ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
635
SURXONDARYO VILOYATIDA AFG‘ON SHAMOLINING NAFAS OLISH
A’ZOLARIGA TA’SIRI
Xaitova Iroda Xolmurod qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali assisstenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14532863
Annotatsiya. Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida esuvchi Afg‘on shamolining nafas
olish a’zolariga ta’siri o‘rganilgan. Afg‘on shamoli o‘zining yuqori tezlikdagi iliq va quruq
havosi, tarkibidagi chang va zararli zarralari bilan inson salomatligiga jiddiy xavf tug‘diradi.
Maqolada shamolning bronxit, astma, allergik reaksiyalar va o‘pka kasalliklarini keltirib
chiqarish ehtimoli, shuningdek, immunitetni zaiflashtiruvchi ta’siri batafsil tahlil qilinadi. Bundan
tashqari, zararli ta’sirni kamaytirish uchun shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish, havoni toza
saqlash, sog‘lom turmush tarziga rioya qilish va tibbiy ko‘riklarni amalga oshirish bo‘yicha
amaliy tavsiyalar berilgan. Ushbu tadqiqot Afg‘on shamolining salbiy oqibatlarini kamaytirish
uchun aholi va sog‘liqni saqlash tizimiga oid dolzarb choralarni belgilashga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar: iqlim, geografik joylashuv, antropogen omillar, nafas olish, allergik
reaksiyakar, o’pka kasalliklari.
THE IMPACT OF THE AFGHAN WIND ON THE RESPIRATORY SYSTEM IN
SURKHANDARYA REGION
Abstract. This article studies the impact of the Afghan wind blowing in Surkhandarya
region on the respiratory system. The Afghan wind poses a serious threat to human health with its
high-speed warm and dry air, dust and harmful particles. The article analyzes in detail the
possibility of the wind causing bronchitis, asthma, allergic reactions and lung diseases, as well as
its immunosuppressive effect. In addition, practical recommendations are given on the use of
personal protective equipment, keeping the air clean, adhering to a healthy lifestyle and
conducting medical examinations to reduce the harmful effects. This study serves to determine the
current measures for the population and the healthcare system to reduce the negative
consequences of the Afghan wind.
Keywords: climate, geographical location, anthropogenic factors, breathing, allergic
reactions, lung diseases.
ВЛИЯНИЕ АФГАНСКОГО ВЕТРА НА ОРГАНЫ ДЫХАНИЯ В
СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ
Аннотация. В данной статье изучено влияние афганского ветра, дующего в
Сурхандарьинской области, на органы дыхания. Афганский ветер представляет серьезную
угрозу для здоровья человека своим быстрым теплым и сухим воздухом, пылью и вредными
частицами. В статье подробно анализируется возможность ветра вызывать бронхиты,
астму, аллергические реакции и заболевания легких, а также ослаблять действие
иммунитета. Кроме того, для снижения вредного воздействия даются практические
рекомендации по использованию средств индивидуальной защиты, поддержанию чистоты
воздуха, ведению здорового образа жизни, проведению медицинских обследований. Данное
исследование послужит определению текущих мер для населения и системы
здравоохранения по снижению негативных последствий афганского ветра.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
636
Ключевые слова: климат, географическое положение, антропогенные факторы,
дыхание, аллергические реакции, заболевания легких.
Surxondaryo viloyati geografik joylashuvi va iqlim sharoiti bilan ajralib turadi. Bu viloyat
janubda Afg‘oniston bilan chegaradosh bo‘lib, hududga ko‘plab tabiiy va antropogen omillar ta’sir
ko‘rsatadi. Shulardan biri Afg‘oniston hududlaridan esadigan shamollar bo‘lib, bu shamollar nafas
olish a’zolariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu maqolada Afg‘on shamolining nafas olish
tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatishi, bu ta’sirning sabab va oqibatlari hamda sog‘liqni saqlash
bo‘yicha tavsiyalar haqida so‘z yuritiladi.
Afg‘on shamoli va uning xususiyatlari
Afg‘on shamoli iliq va quruq havo massalari shaklida Surxondaryo viloyatiga yetib keladi.
Ushbu shamol asosan qish va bahor fasllarida faollashadi va yuqori tezlikka ega bo‘ladi. Uning
tarkibida ko‘p miqdorda chang, qum va boshqa zararli zarralar mavjud. Ushbu zarralar havoning
ifloslanish darajasini oshirib, insonlar salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Afg‘on shamoli ko‘pincha iqlim o‘zgarishlari va qurg‘oqchilik natijasida kuchayadi.
Shamol bilan birga ko‘tariladigan chang va qumlar nafas yo‘llariga tushib, turli kasalliklarning
rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Xususan, bu shamolning tarkibidagi mayda chang zarralari
o‘pka va bronxlar uchun katta xavf tug‘diradi.
Nafas olish a’zolariga ta’siri
1.
Bronxit va astma
Afg‘on shamolining tarkibidagi zararli zarralar bronxit va astma kabi nafas olish tizimi
kasalliklarini keltirib chiqarishi mumkin. Chang zarralari nafas yo‘llarini tirnash xususiyati berib,
bronxlarning yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi. Ayniqsa, astma bilan og‘rigan bemorlar uchun bunday
shamol xavfli bo‘lib, xurujlarni kuchaytiradi.
2.
Allergik reaksiyalar
Shamol bilan havo tarkibiga turli allergenlar, masalan, o‘simlik changlari va boshqa
mikroorganizmlar tushadi. Bu esa allergik rinit, yo‘tal va ko‘zlarning qichishishi kabi holatlarni
keltirib chiqarishi mumkin.
3.
O‘pka kasalliklari
Mayda chang zarralari o‘pkaning ichki qismiga yetib borib, alveolalarni shikastlashi
mumkin. Bu esa o‘pka to‘qimalarining yallig‘lanishi va hatto surunkali obstruktiv o‘pka
kasalliklari (SO‘OK) rivojlanishiga olib keladi.
4.
Immunitetning pasayishi
Doimiy shamol va chang ta’sirida organizmning nafas olish tizimini himoya qiluvchi tabiiy
mexanizmlari zaiflashadi. Bu esa bakterial va virusli infeksiyalarga moyillikni oshiradi.
Salbiy ta’sirni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar
1.
Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish
Afg‘on shamoli kuchli bo‘lgan kunlarda tashqarida niqob yoki respirator taqib yurish zarur.
Bu havodagi zararli zarralar nafas olish yo‘llariga tushishini sezilarli darajada kamaytiradi.
2.
Uy ichki havosini toza saqlash
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
637
Uy ichida havoni filtrlash uchun maxsus qurilmalar o‘rnatish tavsiya etiladi. Bundan
tashqari, deraza va eshiklarni mahkam yopish, chang tushmasligi uchun uy ichki qismini
muntazam tozalash muhim.
3.
Sog‘lom turmush tarziga rioya qilish
Immunitetni mustahkamlash uchun to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy mashqlar bilan
shug‘ullanish va to‘yimli uyquga ahamiyat berish kerak. Bu organizmning zararli omillarga qarshi
turish qobiliyatini oshiradi.
4.
Tibbiy ko‘riklardan o‘tish
Surxondaryo viloyati aholisi, ayniqsa, nafas olish kasalliklariga moyil bo‘lganlar
muntazam ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tib turishlari lozim. Erta tashxis qo‘yish va kasalliklarni
oldini olish uchun bu juda muhimdir.
Xulosa
Surxondaryo viloyatida Afg‘on shamolining nafas olish tizimiga ta’siri jiddiy
muammolardan biridir. Shamol tarkibidagi zararli zarralar bronxit, astma, allergik reaksiyalar va
o‘pka kasalliklarini keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu muammoni bartaraf etish uchun individual
himoya choralari ko‘rish, atrof-muhitni toza saqlash va sog‘liqni saqlash tizimi faoliyatini
kuchaytirish zarur. Aholi orasida ushbu mavzuda tushuntirish ishlarini olib borish ham muhimdir.
Faqat shu yo‘l bilan bu tabiiy omilning salbiy ta’sirini kamaytirish mumkin.
REFERENCES
1.
https://eco.gov.uz
2.
https://www.who.int
3.
Karagulova, A. “Environmental Changes in Central Asia and Dust Storms Impact.” Central
Asian Journal of Environmental Science, 2021.
4.
“Surxondaryo iqlim sharoitlari va changli shamollar.” O‘zbekiston Ekologiyasi, 2023-yil.
5.
Mahmudov, Z. “Markaziy Osiyoda bronxit va astma kasalliklarining tarqalishi.” Tibbiyot
va Sog‘liqni Saqlash Jurnali, 2020-yil.
6.
https://scholar.google.com
