2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
237
MAMLAKATIMIZDA MATEMATIKA FANINING O‘RNI VA SALOHIYATI HAQIDA
Guliston Shodiyeva Temirovna
Xalqaro Innovatsion Universiteti o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14520656
Annotatsiya.
Inson
hayoti
davomida
o’qigan
fanlari
juda
ham
kerak
bo’lganidek, matematika fani shu fanlar ichida eng keragi hisoblanadi. Har qanday sarf-xarajat
uchun matematika fanining o’rni kata. Jamiyatimizning har qanday harakatlari matematika
fani asosida amalga oshiriladi. Maqolada shular haqida so’z boradi.
Kalit so’zlar:
pedogogika, so’z sanati, metodik usul, matematika, asosiy vazifa.
Mamlakatimizda matematika fani o‘zining katta ahamiyatiga ega bo‘lib, nafaqat ilmiy,
balki iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Matematika
fanining o‘rni va salohiyati bir nechta jihatlardan ko‘rinadi.
1. Ilmiy va texnologik rivojlanish
Matematika ilm-fan va texnologiya sohalarining rivojlanishiga asos bo‘ladi. Ayniqsa,
informatika, texnika, fizika, kimyo va boshqa ko‘plab fanlar matematik usullarni qo‘llab-
quvvatlaydi. Raqamli texnologiyalar va sun'iy intellekt rivojlanishida matematikaning ahamiyati
beqiyosdir. O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyoti va IT sohasida muvaffaqiyatga erishish uchun
matematika asoslarini chuqur o‘rganish zarur.
2. Ta'lim tizimidagi o‘rni
Matematika o‘quvchilar va talabalar uchun asosiy fanni tashkil etadi. U nafaqat ilmiy
bilimlarni shakllantirish, balki mantiqiy fikrlash, muammoni yechish, tahlil qilish va ijodiy
yondashuvni rivojlantirishda ham katta rol o‘ynaydi. Mamlakatimizda matematika fani bo‘yicha
olimpiadalar, musobaqalar va boshqa ilmiy tadbirlar tashkil etilib, yoshlarni ushbu fan bo‘yicha
chuqur bilim olishga rag‘batlantirmoqda.
3. Iqtisodiy rivojlanish
Matematika iqtisodiyot sohasida ham o‘zining salohiyatini namoyon etadi. Moliyaviy
tahlil, statistik ma'lumotlar, prognozlash, va iqtisodiy modellashuvda matematika usullari
qo‘llaniladi. Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirish jarayonlari iqtisodiyotning
samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lmoqda.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
238
4. Ijtimoiy hayotda matematikadagi yutuqlar
Matematikaning salohiyati nafaqat ilmiy sohada, balki kundalik hayotda ham sezilarli.
Raqamli texnologiyalar va matematik modellar orqali muammolarni hal qilish, qarorlar qabul
qilish, va ijtimoiy tizimlarni samarali boshqarish imkoniyati yaratiladi.
5. O‘zbekistonning xalqaro arenadagi mavqei
Mamlakatimizda matematika fanini rivojlantirish, xalqaro maydonda O‘zbekistonning
ilmiy va texnologik mavqeini kuchaytirishga yordam beradi. Matematika bo‘yicha xalqaro
olimpiadalarda o‘zining yuqori natijalarini ko‘rsatgan o‘zbekistonlik yoshlarning soni ortib
bormoqda.
Matematika bolaning intellektual faoliyatini rivojlantirishda muayyan maqsad sari
qaratilgan sistematik faoliyat to’g’risidagi hamda ta’lim jarayonining innovatsion xususiyatlarini
ochib bera oladigan fan hisoblanadi. Matematikaning asosiy vazifasi bolaning aqliy ongini
o’stirish uni jamiyat hayotidagi o’rnini belgilashdan iborat. Matematika fani pedagogika bilan
bog’lanib, o’quvchining sotsial hayotini izga
solishda,
barkamol
shaxs
sifatida
shakllantiruvchi asosiy mezondir.
O’qituvchining ta’lim-tarbiya sohasidagi faoliyatida erishishi lozim bo’lgan barcha ijobiy
natijalari o’quvchilar bilan erkin muloqotni to’g’ri tashkil etishida ko’rinadi. O’qituvchi so’z
san’atining cheksiz qudrati asosida o’quvchilarga tarbiyaviy ta’sir ko’rsatishi, har bir darsni
qiziqarli tashkil etishi zarur. O’qituvchining mahorati u tarbiyalagan shogirdlarining axloq odobi
va bilimdonligi bir so’z bilan aytganda ma’naviyati bilan belgilanadi. Bu jarayon pedagogika
ilmi, ya’ni tili bilan aytganda pedagogik ta’sir orqali namoyon bo’ladi. Pedagogik ta’sir pedagogik
hodisalarning shakllanishi va rivojlanishiga sabab bo’ladi. Masalan, guruh jamoalarining ta’sirida
guruh a’zolarining tutgan o’rni, yoki o’qituvchi ta’sirida o’quvchida ijobiy faoliyatning
paydo bo’lishi. Respublikamizda iqtisodiyotni erkinlashtirish va bu sohadagi islohotlarni
yanada chuqurlashtirish bilim olishga, matematika fani sirasrorlarini o‘rganishga bo‘lgan
talablarni ham kuchaytirdi. Bu esa, o‘z navbatida, to‘g‘ri qaror qabul qilish malakasiga
ega
bo‘lgan
matematiklar tayyorlashnigina emas, balki ularni o‘qitadigan pedagoglar
tayyorlashni ham talab qiladi.
Matematik fanlarni yoshlarga o‘rgatish uchun o‘qituvchining o‘zi bu fanlarni yaxshi
bilishi, dars berish metodlarini mahorat bilan qo‘llay olishi talab etiladi. Shu bilan birga,
pedagogika, psixologiya va boshqa fanlarni ham chuqur bilishi zarur bo‘ladi. Kadrlar
tayyorlashdagi asosiy maqsad zarur bilimlarni o‘zlashtirish bilan birga talabalarning
intellektual qobiliyatlarini rivojlantirish, ularda mustaqil tanlash va qaror qabul qilish
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
239
ko‘nikmasini hosil qilishdir. Matematika
darsida
aqliy
yuklamani
oshirib
borishi,
hamda
o‘quvchini o‘tilayotgan materialni darsda faolligi va qiziqishini butun dars jarayonida
oshirish kerakligi haqida o‘ylantirib qo‘yadi. Shuning uchun yangi faol o‘qitish metodlarni va
metodik usullarni, o‘quvchilar fikrini faollashtira olish, ularni mustaqil bilimga ega bo‘lishni
ifodalashni o‘rgatilmoqda. Matematikaga qiziqish uyg‘otish o‘qitish usulini yuqori darajasiga va
o‘quv ishini qanchalik bilan qurishiga bog‘liq. Darsda har bir o‘quvchi faol va zavq bilan
ishlashi, hamda bilimga intilishini paydo bo‘lishi va rivojlanishini boshlang‘ich nuqta qilib
foydalanish, bilim olishga qiziqishini chuqurlashtirishga e‘tiborli bo‘lish kerak.
Matematikaning bevosita amaliy tadbiqlaridan tashqari yosh avlodni har taraflama
rivojlangan yetuk kishilar qilib tarbiyalashda uning alohida o‘rniga ega ekanligini ta‘kidlash
zarur. Tahliliy mulohaza, mantiqiy mushohada, fazoviy tasavvur, abstrakt tafakkur inson
faoliyatining barcha sohasi uchun zarur qobiliyatdirki, bular matematikani o‘rganish
jarayonida shakllanib, chuqurlashadi”.
Xulosa
Matematika mamlakatimizning ilmiy, iqtisodiy, va ijtimoiy sohalarida katta salohiyatga
ega. Mamlakatda matematika fanining rivojlanishi, ilmiy va texnologik yutuqlarga erishish, hamda
yoshlarni global musobaqalarda yuksak natijalarga erishishga undash uchun muhim ahamiyatga
ega. Matematikaning o‘rni va salohiyatini oshirish, mamlakatning kelajakdagi rivojlanishi uchun
zaruriy omil bo‘lib qoladi.
REFERENCES
1.
Ta‘lim samaradorligini oshirish yo‘llari. Osiyo taraqqiyot banki o‘rta maxsus, kasb-
hunar ta‘limini rivojlantirish loyihasi. Toshkent-2002 yil.
2.
Hashimov, S.Nishonova. Pedagogika tarixi. Alisher Navoiy nomidagi O’zbekiston Milliy
kutubxonasi nashriyoti Toshkent— 2005.
3.
Yuldashev Z.Kh., Ashurova D.N. Innovative-didaktic program complex and new
formalized model of educftion. Malaysian Journal of Mathematical Sciences 2012
