ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1197
MOTIVATSIYANING ASOSIY TURLARI VA TARAQQIYOT BOSQICHLARI
Arzieva Gawxar
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistant.
Seyitbaeva Uljan Sarsenbay qizi
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Chimboy fakulteti Amaliy psixologiya yo’nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14785538
Annotatsiya. Ushbu maqola motivatsiyaning asosiy turlari va taraqqiyot bosqichlari
haqida tushuncha beradi. Motivatsiya insonni maqsadlarga erishish uchun undovchi ichki va
tashqi omillar sifatida ta'riflanadi. Ichki motivatsiya o'z qiziqishlari va ehtiyojlaridan kelib
chiqadigan harakatlarga asoslanadi, tashqi motivatsiya esa mukofotlar va ijtimoiy ta'sirlarga
bog'liq bo'ladi. Maqolada motivatsiyaning rivojlanish bosqichlari ham tahlil qilinadi, bunda
ma'lumot olish, ma'naviy motivatsiya, tashqi ta'sirlar va mukofotlar, o'zgarish va yuksalish kabi
bosqichlar muhokama qilinadi. Ushbu jarayonlar insonni o'z maqsadlariga erishishga undash va
o'zining ichki potensialini ochishga yordam beradi.
Kalit so'zlar: Motivatsiya; Ichki motivatsiya; Tashqi motivatsiya; Motivatsiyaning
bosqichlari; Shaxsiy rivojlanish; Maqsadlarga erishish; Psixologiya; O'zgarish; Ijtimoiy ta'sirlar.
MAIN TYPES OF MOTIVATION AND STAGES OF DEVELOPMENT
Abstract. This article provides an understanding of the main types of motivation and stages
of development. Motivation is defined as internal and external factors that encourage a person to
achieve goals. Internal motivation is based on actions arising from one's own interests and needs,
while external motivation is related to rewards and social influences. The article also analyzes the
stages of development of motivation, discussing such stages as information acquisition, spiritual
motivation, external influences and rewards, change and ascension. These processes help motivate
a person to achieve their goals and reveal their inner potential.
Keywords: Motivation; Internal motivation; External motivation; Stages of motivation;
Personal development; Goal achievement; Psychology; Change; Social influences.
ОСНОВНЫЕ ВИДЫ МОТИВАЦИИ И ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ.
Аннотация. В данной статье дано представление об основных видах мотивации и
этапах ее развития. Мотивация определяется как внутренние и внешние факторы,
которые побуждают человека к достижению целей. Внутренняя мотивация основана на
действиях, вытекающих из собственных интересов и потребностей, тогда как внешняя
мотивация основана на вознаграждениях и социальных влияниях. В статье также
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1198
анализируются этапы развития мотивации, обсуждаются такие этапы, как
приобретение информации, моральная мотивация, внешние влияния и вознаграждения,
изменения и продвижение по службе. Эти процессы помогают мотивировать человека на
достижение поставленных целей и раскрыть свой внутренний потенциал.
Ключевые слова: Мотивация; Внутренняя мотивация; Внешняя мотивация; Этапы
мотивации; Личное развитие; Достижение целей; Психология; Изменять; Социальные
влияния.
Kirish qismi:
Motivatsiya – bu insonning harakatga undovchi ichki va tashqi kuchdir. Ushbu tushuncha
psixologiya va ijtimoiy fanlarda keng muhokama qilinadi, chunki motivatsiya har bir insonning
maqsadlaridan kelib chiqib, uning hayotidagi asosiy hayajon manbai hisoblanadi.
Motivatsiyaning ikki asosiy turi mavjud: ichki va tashqi motivatsiya. Ichki motivatsiya,
asosan, insonning o'z qiziqishlari, ehtiyojlari va ichki qoniqish istagi bilan bog'liq bo'lsa, tashqi
motivatsiya tashqi mukofotlar, maqtovlar yoki boshqa ijtimoiy ta'sirlarga asoslanadi. Maqsadga
erishish jarayonida har bir inson motivatsiyaning turli bosqichlarini boshdan kechiradi. Ushbu
maqola motivatsiyaning turli turlari va taraqqiyot bosqishlari haqida batafsil ma'lumot beradi, bu
esa o'z navbatida shaxsiy rivojlanish va muvaffaqiyatga erishishda muhim ahamiyatga ega.
Motivatsiyaning asosiy turlari:
Motivatsiya — insonni maqsadga erishish uchun harakat qilishga undovchi ichki yoki
tashqi omil sifatida ta'riflanadi. Motivatsiya ikki asosiy turga bo'linadi:
1. Ichki motivatsiya (intrinsic motivation): Ichki motivatsiya, insonning o'z qiziqishlari,
ehtiyojlari va qiymatlari asosida amalga oshirilgan harakatlardir. Bu turdagi motivatsiya insonning
o'zini rivojlantirish istagi, yangi bilim va tajriba olishga bo'lgan ehtiyojdan kelib chiqadi. Masalan,
biror kishi o'z sevimli mashg'ulotini amalga oshirayotganda, bu uni tashqi mukofotlar yoki
bosimlar sababli emas, balki ichki qoniqish va o'z-o'zini ifoda etish istagi tufayli qilishadi.
2. Tashqi motivatsiya (extrinsic motivation): Tashqi motivatsiya, insonni tashqi mukofotlar,
maqtovlar, pul yoki boshqa tashqi omillar orqali harakat qilishga undashdir. Masalan, ishda yaxshi
natijalar ko'rsatgan xodimni mukofotlash yoki yutuqlarni nishonlash tashqi motivatsiya sifatida
xizmat qiladi. Tashqi motivatsiya ko'pincha maqsadlarga tezroq erishishga yordam beradi, lekin
ba'zan uzun muddatli natijalarga olib kelmasligi mumkin.
Motivatsiyaning taraqqiyot bosqishlari:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1199
Motivatsiya rivojlanishining turli bosqichlari mavjud. Psixologik nazariyalar va tadqiqotlar
asosida motivatsiyaning rivojlanish bosqishlarini quyidagicha tasniflash mumkin:
1. Ma'lumot olish va ongli qaror qabul qilish: Bu bosqichda inson o'z maqsadlarini aniqlash
va ular tomon harakat qilish uchun zarur ma'lumotlarni to'playdi. Motivatsiya boshlang'ich
nuqtada bo'ladi, chunki inson maqsadga erishish uchun nima qilish kerakligini bilishga harakat
qiladi. Bu jarayon ichki va tashqi omillarning ta'siri ostida rivojlanadi.
2. Ma'naviy motivatsiya: Inson o'z maqsadlarini amalga oshirish uchun ma'naviy yoki
hissiy sabablarni izlaydi. Unga o'zining ichki ehtiyojlari, qiziqishlari yoki hayotiy prinsiplarini
amalga oshirish istagi yordam beradi. Ushbu bosqichda ichki motivatsiya asosiy omil hisoblanadi.
3. Tashqi ta'sirlar va mukofotlar: Maqsadlarga erishish yo'lida tashqi mukofotlar va ta'sirlar
muhim rol o'ynaydi. Tashqi omillar, masalan, ish haqining o'sishi, ijtimoiy maqom va qadr-qimmat
ko'payishi kabi faktlar, insonni harakatga undaydi. Bu bosqichda tashqi motivatsiya asosiy rolni
o'ynaydi.
4. O'zgarish va yuksalish: Inson maqsadlariga erishgan sari, yangi va murakkab
maqsadlarni qo'yishga kirishadi. Bu bosqichda ichki motivatsiya yana mustahkamlanadi, chunki
inson o'zining shaxsiy o'sishiga va rivojlanishiga qiziqadi. Har bir muvaffaqiyat yangi qadamlar
qo'yishga ilhom beradi.
5. Tenglik va muvaffaqiyat: So'nggi bosqichda, inson muvaffaqiyatga erishganini his qiladi
va o'z harakatlarini, hayotini baholaydi. Bu bosqichda inson o'zini tasdiqlash va jamiyatga foydali
bo'lish istagini oshiradi. Muvaffaqiyatlarga erishganda, ichki va tashqi motivatsiyaning uyg'unligi
yuzaga keladi.
Xulosa
:
Motivatsiya inson hayotining eng muhim yo'nalishlaridan biri bo'lib, u har bir shaxsning
o'z maqsadlariga erishish yo'lida asosiy yo'ldoshidir. Ichki va tashqi motivatsiya turlari har bir
insonning o'ziga xos ehtiyojlariga mos keladi, va motivatsiyaning taraqqiyot bosqishlari orqali
inson o'z potentsialini to'liq ishga solish imkoniyatiga ega bo'ladi. Shuning uchun, motivatsiyani
yaxshi tushunish va uning turli bosqichlaridan samarali foydalanish har qanday sohada
muvaffaqiyatga erishishga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1200
REFERENCES
1.
Turumbetova Z. Y., Srimbetova S. E. PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL
FEATURES OF THE IMPACT ON CHILDREN'S BEHAVIOR //Modern Science and
Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 942-945.
2.
Turumbetova Z. PROBLEM OF PERIODIZATION IN DEVELOPMENTAL
PSYCHOLOGY //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2023. – Т.
4. – №. 6. – С. 323-330.
3.
Venera M. PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP BETWEEN
CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE //European International Journal of
Pedagogics. – 2024. – Т. 4. – №. 05. – С. 16-19.
4.
Рейимбаевна М. В. ВОЗМОЖНОСТИ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ
ТРЕНИНГОВ В РАЗВИТИИ ЖИЗНЕННЫХ ЦЕЛЕЙ У ПОДРОСТКОВ //Inter
education & global study. – 2024. – №. 8. – С. 455-461.
5.
Mambetyarova V. MOTIVATSIYA HAQIDA MA'LUMOTLAR VA TAHLILLAR
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 852-857.
6.
Polatovna R. N. OLIY TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR ASOSIDA
PEDAGOGIK
VA
PSIXOLOGIK
METODLARNI
TAHLIL
QILISHGA
ASOSLANGAN TADQIQOTLAR //TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN
ILMIY JURNALI. – 2023. – Т. 3. – №. 12. – С. 67-70.
7.
Polatovna R. N. Innovative Approaches in the Formation of Pedagogical and Psychological
Methods in the Higher Education System //American Journal of Language, Literacy and
Learning in STEM Education (2993-2769). – 2023. – Т. 1. – №. 9. – С. 574-578.
8.
Сагиндикова Н. РАЗРАБОТКА СТРУКТУРНОЙ СТРУКТУРЫ ГЕНДЕРНОЙ
ОТВЕТСТВЕННОСТИ ЛИЧНОСТИ ПЕДАГОГА //Академические исследования в
современной науке. – 2023. – Т. 2. – №. 24. – С. 169-174.
9.
Nargiza S. STUDENTS’SELF-CONFIDENCE AND MOTIVATION FEATURES IN
THE EDUCATIONAL ACTIVITY //European Journal of Research and Reflection in
Educational Sciences. – 2016. – Т. 2016.
10.
Jubatqan S. QUESTIONS OF SPIRITUAL COMMUNICATION OF RURAL
WORKERS //Specialusis Ugdymas. – 2022. – Т. 2. – №. 43. – С. 2741-2748.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1201
11.
Go’zal D., Gulsevar J. OILADA O’SMIRLAR TARBIYASI //THEORY AND
ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH. – 2023. – Т. 2. – №. 19. – С. 41-
44.
12.
Muratbayevna D. G., Qurbanbayevna M. N. BOLANING RIVOJLANISH DAVRI
PSIXOLOGIYASI //Scientific Impulse. – 2022. – Т. 1. – №. 1. – С. 33-35.
13.
Begibaevna T. A. et al. THE MAIN ESSENCE OF FORMING COLLABORATIVE
SKILLS OF STUDENTS BASED ON MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL AND
PSYCHOLOGICAL APPROACHES IN HIGHER EDUCATION.
14.
Begibaevna
T.
A.
et
al.
THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL
APPROACHES
IN
MODERN
EDUCATION
//CURRENT
RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2024. – Т. 5. – №. 09. – С. 43-46.
15.
Turemuratova A., Kurbanova R., Saidboyeva B. EDUCATIONAL TRADITIONS IN
SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK PEDAGOGY //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 318-322.
16.
Kurbanova R. J., Saidboeva B. E. MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH //Inter education & global study. – 2024. – №.
9. – С. 114-121.
17.
Jarasovna K. R. The Role of Aesthetic Nature In Developing the Student's Personality
//Information Horizons: American Journal of Library and Information Science Innovation
(2993-2777). – 2023. – Т. 1. – №. 9. – С. 107-110.
