alohida urg'u berilgan.
2. Hukmdorning Xudoga Yaqinligi: "Shahanshoh" degan Atama
Ahamoniylar hukmdorlariga "Shahanshoh" (shahlarning shohi) unvoni berilgan. Bu unvon
ularning eng oliy hukmdor ekanligini, ya'ni barcha shohlarning boshlig'i ekanligini anglatadi.
Ahamoniylar hukmdorlari o'zlarini shahanshoh sifatida namoyon qilish orqali o'z
hokimiyatlarini faqat yer yuzida emas, balki ilohiy va dunyoviy hokimiyatning birlashuvi sifatida
tasvirlaganlar. Shahanshoh bo'lish, shuningdek, ularning xudolarni vakillari sifatidagi roli bilan
ham bog'liq edi. Hukmdorlar o'zlarini bir vaqtning o'zida dunyo hukmdori va Xudoning yer
yuzidagi vakili sifatida ko'rganlar
2
.
Sosoniylar imperiyasi
(miloddan avvalgi 224–651 yillar) Zoroastrizm dini va davlat
siyosatining muhim uyg'unligidan foydalangan holda hukmdorlik legitimatsiyasini yaratdi.
Sosoniylar o'z hukmdorlarini Ahura Mazda ning yer yuzidagi vakillari sifatida
ko'rsatganlar, va bu ular uchun nafaqat diniy, balki siyosiy qudratni mustahkamlashda asosiy vosita
bo'lgan. Sosoniylarning hukmdorlik legitimatsiyasi ham diniy, ham siyosiy omillarga tayangan va
ular o'z hukmronliklarini qudratli va ilohiy birlashtirgan tizimda qurishgan.
Sosoniylar imperiyasida, ayniqsa, Shapur I (242–272) va Ardashir I (miloddan avvalgi
224–241) kabi hukmdorlar o'z hukmronliklarini Ahura Mazda ning irodasiga bog'lab
legitimlashtirganlar. Ular o'zlarini Xudoning yer yuzidagi vakillari sifatida ko'rsatishgan, bu esa
ularning hukmronligini bevosita ilohiy hukmga asoslangan deb ko'rsatgan. Zoroastrizmning
ta'limotiga ko'ra, Ahura Mazda yaxshilik va haqlikning ilohiy manbai sifatida qaralgan, shuning
uchun Sosoniylar hukmdorlari o'z hukmronliklarini faqat siyosiy emas, balki ilohiy qonunlar bilan
ham mustahkamlashgan.
2
Баженов.Л.В “Средняя Азия в древний период. T:.1937 с 74-75
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
990
Ardashir I taxtga o'tirgach, o'z hukmronligini Ahura Mazda ning irodasiga asoslash uchun,
unga qarshi bo'lgan hukmdorlarni "yovuzlikning ramzlari" sifatida tasvirlagan. Shuningdek, u
o'zini Xudoning yer yuzidagi vakili sifatida ko'rsatgan va o'z hukmronligini diniy jihatdan
tasdiqlash uchun Zoroastrizmni rasmiy dini sifatida qabul qilgan.
Sosoniylar imperiyasida Zoroastrizm faqat diniy e'tiqod emas, balki davlatning hukmronlik
tuzilmasining markaziy qismi bo'ldi. Zoroastrizmda, xususan, Ahura Mazda ning irodasiga
muvofiq, ijobiy va salbiy kuchlar o'rtasidagi kurash tasvirlanadi. Sosoniylar hukmdorlari o'zlarini
bu ijobiy kuch, ya'ni Ahura Mazda ning so'zlarini bajaruvchilar sifatida ko'rganlar.
Sosoniylar o'z hukmronligini qonuniylashtirishda Zoroastrizmning ikki asosiy prinsipidan
foydalanishgan:
Yaxshilik va Haqlik
: Sosoniy hukmdorlari o'zlarini yaxshilik va haqlikni tarqatishda eng
yuqori vakillar sifatida tasvirlaganlar. Buning orqali ular o'z hukmronliklarini diniy jihatdan
haqiqiy va adolatli deb ko'rsatganlar.
Tartib va Tizim
: Sosoniylar o'z davlat tizimini to'liq tartibga solishga harakat qilishgan,
bu esa o'z navbatida hukmdorning o'zini ilohiy va siyosiy hokimiyatni birlashtiruvchi figura
sifatida taqdim etgan.
Sosoniylar imperiyasida hukmdorlik legitimatsiyasi ko'pincha diniy rahbarlar (magushlar,
ya'ni zoroastriyaning ruhoniylari) bilan o'zaro hamkorlikda shakllangan. Diniy rahbarlar
hukmdorni Xudoning vakili sifatida tasdiqlashgan va bu, o'z navbatida, hukmdorning siyosiy
qudratini mustahkamlashda muhim rol o'ynagan.
Hukmdorlar o'zlarini faqat siyosiy hukmdorlar sifatida emas, balki Zoroastrizmning
himoyachilari va e'tiqodning "yuqori vakillari" sifatida ham taqdim etishgan. Masalan, Shapur I
va Narseh kabi hukmdorlar Zoroastrizmni boshqarishda va uning qonunlarini qo'llashda o'zlarini
ruhoniylarga ham qaraganda yuqoriroq va kuchliroq hukmdorlar sifatida tasvirlashgan.
Sosoniylar hukmdorlarining legitimatsiyasida yozuvlar va yodgorliklar ham muhim o'rin
tutgan. Misol uchun, Ardashir I ning taxtga chiqishi va imperiyasini yaratishidagi muvaffaqiyatlari
ko'plab behistun yozuvlari orqali tasvirlangan. U o'zining g'alabalarini Ahura Mazda ning irodasi
bilan bog'lab, o'z hukmronligini bevosita Xudoning buyruqlari sifatida ta'kidlagan. Bu yozuvlar
nafaqat hukmdorning siyosiy g'alabalarini, balki ularning diniy va ilohiy asosini ham tasdiqlagan.
Shapur I ning yozuvlari, ayniqsa, uning hukmronligining ijtimoiy va diniy jihatlarini
ko'rsatadi. Shapur o'zining g'alabalari va davlatini Ahura Mazda ning irodasi va qudrati bilan
bog'laydi, ularni Xudoning buyruqlari sifatida ko'rsatadi.
Kushonlar imperiyasi (miloddan avvalgi I asr — milodiy IV asr) O'rta Osiyo, Hindiston va
Xitoyning g'arbidagi hududlarini qamrab olgan ulkan davlat bo'lib, uning hukmdorlik
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
991
legitimatsiyasi bir nechta omillarga tayanib rivojlangan. Kushonlar o'z hukmronliklarini diniy,
siyosiy, madaniy va ijtimoiy jihatdan mustahkamlashgan. Ular hukmdorlarini nafaqat siyosiy
rahbarlar, balki Xudoning yer yuzidagi vakillari sifatida ko'rsatganlar va bir necha madaniy
an'analarni birlashtirib, hukmdorlikni legitimlashtirishda diniy va siyosiy integratsiyani
yaratganlar. Kushonlar imperiyasida hukmdorlik legitimatsiyasi bir nechta diniy ta'sirlar bilan
mustahkamlanib, hukmdorlar o'zlarini diniy liderlar sifatida ko'rsatganlar.
Buddizmning Ta'siri
: Kushonlar imperiyasida Mahayana buddizmi keng tarqaldi, va bu
diniy yo'nalish imperiyaning markaziy madaniyati bo'ldi. Kushon hukmdorlari, xususan, Kanishka
(miloddan avvalgi II asr) o'zini Buddaning vakili sifatida ko'rsatgan. Kanishka o'z hukmronligini
buddizmning rivojlanishi va himoyachisi sifatida legitimlashtirgan va imperiyaning
o'zgarishlariga kiritgan diniy islohotlarni amalga oshirgan. U Buddaning mashhur tasvirlarini
yaratishga ko'maklashgan, budda ibodatxonalarini qurishni rag'batlantirgan va Buddizmning
Mahayana maktabini tarqatishda faol ishtirok etgan.
Zoroastrizm
: Kushonlar, ayniqsa, Zoroastrizmning ta'sirida bo'lgan va ba'zi hukmdorlar
o'z hukmronligini Ahura Mazda ning irodasi bilan bog'lashgan. Shuningdek, ular o'zlarini
Xudoning yer yuzidagi vakillari sifatida ko'rsatganlar, bu ularning siyosiy hokimiyatini
ilohiylashtirishda yordam bergan.
Kushon imperiyasi hukmdorligi ko'pincha merosga asoslangan. Hukmdorlar o'zlarini
davlatchilikni avloddan-avlodga o'tkazuvchi sulolalarning vakillari sifatida ko'rsatganlar
3
.
Kushon sulolasi hukmdorlarining legitimatsiyasi ko'pincha ularning avlodga bo'lgan
bog'liqligiga asoslangan. Bu sulola hukmdorlarining qonuniyligi, ularning an'anaviy merosdan
kelib chiqqan hokimiyatiga tayanadi. Masalan, Kanishka ning taxtga chiqishi va imperiyani
boshqarishi uning avlodi va ishonchli sodiq xalq tomonidan qabul qilingan va tarixiy manbalar
uning hukmronligini o'zgarishsiz qabul qilgan. Kushonlar o'z hukmdorliklarini, ayniqsa,
Buddizmni himoya qilish va tarqatish orqali legitimlashtirishgan. Kanishka bu yo'nalishda juda
faol bo'lib, Buddizmni davlat diniga aylantirishga uringan. Shuningdek, Kanishka imperiyasining
ko'plab hududlarida Buddaviy inshootlarni barpo etishga ko'maklashgan, Budda va uning
shogirdlarining yodgorliklarini yaratgan. Kanishka davrida Buddizmning Ikkinchi Sinodi (Tantirik
buddizmning asoslarini qabul qilish) o‘tkazilgan. Bu sinodda Buddizmning yangi yo‘nalishlari —
Mahayana shakllari asosiy e'tiqod tizimi sifatida tan olingan. Kanishka o‘z hukmronligini faqat
siyosiy emas, balki diniy rahbar sifatida ham legitimlashtirgan.
3
Safa-Isfahani, N.Rivayati-Hemat-I Asawahistan; A Study Soroastrian Law/ Harward Iranian Ser. Vol.2/ Cambridge
1980 p-126
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
992
Kushonlar hukmdorlarining legitimatsiyasida qahramonlik va ilohiy hokimiyat
tushunchalari muhim o‘rin tutgan. Ular o‘zlarini nafaqat harbiy qo‘mondonlar, balki Buddaning
yer yuzidagi vakillari, Xudoning tanlangan o‘rni sifatida taqdim etishgan. Kanishka o‘zini
Buddizmning haqiqiy himoyachisi sifatida ko‘rsatgan va uni davlat dini sifatida mustahkamlashga
intilgan. U o‘zining buyuk g‘alabalari va Buddizmga qo‘llab-quvvatlash orqali hukmronligini
asoslagan. Shu bilan birga, Kanishka o‘zining hukmronligini Buddizmning ko‘p yirik
g‘alabalariga asoslangan va ularni hukmronlikning muhim legitimatsiyasi sifatida ko‘rsatgan.
REFERENCES
1.
E.V.Retveladze, A.X.Saidov, E.V.Abdullayev “Qadimgi O’zbekiston svilizatsiyasi:
davlatchilik va huquq tarixidan lavhalar. T:.2001
2.
Safa-Isfahani, N.Rivayati-Hemat-I Asawahistan; A Study Soroastrian Law/ Harward Iranian
Ser. Vol.2/ Cambridge 1980
3.
Баженов.Л.В “Средняя Азия в древний период. T:.1937
4.
Xayrullayev, U. . (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT (RED
APPLE II).
Modern Science and Research
,
3
(2), 1071–1073. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29533
5.
Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE "RED APPLE" MYTHOLOGY OF THE
TURKS.
Modern
Science
and
Research
,
3
(1),
568–572.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28329
6.
Umidjon, X. . (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and
West.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(3),
http://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2698
7.
Umidjon, X. (2023). 1918-1939-yillarda Polshaning ichki siyosatidagi o’zgarishlar.
Центр
Научных
Публикаций
(buxdu.Uz)
,
42
(42).
извлечено
от
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/10963
8.
Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.
Science and Education, 3(10), 385-389.
9.
Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan
during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.
10.
Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk
Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-
959.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
993
11.
Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-
MАDАNIY SОHАLАRIDА ОILАNING RОLI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
36
(2), 149-153.
12.
Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules
and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.
EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 189-194.
13.
Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate.
Miasto Przyszłości
,
53
, 964-969.
14.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.
Modern Science and
Research
,
3
(5), 522-529.
15.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot
District.
Modern Science And Research
,
3
(5), 148-151.
16.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447-450.
17.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.
Журнал универсальных научных
исследований
,
2
(5), 453-462.
18.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.
European Journal Of Innovation In
Nonformal Education
,
4
(3), 432-437.
19.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.
SPAST
Reports
,
1
(7).
20.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.
Modern
Science and Research
,
3
(2), 87-93.
21.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.
Innovations in Technology and
Science Education
,
2
(8), 1214-1222.
22.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.
Modern Science and
Research
,
3
(2), 1004-1011.
23.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.
Modern Science and Research
,
3
(2), 500-507.
24.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.
Modern Science and Research
,
3
(1),
504-510.
25.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.
American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)
,
1
(10), 655-659.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
994
26.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.
International Journal of Intellectual
Cultural Heritage
,
3
(1), 12-16.
27.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev.
International Journal Of History And Political
Sciences
,
3
(12), 42-47.
28.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.
Modern Science and
Research
,
2
(12), 801-807.
29.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.
International Journal
Of History And Political Sciences
,
3
(11), 17-23.
30.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE
WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".
Modern Science and Research
,
2
(9),
404-409.
31.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.
Modern Science and Research
,
2
(10), 291-299.
32.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili.
Scholar
,
1
(28), 395-401
33.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE TAJIKS
OF AFGHANISTAN.
Modern Science and Research
,
2
(9), 84-89.
