2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
155
BUXGALTERIYA HISOBIDA SOLIQ HISOBI VA UNING IQTISODIY TASIRI
Zaripova Sayohat Zafarovna
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
“Boshqa tarmoqlarda buxgalteriya hisobi va auditi” kafedrasi assistenti
Zamonbekov Avazbek
Samarqand iqtisodiyot va servis institute 3-bosqich talabasi.
Zamonbekovavazbek2204@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14630120
Annotatsiya. Buxgalteriya hisobi doirasida soliq hisobi muhim o‘rin tutadi, chunki u
korxonaning moliyaviy natijalari va iqtisodiy samaradorligini belgilaydi. Ushbu maqolada soliq
hisobi tushunchasi, uning asosiy tamoyillari, tashkilot iqtisodiy faoliyatiga ta‘siri va soliq tizimini
boshqarishning afzalliklari haqida batafsil ma‘lumot beriladi.
Kalit so‘zlar: soliq hisobi, buxgalteriya hisoboti, soliq yuklamasi, iqtisodiy samaradorlik,
soliq tizimi.
НАЛОГОВЫЙ УЧЕТ В БУХГАЛТЕРСКОМ УЧЕТЕ И ЕГО
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ВЛИЯНИЕ
Аннотация. Налоговый учет в рамках бухгалтерского учета занимает важное
место, так как определяет финансовые результаты и экономическую эффективность
предприятия. В данной статье рассматриваются понятие налогового учета, его основные
принципы, влияние на экономическую деятельность организации и преимущества
управления налоговой системой.
Ключевые слова: налоговый учет, бухгалтерская отчетность, налоговая нагрузка,
экономическая эффективность, налоговая система.
TAX ACCOUNTING IN ACCOUNTING AND ITS ECONOMIC IMPACT
Abstract. Tax accounting within the framework of bookkeeping plays a significant role as
it determines the financial results and economic efficiency of an enterprise. This article explores
the concept of tax accounting, its main principles, its impact on organizational economic activity,
and the benefits of managing the tax system.
Keywords: tax accounting, financial reporting, tax burden, economic efficiency, tax
system.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
156
Soliq hisobi tushunchasi va uning ahamiyati
Soliq hisobi buxgalteriya hisobining ajralmas qismi bo‘lib, u tashkilotlarning davlatga
to‘lashi lozim bo‘lgan soliqlarni hisoblash, rasmiylashtirish va to‘lash jarayonini boshqarishni o‘z
ichiga oladi. Soliq hisobi quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
1.
Soliq majburiyatlarini hisoblash:
Tashkilotning daromadlari va xarajatlari asosida
davlatga to‘lanishi lozim bo‘lgan soliqlarni aniqlash.
2.
Qonunchilikka rioya qilish:
Amalga oshiriladigan soliq hisob-kitoblari davlat
qonunchiligiga muvofiqligini ta‘minlash.
3.
Moliyaviy natijalarni baholash:
Soliq to‘lovlari korxona daromadlariga qanday ta‘sir
qilishini tahlil qilish.
Soliq hisobi tamoyillari
1.
Qonuniylik:
Soliq hisobi davlat qonunchiligi va me‘yoriy hujjatlariga qat‘iy rioya qilgan
holda olib boriladi.
2.
Aniqlik:
Hisob-kitoblarda xatolarga yo‘l qo‘ymaslik uchun barcha moliyaviy
operatsiyalarni to‘g‘ri va o‘z vaqtida rasmiylashtirish zarur.
3.
Shaffoflik:
Soliq hisobi natijalari barcha manfaatdor tomonlar uchun tushunarli va oshkora
bo‘lishi kerak.
4.
Uzluksizlik:
Soliq hisobi jarayonlari korxonaning butun faoliyat davrida uzluksiz olib
borilishi lozim.
Soliq hisobining iqtisodiy ta‘siri
Soliq hisobi tashkilotning iqtisodiy faoliyatiga quyidagi yo‘nalishlarda ta‘sir qiladi:
1.
Soliq yuklamasini boshqarish:
o
Korxona soliqlarni samarali boshqarish orqali moliyaviy resurslarni tejaydi.
o
Soliq imtiyozlari va chegirmalaridan foydalanish iqtisodiy natijalarni yaxshilaydi.
2.
Moliyaviy barqarorlikni ta‘minlash:
o
Soliq hisobi daromad va xarajatlarni muvozanatlashga yordam beradi.
o
Bu korxonaning likvidligi va rentabelligiga ijobiy ta‘sir ko‘rsatadi.
3.
Investitsion jozibadorlikni oshirish:
o
Soliq yuklamasi past bo‘lgan korxonalar investorlarga ko‘proq qiziqish uyg‘otadi.
4.
Raqobatbardoshlikni oshirish:
o
Soliqlarni boshqarish orqali xarajatlarni optimallashtirish raqobatbardosh narxlarni
belgilash imkonini beradi.
Soliq hisobini boshqarishning afzalliklari
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
157
1.
Qonunchilikka muvofiqlik:
o
Soliq hisoboti qonunchilikka muvofiq amalga oshirilsa, jarimalar va moliyaviy
sanktsiyalardan qochish mumkin.
2.
Operatsion samaradorlik:
o
Soliq majburiyatlarini boshqarish orqali moliyaviy jarayonlarni takomillashtirish.
3.
Strategik rejalashtirish:
o
Soliq hisobi asosida korxonaning uzoq muddatli strategik maqsadlarini belgilash.
4.
Risklarni minimallashtirish:
o
Soliq auditi orqali potentsial xavflarni oldindan aniqlash.
Axborot manbalari va tahlil usullari
1.
Buxgalteriya hujjatlari:
o
Tashkilotning daromad va xarajatlari haqidagi hisobotlar.
2.
Davlat qonunchiligi:
o
Soliq kodeksi va unga oid me‘yoriy hujjatlar.
3.
Analitik vositalar:
o
Soliq yuklamasini tahlil qilish uchun moliyaviy va statistik dasturlar.
4.
Eksternal auditorlik hisobotlari:
o
Korxonaning soliq hisobini mustaqil baholash natijalari.
Xulosa
Soliq hisobi buxgalteriya hisobotining ajralmas qismi bo‘lib, korxonaning moliyaviy holati
va iqtisodiy samaradorligini belgilovchi muhim omillardandir. Soliq hisobining yuqori sifatli
tashkil etilishi nafaqat qonunchilikka muvofiqlikni ta‘minlaydi, balki korxonaning barqaror
rivojlanishiga xizmat qiladi. Soliq yuklamasini boshqarish orqali korxona o‘zining moliyaviy va
iqtisodiy maqsadlariga erishishi mumkin.
REFERENCES
1.
Epstein, B. J., & Nach, R. (2021).
Wiley GAAP 2021: Interpretation and Application of
Generally Accepted Accounting Principles.
Wiley.
2.
James, S. (2020).
Taxation and the Economy.
Oxford University Press.
3.
Deloitte Insights –
Tax Transformation Trends.
https://www.deloitte.com.
4.
World
Bank
–
Taxation
and
Development:
A
Global
Perspective.
https://www.worldbank.org.
5.
OECD –
Tax Administration and Compliance.
https://www.oecd.org.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
158
6.
Statista –
Corporate Tax Rates Worldwide.
https://www.statista.com.
7.
PwC –
Global Tax and Accounting Services.
https://www.pwc.com.
