2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
257
AUDITORLIK FAOLIYATINING YANGI BOSQICHI VA UNI
TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Bekchanov Bekzod
https://doi.org/10.5281/zenodo.14543602
Annotatsiya. Tezisda bugungi global dunyoda iqtisodiyot va uning tarmoqlarining o‘rni,
ularning zamonaviy ko‘rinishlar haqida ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. Boshqaruv sohasida
auditorlik faoliyatining yangi bosqichi va uni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishi haqida fikr
bildirilgan.
Kalit so‘zlar: Globallashuv, moliya. Auditor, korporativ, integratsiya, investor, iqtisod,
tizim.
KIRISH
Globallashuv sharoitida O'zbekiston iqtisodiyotini jadal rivojlantirish va liberallashtirish,
jahon moliya bozoriga integratsiyalashuvini tezlashtirish va kapital bozorini hamda raqamli
iqtisodiyotni yanada taraqqiy ettirish, zamonaviy korporativ boshqaruv printsiplarini joriy etish
ustuvor vazifalar sirasiga kiradi. Tizim faoliyatini yanada takomillashtirish, boshqarishga oid
qarorlarni qabul qilish va korporativ boshqaruvni yanada yaxshilash uchun auditorlik xizmatlari
sifatini oshirish lozim bo'ladi
Zamonaviy talablar va xalqaro amaliyot printsiplariga asoslangan auditorlik faoliyatini
tartibga solishning samarali tashkiliy-huquqiy mexanizmini yaratish, qoida va normalarni hamda
me'yoriy hujjatlarni yagona normativ-huquqiy hujjatda unifikatsiyalash va tizimlashtirish
maqsadida 2021-yil 25-fevralda yangi tahrirdagi “Auditorlik faoliyati to'g'risida”gi qonun qabul
qilindi.
Qonun bozor iqtisodiyoti talablariga javob beradigan auditorlik xizmatini tashkil etishga,
ushbu kasbning nufuzini va ular ishining sifatini oshirishga qaratilgan bo'lib, pirovard natijada
jamiyat manfaatlarini qondirishga va investorlar himoyasini kuchaytirishga yo'naltirilgan.
Ushbu huquqiy hujjatda amaldagi qonunning eskirgan va havolaki me'yorlari qayta ko'rib
chiqildi va auditorlik faoliyatini tartibga soluvchi yagona me'yoriy hujjat ko'rinishida to'g'ridan-
to'g'ri amal qiladigan qonun sifatida qabul qilindi.
Dunyoda auditorlik xizmatlaridan foydalanish rivojlanib boryapti. Xususan, IFAC –
Xalqaro buxgalterlar federatsiyasining rasmiy hisobotiga ko'ra, 130 ga yaqin davlatda 175 dan
ziyod professional buxgalterlar uyushmasi, 3 milliondan ziyod professional auditor, 100 mingdan
ortiq auditorlik tashkiloti mavjud.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
258
Birgina Deloitte tashkilotining o'zi 150 ta davlatda 1600 dan ziyod shartnoma asosida
auditorlik tekshiruvlarini o'tkazib, 46,2 milliard AQSH dollari miqdoridagi daromadni qayd etdi.
Respublikamizda 2021-yilning 1-yanvar holatiga 99 ta auditorlik tashkiloti faoliyat
ko'rsatib kelyapti, auditorlar soni 572 kishini tashkil qiladi. 19 ta mahalliy auditorlik tashkiloti
yirik xalqaro tarmoq va uyushmalar a'zolari hisoblanadi. Yurtimizda ham katta to'rtlik (Big-4) -
“Ernst &Young”, “PricewaterhouseCoupers”, “Deloitte and Touche” va “KRMG” xalqaro
auditorlik tashkilotlarining sho''ba jamiyatlari faoliyat yurityapti.
Qonun auditorlik faoliyatini faqat auditning xalqaro standartlari asosida amalga oshirish,
uni litsenziyalanadigan turlar tarkibidan chiqarish, maxsus vakolatli davlat organi sifatida Moliya
vazirligi auditorlarning respublika jamoat birlashmalari (Auditorlar palatasi hamda Buxgalterlar
va auditorlar milliy assotsiatsiyasi) bilan birgalikda, moliya-xo'jalik sohasiga aralashmagan holda,
auditorlik tashkilotlari ishi sifatini tashqi nazoratdan o'tkazish, majburiy auditorlik tekshiruvidan
o'tishi zarur bo'lgan ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan tashkilotlar ro'yxatini shakllantirishni nazarda
tutadi. Ayni kezda unda auditorlar malakasini oshirishning samarali tizimini yaratish, jahonning
ilg'or tajribalarini tatbiq qilish, tartibga soladigan qoida va normalarni hamda me'yoriy hujjatlarni
yagona normativ-huquqiy hujjatda unifikatsiyalash va tizimlashtirish, manfaatlar to'qnashuvining
oldini olishga yo'naltirilgan auditorlar professional faoliyatining axloq qoidalarini joriy etish kabi
muhim masalalar ham qamrab olingan.
REFERENCES
1.
Odegov Yu.G., Nikonova T.V. Audit i kontrolling personala: uchebnik. 2-e izd. i dop. – M.:
“Alfa Press”, 2010. – 672 s.
2.
Podolskiy V. Audit. Uchebnik. – M.: Izd. Yurayt, 2010. – 605 str.
3.
Pugachev V.V., Vnutrenniy audit i kontrol. Uchebnik. – M.: Delo Servis, 2010.-224s.
4.
Xaydarov R., Fayziev Sh. Vnutrenniy audit. Uchebnoe posobie. –T.: “IQTISOD-MOLIYA”,
2013. -212 s.
5.
Qo‘ziyev I.N., Fayziev Sh.N., Avloqulov A.Z., Sherimbetov I.X. Ichki audit. O’quv
qo‘llanma. -T.: IQTISOD-MOLIYA, 2015. 198 bet.
6.
Meliyev I.I., Qo‘shmatov O.Q., Sherimbetov I.X., Avazov I.R. “Audit”, O`quv qo‘llanma.
T. IQTISOD-MOLIYA, 2015. -212 b.
