2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
191
VIRUSLI GEPATIT B VA C BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA O’PKA
SILINING KO’P DORILARGA CHIDAMLI SHAKLINING KLINIK KECHISH
XUSUSIYATLARI
Xaitova Iroda Xolmurod qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi termiz filiali
Xolbaev A.Y.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Termiz filiali Yuqumli kasalliklar, dermatovenerologiya,
ftiziatriya va pulmonologiya kafedrasi assistenti
e-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15368320
Annotatsiya
. Mazkur tezisda virusli gepatit B va C bilan kasallangan bemorlarda ko‘p
dorilarga chidamli o‘pka silining klinik kechish xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot
natijalariga ko‘ra, gepatit virusi fonida tuberkulyoz infeksiyasining kechishi murakkablashadi,
davolash jarayonida gepatotoksiklik xavfi ortadi, immun javob zaiflashadi hamda infeksiyaning
surunkali shaklga o‘tish ehtimoli kuchayadi. Bunday bemorlarda silning infiltrativ-destruktiv va
kavernoz shakllari ustuvor bo‘lib, jigar faoliyatidagi buzilishlar davolash rejimini individual
tarzda tanlashni talab qiladi. Shuningdek, maqolada gepatoprotektorlar va antiviral vositalar
bilan kompleks davolash usullarining afzalliklari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
virusli gepatit B, gepatit C, ko‘p dorilarga chidamli sil, klinik kechish,
gepatotoksiklik,
immunosupressiya,
gepatoproteksiya,
antituberkulyoz
terapiya,
jigar
fermentlari, infeksion kasalliklar.
Kirish
O‘pka tuberkulyozi bugungi kunda dunyo bo‘ylab eng keng tarqalgan yuqumli
kasalliklardan biri bo‘lib, ko‘p dorilarga chidamli shaklining (KDCH) ko‘payishi uni yanada
xavfli va davosi murakkab holga keltirmoqda. KDCH sil nafaqat kasallikning uzoq davom etishi
va asoratlar xavfini oshiradi, balki standart antituberkulyoz terapiyaning samarasizligiga olib
keladi. Ayniqsa, bu shaklning boshqa surunkali yuqumli kasalliklar, xususan virusli gepatit B va
C fonida kechishi bemor holatini sezilarli darajada og‘irlashtiradi.
Virusli gepatit B va C jigar to‘qimalarining yallig‘lanishiga, detoksikatsiya va metabolik
funksiyalarning buzilishiga olib keladi. Bu esa, KDCH silini davolashda qo‘llaniladigan kuchli
antituberkulyoz dorilar bilan jigar orasidagi murakkab o‘zaro ta’sirlar sababli, toksiklik xavfini
oshiradi. Gepatotoksik dorilarni uzoq muddat qabul qilish jigar faoliyatining susayishiga,
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
192
immunitetning zaiflashishiga, natijada tuberkulyoz infeksiyasining surunkali va chidamli
shakllarining rivojlanishiga olib keladi. Shuningdek, gepatit bilan kasallangan bemorlarda sil
infeksiyasi ko‘pincha atypik va klinik jihatdan yashirin tarzda kechadi, bu esa uni erta bosqichda
aniqlashni qiyinlashtiradi.
Shu bois, virusli gepatit B yoki C bilan kasallangan bemorlarda KDCH silining klinik
kechishiga xos xususiyatlarni chuqur o‘rganish, ularni davolashda kompleks yondashuvlar ishlab
chiqish, toksiklik xavfini kamaytiruvchi usullarni qo‘llash zarurati dolzarb ilmiy-tibbiy masala
sifatida qaralmoqda. Ushbu maqola ana shu dolzarb masalalarni yoritishga qaratilgan bo‘lib,
ushbu murakkab klinik holatlarni yaxshiroq tushunishga va samarali davolash strategiyalarini
shakllantirishga xizmat qiladi.
Bugungi kunda yuqumli kasalliklar orasida ko‘p dorilarga chidamli o‘pka tuberkulyozi
(KDCH sil) va virusli gepatit B hamda C kasalliklarining keng tarqalishi global sog‘liqni saqlash
tizimi oldida jiddiy muammolarni yuzaga keltirmoqda. Bu ikki infeksiyaning bir bemorda
uchrashi esa klinik jihatdan murakkab, kechishi og‘ir va davolanishi qiyin bo‘lgan holatlardan
biridir. Ayniqsa, gepatit virusi bilan zararlangan jigar to‘qimasi va KDCH sil kasalligi fonida
qo‘llaniladigan toksik antituberkulyoz dorilarning jigar faoliyatiga qo‘shimcha yuk tushirishi
bemor holatini yanada og‘irlashtiradi. Ushbu maqolada aynan virusli gepatit B va C bilan
kasallangan bemorlarda ko‘p dorilarga chidamli o‘pka silining klinik kechishiga xos bo‘lgan
xususiyatlar, patologik jarayonlarning o‘zaro ta’siri va terapevtik yondashuvlar tahlil qilinadi.
Ma’lumki, KDCH sil
Mycobacterium tuberculosis
shtammlarining bir nechta asosiy
antituberkulyoz dori vositalariga (isoniazid, rifampitsin va boshqalar) chidamli shakli bo‘lib,
infeksiyaning davolanish muddatini uzaytiradi va asoratlar xavfini oshiradi. Bu holatda davolash
uchun ikkinchi liniyadagi yuqori toksiklikka ega preparatlar ishlatiladi. Shu bilan birga, gepatit B
va C viruslari bilan zararlangan bemorlarda jigar parenximasining shikastlanishi natijasida dori
moddalarining metabolizmi va detoksikatsiyasi keskin pasayadi. Bu esa KDCH sil davosida
ishlatiladigan dorilarning gepatotoksik ta’sirini kuchaytiradi va davo rejimini tuzishda
murakkabliklar tug‘diradi.
Klinik kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, gepatit bilan kasallangan KDCH sil bemorlarida
quyidagi xususiyatlar tez-tez uchraydi: umumiy holsizlik, intoksikatsiya sindromining kuchli
namoyon bo‘lishi, tana haroratining uzoq davom etuvchi subfebril ko‘rinishi, yo‘tal, qon tuflash,
ozib ketish va jigar sohasida og‘riq. Bunday bemorlarning erta davrida klinik simptomlar odatda
sil infeksiyasi ustuvor ko‘rinishda namoyon bo‘ladi, biroq davo jarayonida gepatit bilan bog‘liq
belgilar avj oladi, bu esa antituberkulyoz dorilarni to‘xtatishga yoki almashtirishga majbur qiladi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
193
Shuningdek, gepatit fonida jigar fermentlari — ALT, AST, GGT darajasining ortishi, bilirubin
almashinuvi buzilishi, koagulopatiya va gepatotsitlar distrofiyasi ko‘p kuzatiladi.
Bemorlarning laborator tahlillari va instrumental tekshiruvlari asosida KDCH sil va
virusli gepatitning birgalikda kechishi silning klinik surunkali va infiltrativ-destruktiv
shakllarining ustuvorligi, yallig‘lanish o‘chog‘ining kengligi va kavernoz o‘zgarishlarning
shakllanishi bilan ajralib turadi. Shu bilan birga, gepatit bor bemorlarda immun javob zaif
bo‘lishi sababli sil mikobakteriyalarining organizmda uzoq muddat saqlanib qolishi va davoga
sust ta’sirchanligi kuzatiladi. Immunosupressiv fon infektsion jarayonning aktiv saqlanishiga
xizmat qiladi, bu esa kasallikning rezistent shakllarini rivojlanishiga zamin yaratadi.
Tibbiy
amaliyotda
ushbu
bemorlar
uchun
kompleks,
ehtiyotkorlik
bilan
muvofiqlashtirilgan terapevtik yondashuv zarur. Avvalo, antituberkulyoz preparatlarining
gepatotoksik ta’sirini kamaytiruvchi rejimlar ishlab chiqilishi kerak. Interferonlar,
gepatoprotektorlar (ursodeoksixol kislotasi, silimarin, ademetionin), immunomodulyatorlar bilan
birgalikda antiviral terapiyani bosqichma-bosqich kiritish natijasida klinik va laborator ijobiy
dinamika kuzatilgan holatlar mavjud. Har bir bemorga individual tarzda davo rejasini tuzish va
gepatolog, ftiziatr, infektsionistlarning konsilium asosidagi yondashuvi optimal natijalar beradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, virusli gepatit B va C bilan kasallangan bemorlarda ko‘p dorilarga
chidamli o‘pka silining kechishi murakkab, uzoq davom etuvchi va ko‘p hollarda og‘ir
prognozga ega bo‘ladi. Bunday holatlarda klinik jihatdan doimiy laborator nazorat, jigar
faoliyatini kuzatish, davo individualizatsiyasi va gepatoprotektiv qo‘llab-quvvatlovchi terapiyani
kiritish zarur hisoblanadi. Yuqoridagi jihatlar hisobga olingan holda, ushbu bemorlar guruhiga
yondashuvda integrativ, ko‘p bosqichli va fanlararo hamkorlikka asoslangan modelni qo‘llash
tavsiya etiladi. Shu tarzda, tuberkulyoz va virusli gepatit kabi infeksiyalarning murakkab
kombinatsiyalarini muvaffaqiyatli boshqarish va ularning salbiy oqibatlarini kamaytirish
mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
WHO. (2023). Global Tuberculosis Report. Geneva: World Health Organization.
2.
Dara, M., et al. (2019). Management of tuberculosis in patients with chronic hepatitis B
and C infection. European Respiratory Journal, 54(5), 1900876.
3.
Jacobson, K. R., et al. (2018). Impact of hepatitis co-infection on tuberculosis treatment
outcomes: A cohort study. Clinical Infectious Diseases, 67(5), 738–744.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
194
4.
Mavlonov, A. S., & Yusupov, B. R. (2021). Virusli gepatitli bemorlarda sil kasalligi
kechishi va davolash taktikasi. Tibbiyot va hayot, №3, 17–21.
5.
Ziyodova, M. R. (2022). Gepatotoksiklik xatarlarini baholashda laborator monitoringning
o‘rni. O‘zbekiston vrachlar jurnali, №4, 31–34.
6.
Ministry of Health of Uzbekistan. (2020). National guidelines for the treatment of drug-
resistant tuberculosis.
