1222
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
ROSSIYA VA UKRAINA QUROLLI KONFLIKTIDA OCHIQ MANBALI
RAZVEDKANING O‘RNI HAMDA IMKONIYATLARI
Xakimov Muhammadbobir Sayfidinovich
Mustaqil izlanuvchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14787463
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi qurolli mojaroda ochiq
manbali razvedkaning an’anaviy razvedka usullari bilan integratsiya qilishning ahamiyati va
imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada OSINTning kelgusidagi harbiy mojarolarda
qo‘llanilishining rivojlanish istiqbollari hamda bu texnologiyalarning strategik va taktikal
qarorlar qabul qilishdagi ta’siri ham keltirilgan. Ishda OSINTning zamonaviy harbiy
strategiyalardagi o‘sib borayotgan roli va uning axborot operatsiyalariga qo‘shgan katta hissasi
ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
ochiq manbali razvedka, geofazoviy razvedka, sun’iy yo‘ldosh, ommaviy
manba, strategik ob’ektlar, sputnik aloqasi, dezinformasiya, maxsus harbiy operatsiya.
РОЛЬ И ПОТЕНЦИАЛ ОТКРЫТЫХ ИСТОЧНИКОВ РАЗВЕДЫВАТЕЛЬНОЙ
ИНФОРМАЦИИ В ВООРУЖЕННОМ КОНФЛИКТЕ МЕЖДУ РОССИЕЙ И
УКРАИНОЙ
Аннотация.
В этой статье анализируются важность и возможности интеграции
разведки открытых источников с традиционными методами разведки в контексте
вооружённого конфликта между Россией и Украиной. Также рассматриваются
перспективы применения OSINT в будущих военных конфликтах и влияние этих технологий
на принятие стратегических и тактических решений. В работе подчёркивается растущая
роль OSINT в современных военных стратегиях и его значительный вклад в
информационные операции.
Ключевые слова:
Открытые источники разведки, геопространственная разведка,
спутник, массовые источники, стратегические объекты, спутниковая связь,
дезинформация, специальная военная операция.
THE ROLE AND POTENTIAL OF OPEN-SOURCE INTELLIGENCE IN THE ARMED
CONFLICT BETWEEN RUSSIA AND UKRAINE
Abstract.
This article analyzes the importance and possibilities of integrating open source
intelligence (OSINT) with traditional intelligence methods in the context of the armed conflict
between Russia and Ukraine. It also discusses the prospects of using OSINT in future military
conflicts and the impact of these technologies on the strategic and tactical decision-making
process. The paper emphasizes the growing role of OSINT in modern military strategies and its
significant contribution to information operations.
1223
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Key words:
Open source intelligence, geospatial intelligence, satellite, mass media
sources, strategic objects, satellite communication, disinformation, special military operation.
Kirish
Ochiq manbalardan foydalanish Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi qurolli mojaroda
zamonaviy axborot urushi va texnologik taraqqiyot sharoitida alohida ahamiyatga ega bo‘ladi.
Axborotning keng tarqalishi sharoitida OSINT
(Open Source Intelligence)
muhim
razvedka vositasi bo‘lib, tomonlarga dushman hududiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish zaruriyatisiz
qimmatli ma’lumotlar olish imkonini beradi. Ochiq manbalar, masalan, ijtimoiy tarmoqlar, sun’iy
yo‘ldoshlar tomonidan olingan tasvirlar va onlayn platformalar, operatsion vaziyatni tahlil qilish
va dushman harakatlarini prognozlashda asosiy elementlarga aylangan.
OSINTdan foydalanishning asosiy jihatlaridan biri — tomonlarga taktik va strategik
vaziyatdagi o‘zgarishlarga tezkor javob berish, zaif nuqtalarni aniqlash va ta’sir qilish uchun
maqsadlarni belgilash imkoniyatini yaratishidir. Sun’iy yo‘ldoshlar tasvirlari va ijtimoiy
tarmoqlardagi e’lonlar orqali olingan ma’lumotlar, qo‘shinlarning harakatini, harbiy texnikaning
joylashuvini va jangovar vaziyatni aniqlashga yordam beradi, bu esa nafaqat harbiy operatsiyalarni
yaxshilash, balki dushmanning ruhiy holatiga ham ta’sir qiladi.
OSINT razvedka ma’lumotlarini yig‘ish, tahlil qilish va tarqatish usullari sohasida sezilarli
o‘zgarishlarga olib keldi. Uning harbiy harakatlarga integratsiyasi jang maydonini kompleks
ravishda tahlil qilish imkonini beradi. Agar GEOINT
(Geospatial Intelligence)
aniqlik va
chuqurlikni ta’minlasa, OSINT tezkorlik va jamoatchilik fikrini jalb qilishda samarali bo‘lishi
bilan ajralib turadi. Ushbu xususiyatlar ularni bir-birini to‘ldiruvchi razvedka vositasiga aylantirdi.
Quyida ushbu zamonaviy harbiy razvedka usulining mohiyatiga to‘xtalamiz:
1.
OSINT mohiyati, qo‘llash amaliyoti va imkoniyatlari:
Ta’kidlab o‘tish joizki, geofazoviy razvedka OSINTning asosiy tarkibiy qismi bo‘lib, u o‘z
navbatida Ukrainadagi MHOni kuzatishda muhim rol o‘ynamoqda. OSINT zamonaviy urushning
yana bir muhim elementidir, chunki u dushmanga yashirinish uchun minimal imkoniyatlarni
qoldiradi. OSINT tarixi 1941 yil dekabr oyida AQShda xorijiy eshittirishlarni o‘rganish uchun
Xorijiy eshittirishlarni monitoring qilish xizmati
(FBMS- Foreign Broadcast Monitoring Service)
tashkil etilganidan boshlanadi. XXI-asrning boshlarida havaskor ishqibozlar ochiq manbali
razvedka bilan shug‘ullana boshladilar. Ushbu turdagi birinchi guruhlardan biri 2014 yilda E.
Xiggins tomonidan asos solingan, Buyuk Britaniyaning ochiq manbali tadqiqotga asoslanadigan
mustaqil tergov kompaniyasi
“Bellingcat”
hisoblanadi.
1224
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Ochiq manbali razvedka
– bu umumiy foydalanish mumkin bo‘lgan manbalardan
razvedka ma’lumotlarini qidirish, to‘plash va saralash, shuningdek, uni tahlil qilish hamda
tizimlashtirishni o‘z ichiga olgan razvedka usulidir
1
.
Ochiq manbali razvedka hech qanday qonunlarni buzmaydi, chunki u umumiy foydalanish
uchun ochiq bo‘lgan ma’lumotlarga asoslanadi. OSINTning an’anaviy razvedka usullaridan
asosiy ustunliklaridan biri uning iqtisodiy samaradorligi(arzonligi) va kirish talablarining
pastligidir. Muhim ma’lumotlarga ega bo‘lish endi qimmatbaho josuslik uskunalari yoki xorijdagi
agentlar tarmog‘idan foydalanishni talab qilmaydi; bu vazifalarni muvaffaqiyatli bajarish uchun
kompyuter texnologiyalari va maxsus dasturiy ta’minot yetarli.
OSINT ning asosiy ma’lumot olish manbalari quyidagilar hisoblanadi:
-
Ommaviy axborot vositalari
- gazetalar, jurnallar, radio, televidenie;
-
Internet, xususan, veb-jamiyatlar va foydalanuvchilar tomonidan yaratilgan kontent
-
ijtimoiy tarmoqlar, video hosting saytlari, wiki-kataloglar, bloglar, veb-forumlar;
-
Davlat hukumati hisobotlari
, byudjetlar bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar, demografiya,
matbuot anjumani materiallari, turli ommaviy bayonotlar;
-
Kuzatishlar
- radiomonitoring, masofaviy zondlash ma’lumotlaridan foydalanish va
aerofotograflar (masalan, Google Earth).
-
Professional va akademik hisobotlar
, konferentsiyalar, maqolalar, shu jumladan
“kulrang” deb tasniflangan
(An’anaviy nashriyot va tarqatish kanallaridan tashqarida ishlab
chiqarilgan ma’lumot. Hisobotlar, siyosiy adabiyotlar, ishchi hujjatlar, axborot byulletenlari,
hukumat hujjatlari, nutqlar)
adabiyotlar
2
.
Mazkur ochiq manbalardan olingan ma’lumotlar mudofaa va xavfsizlik sohalarida
qo‘llanilganda, avvalo, obyektlarni relef bilan bog‘lash, havo va artilleriya zarbalarining
samaradorligini tasdiqlash, infratuzilma holatini baholash hamda harbiy bo‘linmalarning
joylashuv joyini aniqlash uchun ishlatiladi.
Ochiq manbali razvedkada qo‘llaniladigan barcha usullar va vositalarni
passiv
va
faol
toifaga bo‘lish mumkin.
Passiv usul va vositalar
– obyekt haqida umumiy ma’lumot olish imkonini beradi. Bu
ma’lumotlar qo‘lda yoki ma’lumotlarni yig‘ish, tizimlashtirish va tahlil qilishni soddalashtiradigan
maxsus xizmatlar va vositalar yordamida to‘planadi. Amalda, kompyuter va internetga kirish
imkoniga ega bo‘lgan har bir kishi passiv veb-razvedka bilan shug‘ullanishi mumkin.
1
Перминов Геннадий. “OSINT: Разведка по открытым источникам”.
https://rtmtech.ru/services/osint/
. Статья.
2023г.
2
Mark
M.
Lowenthal.
“Intelligence:
From
Secrets
to
Policy”.
. 2012y. 110 p.
1225
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Passiv usullarga quyidagilar kiradi:
– ochiq qidiruv tizimlaridan ma’lumotlarni (shu jumladan fotosuratlardan) to‘plash;
– ijtimoiy tarmoqlar, bloglar, forumlar va boshqa virtual platformalardagi foydalanuvchi
faolligini tahlil qilish;
–ijtimoiy tarmoqlarda, messenjerlarda foydalanuvchilarning ochiq shaxsiy ma’lumotlarini
qidirish;
– qidiruv tizimlarida, internet arxivlarida saytlarning saqlangan nusxalarini ko‘rish;
– Google Maps yoki Yandex.Maps kabi hammaga ochiq resurslardan foydalangan holda
geolokatsiya ma’lumotlarini olish
3
.
Faol usul va vositalar.
Ushbu usullar tahlilchining o‘rganilayotgan obyektga bevosita
ta’sir ko‘rsatishini, ma’lumotlarni yig‘ish uchun maxsus vositalardan foydalanishni yoki aniq
harakatlar va protseduralarni talab qiladigan amallarni bajarishni nazarda tutadi.
Faol usullarga quyidagilar kiradi:
–kirish faqat obuna orqali mumkin bo‘lgan yopiq resurslar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni
to‘plash;
–o‘rganilayotgan obyektga faol ta’sir ko‘rsatadigan maxsus xizmatlar va dasturlardan
foydalanish. Masalan, ular avtomatik ravishda veb-saytda ro‘yxatdan o‘tkaziladi;
–soxta veb-resurslarni, foydalanuvchi ma’lumotlarini yoki maxfiy ma’lumotlarni
to‘playdigan messenjer kanallarini yaratish.
Muxtasar qilib aytganda, OSINT kontekstida passiv usullar ochiq va mavjud manbalardan
umumiy ma’lumotlarni yig‘ishga qaratilgan bo‘lib, ular obyekt haqidagi aniq ma’lumotlarni olish
uchun faol usullar qo‘llanilishidan oldin ishlatiladi.
Rossiya va Ukraina qurolli konfliktida qo‘llanilayotgan yuqorida o‘ziga xos jihatlari
yoritilgan zamonaviy harbiy razvedka usuli OSINTni O‘RQK MVda qo‘llashning joriy holatiga
to‘xtalsak:
2.
Rossiya va Ukraina qurolli konfliktida OSINT amaliyoti tahlili
G‘arb harbiy ekspertlarining fikrlariga ko‘ra, Rossiya va Ukraina qurolli mojarosida qaror
qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarning 80 – 90 %ni
ochiq manbali razvedka
orqali
olinayotganligi ta’kidlanmoqda. O‘z navbatida
OSINT
ning an’anaviy razvedka usullaridan
afzalliklari bu uning
arzonligi va kirish chegarasining
pastligidir
. Qurolli mojaro davom etar
ekan, har ikki tomon askarlari ijtimoiy tarmoqlardan keng foydalanmoqda.
3
SKILLFACTORY media lug‘ati. “OSINT”.
https://blog.skillfactory.ru/glossary/osint/
. 27.05.2024y.
1226
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Turli platformalardagi postlarni kuzatish orqali ko‘plab harbiy bo‘linmalarning taxminiy
joylashuv joyini aniqlash va jangovar holati haqida razvedka ma’lumotlarini olish hamda ularni
yakson qilish imkoni mavjuddir.
Xususan, qurolli mojaro boshlanishidan bir necha kun oldin, 2022-yil 17-fevral kuni
Rossiya o‘z qurolli bo‘linmalarini Ukraina chegaralaridan uzoqroqqa joylashtirishni boshlagan.
Bu harakatlarni AQSHning
“Ochiq manba hamjamiyati”
qisqa fursatda fosh qilgan.
Hamjamiyat nafaqat qo‘shinlar o‘z pozitsiyalaridan ortga qaytmaganini, balki MHO
rejasini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun o‘z qo‘shinlarini qayta joylashtirishga urinish
ekanligini aniqlagan va Ukrainani mazkur ma’lumotlar bilan ta’minlagan
4
. Shuningdek, mazkur
zamonaviy razvedka usulidan kurashayotgan tomonlar quyida ko‘rsatilgan maqsadlarda keng
foydalanmoqda:
-
тishonlarni aniqlash va aniq zarbalar berish maqsadida
MHOning dastlabki davrida Ukraina harbiy razvedkasi, o‘z fuqarolaridan
“ommaviy
manba”
sifatida samarali foydalandi. Ulardan o‘zlari istiqomat qilayotgan hududlarda rus
harbiylari amalga oshirayotgan hujumlar haqida ijtimoiy tarmoqlar orqali ma’lumot berishlari
haqida targ‘ibot yuritgan. Natijada, 2022-yil 27-fevral kuni Ukraina fuqarolari tomonidan uyali
aloqa vositalari orqali Rossiya qo‘shinlari harbiy kolonnalarining harakati tasvirga olingan hamda
“Twitter” va “TikTok” ijtimoiy tarmog‘ida joylashtirilgan. Mazkur ma’lumot asosida Rossiya
harbiy kolonnasi, Kiyev viloyatining Bucha shahri yaqinida Ukraina harbiylarining og‘ir talofatli
hujumiga uchragan.
Shunga qaramasdan, 2022-yil 12-oktyabr kuni rossiyalik harbiy xizmatchi A.Lebedev
“VKontakte”
ijtimoiy tarmog‘ida harbiy kiyimdagi suratini joylashtirgan. Bu surat Molfarning
(
“Molfar”-
bu Ukrainaning OSINT agentligi, 2019-yil tashkil etilgan, 56 xodimi bilan ochiq
manbali tekshiruvlar olib boradi. Ayni paytda 39 mamlakatda xususiy razvedka xizmatlarini
taqdim etadi)
OSINT bo‘limi tahlilchisi orqali o‘rganilib, Rossiya qurolli kuchlarining Donetsk
viloyati janubidagi Svobodnoye qishlog‘ida joylashgan o‘quv bazasi aniqlanib, yakson qilingan
5
.
Qurolli mojaro boshlangandan so‘ng, Ukrainada ko‘plab yangi OSINTga asoslangan
“Ukraina raqamli tekshirish laboratoriyasi”
,
“Ukraina uchun OSINT”
,
“Ukraina qurollarini
kuzatuvchisi”
va
“Shimoliy Atlantika Fellas”
kabi kompaniyalar tashkil etildi. Cheklangan
resurslarga ega bo‘lishiga qaramay, ular ochiq manba tekshiruvlarini olib boradi, bu ularga
Rossiya qo‘shinlari haqida qimmatli razvedka ma’lumotlarini olishga imkon beradi.
4
Jim
Xokkenxull.
“How
open-source
intelligence
has
shaped
the
Russia-Ukraine
war”.
09.12.2022y.
5
War Data. “OSINT technology has transformed modern warfare into a ‘people’s warfare’, so that now anyone with
an Internet connection can take part”.
https://re-russia.net/en/review/206/
. 10.03.2023y.
1227
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O‘z o‘rnida, Rossiya Ukrainaning “1+1” telekanali 2022-yil 16-aprel kuni efirga uzatilgan
reportajida ko‘rsatilgan “Kiyev zirhli avtomobil zavodi” joylashuv o‘rni aniqlangan va ushbu
obyektga raketa zarbasini bergan. Mazkur holatdan so‘ng, Ukraina QK Bosh Qo‘mondoni harbiy
holat davrida jurnalistlar rioya etishi shart bo‘lgan talablarni belgilovchi qonun chiqargan.
Unga ko‘ra jurnalistlar o‘qqa tutilgan joylardan materiallarni kamida 12 soat kechikish
bilan chop etishlari hamda suratga olishda harbiylar bilan yaqindan hamkorlik qilishlari
belgilangan.
-
urush jinoyatlarini hujjatlashtirish maqsadida
Urush jinoyatlarini hujjatlashtirish zamonaviy mojarolar sharoitida OSINT qo‘llaniladigan
muhim sohalardan biriga aylandi. Ijtimoiy tarmoqlardan mojaroning har ikki tomonidagi harbiylar
faol foydalanishi natijasida ba’zi tahlilchilar ushbu mojaroni “birinchi ijtimoiy media urushi” deb
atashdi. Telegram, YouTube va Facebook kabi ijtimoiy media platformalarida tasvir va
videolarning keng tarqalishi urush tumanini ilgari ko‘rilmagan darajada ko‘tardi. Ijtimoiy
tarmoqlar xalqaro huquqning jiddiy buzilishini qayd etuvchi ko‘plab tasviriy dalillar manbaiga
aylandi. Ukrainadagi OSINTga asoslangan guruh –
“Ukrainadagi urush jinoyatlarini
hujjatlashtirishga yo‘naltirilgan universitet talabalari va yosh mutaxassislar”
jamoasi
noqonuniy faoliyat holatlarini tekshirish va qayd etish maqsadida katta miqdordagi ommaviy
ma’lumotlarni to‘plashdi
6
. Hozirda xalqaro va gumanitar huquq cheklangan darajada
qo‘llanilayotgan bo‘lsa-da, OSINT yordamida yig‘ilgan dalillar mojaro yakunlanganidan keyin
urush jinoyatlarini tergov qilish va javobgarlikka tortish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qilishi
mumkin.
-
mavjud razvedka imkoniyatlarini oshirish maqsadida
OSINT Rossiya va Ukraina o‘rtasida davom etayotgan mojaro sharoitida joriy razvedka
imkoniyatlarini sezilarli darajada yaxshiladi. Mojaro maydonida fuqarolarning ishtirok etishi
amalda
“har bir fuqaro va har bir telefon muhim razvedka manbasiga aylanganini anglatadi”.
Mazkur jarayonda ishtirok etayotgan fuqorolarning huquqiy pozitsiyasi bilan bog‘liq halqaro
qonunchilikda ba’zi taqiqlar mavjud, ammo milliy omon qolish urushi kontekstida Ukraina
jamoatchiligi o‘z yordamlarini ayamay qaror qabul qiluvchilarga ustunlikni ta’minlashga juda
sodiqlik ko‘rsatmoqda
7
. Ochiq manbalar orqali olingan ma’lumotlar real vaqt rejimida tahlil
qilinib, strategik ustunlikka erishishga yordam bermoqda.
6
Aleksandr
Geyl.
“The
Role
of
Open-Source
Intelligence
in
the
War
in
Ukraine”.
https://moderndiplomacy.eu/2023/05/17/the-role-of-open-source-intelligence-in-the-war-in-ukraine/
. 17.05.2023y.
7
Jim
Xokkenxull.
“How
open-source
intelligence
has
shaped
the
Russia-Ukraine
war”.
9.12.2022y.
1228
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
OSINT an’anaviy razvedka turlarini (HUMINT, SIGINT, IMINT) to‘ldirgan holda,
mojarodagi murakkab sharoitlarda tezkor va samarali harakat qilish imkonini bermoqda.
OSINTning ochiqligi va tezkorligi uni zamonaviy qurolli mojarolar maydonida muhim
kuch ko‘paytiruvchi omilga aylandi.
-
jamoatchilik fikrini boshqarish maqsadida
Ta’kidlash joizki, ochiq manbalar asosidagi razvedka nafaqat Ukrainaga xalqaro yordamni
oshirishga, balki ukrainaliklarning Rossiyaga qarshi kurashdagi ichki birdamligini
mustahkamlashga ham sezilarli hissa qo‘shdi. OSINT rus armiyasining muvaffaqiyatsizliklari va
ukrainaliklarning muvaffaqiyatlarini oshkor qildi, bu ukrainaliklarga tajovuzkor kuchlarga qarshi
kurashish imkoniyati borligiga bo‘lgan ishonchini yanada oshirdi. Ushbu omil ukrainaliklarning
milliy o‘ziga xosligini kuchaytirib, Rossiyaga qarshi kurashda muhim rol o‘ynadi.
Shuningdek, ochiq manbalar asosidagi razvedka ta’siri Rossiya rasmiylari e’tiboridan
chetda qolmadi. Rossiya hukumati Ukrainadagi axborot maydonini nazorat qilish bo‘yicha
harakatlarni kuchaytirdi. Bu ba’zan telekommunikatsiya infratuzilmasini vayron qilish yoki
o‘chirib qo‘yish orqali amalga oshirildi. Tahlillarga ko‘ra, Ukrainadagi telekommunikatsiya
infratuzilmasining taxminan 20 foizi Rossiya tomonidan shikastlangan
8
. Bundan tashqari, Rossiya
Ukraina telekommunikatsiya tarmog‘ini Rossiya internet provayderlari orqali o‘tkazish
amaliyotini joriy etdi. Bu esa Rossiya hukumatiga elektron pochta xabarlari, matnli xabarlar va
boshqa aloqalarni kuzatish imkonini beradi. Ushbu choralar ochiq manbalar asosidagi
ma’lumotlarning tarqalishini cheklashga va ularning ta’sirini pasaytirishga qaratilgan.
3.
Ochiq manbali razvedkaning amalga oshirish bosqichlari
OSINT maxfiy manbalarga asoslangan razvedka ma’lumotlarini yig‘ishning an’anaviy
usullaridan farqli ravishda, faqat ommaga ochiq bo‘lgan ma’lumotlarni yig‘ish, tahlil qilish va
tarqatish jarayonini o‘z ichiga oladi. Ushbu ma’lumot onlayn va oflayn manbalardan olinishi
mumkin. OSINT sikli quydagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
1-bosqich:
Rejalashtirish va yo‘nalishni aniqlash.
OSINT siklidagi birinchi qadam
maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lgan ustuvorliklar va talablarni ishlab chiqishni nazarda
tutadi. Ushbu bosqichda tahlilchilar kerakli ma’lumot turlarini, mos manbalarni aniqlash usullarini
va to‘plangan ma’lumotlardan kutilyotgan natijalarni aniq belgilab olishlari lozim. Ushbu
bosqichning to‘g‘ri bajarilishi OSINT jarayonining keyingi bosqichlaridagi samaradorlik va
natijadorlikni ta’minlaydi.
2-bosqich:
Ma’lumotlarni to‘plash.
To‘g‘ri rejalashtirish bosqichi yakunlangandan so‘ng,
OSINT ma’lumotlarini yig‘ish jarayoni boshlanadi. OSINT manbalari internetda erkin foydalanish
8
Vanessa Smit-Boyl. “How OSINT Has Shaped the War in Ukraine”.
https://www.americansecurityproject.org/osint-
. 22.06.2022y.
1229
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
mumkin bo‘lgan har qanday materiallarni o‘z ichiga oladi. Tahlilchilar o‘z oldiga qo‘yilgan
maqsadlarga erishish uchun eng mos keladigan vosita va resurslardan foydalanadilar.
3-bosqich:
Qayta ishlash va ekspluatasiya qilish.
Zaruriy ma’lumotlar yig‘ib olingandan
so‘ng, ular qayta ishlanadi. Ushbu bosqichda olingan kontent soddalashtiriladi va dastlabki qayta
ishlash jarayoni orqali mantiqiy bog‘liq tizimga keltiriladi, bu esa ma’lumotni qabul qiluvchi
uchun tushunarli bo‘lishini ta’minlaydi.
4-bosqich:
Tahlil qilish va ishlab chiqarish.
Yig‘ilgan ma’lumotlar dastlabki qayta
ishlashdan so‘ng tajribali tahlilchi tomonidan chuqur tahlil qilinadi. Bu OSINT siklida hal qiluvchi
bosqich hisoblanadi, chunki u tahlilchilarga voqealarni sharhlash, tizimlashtirish, asosiy
bog‘liqliklarni aniqlash va taxminlar qilish imkonini beradi, bu esa oldiga qo‘yilgan vazifalarni
bajarishga yordam beradi. Ushbu bosqichda tahlilchilar o‘z tahlil qilgan ma’lumotlarini
buyurtmachi tomonidan qabul qilinadigan batafsil hujjat yoki taqdimot shaklidagi yakuniy
mahsulotga aylantiradilar.
5-bosqich:
Taqdim qilish va integratsiya.
OSINT siklining yakuniy bosqichi tahlil
qilingan yakuniy mahsulotni tegishli manfaatdor buyurtmachiga yetkazishni o‘z ichiga oladi.
Qaror qabul qiluvchining keyingi ko‘rsatmalariga asosan tahlilchilar OSINT siklini qayta
boshlashlari yoki davom ettirishlari mumkin
9
. Yuqorida keltirilgan ochiq manbali razvedka olib
borish bosqichlarini to‘g‘ri tartib-qoidalariga rioya qilgan holda olib borish tadqiqot va
tekshiruvlarniing muvaffaqiyatini kafolatlaydi.
Smartfonlar ochiq ma’lumotlarni almashishning asosiy va keng tarqalgan vositasidir. Bu
qurilmalar kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylangan va Ukrainadagi qurolli mojaroda
ishtirok etayotgan harbiylar ham ulardan faol foydalanmoqda. Ammo jang maydonida
smartfonlardan foydalanish xavflidir, chunki ular doimiy ravishda dushman tomonidan kuzatilishi
va joylashuv haqida signal olish uchun muhim qurilmalardir. Harbiylarning mobil telefonlarini
kuzatishning ikkita asosiy usuli mavjud:
-
Signal razvedkasi (SIGINT) orqali kuzatish. Bu elektron signallarni, shu jumladan uyali
aloqa, GPS va boshqa turdagi signallarni ushlash va tahlil qilishni o‘z ichiga oladi.
-
Tasvir razvedkasi (IMINT) orqali kuzatish. Bu havo razvedkasi fotosuratlari va sun’iy
yo‘ldosh tasvirlari orqali olingan razvedka ma’lumotlaridir. Tasvirlardagi razvedka belgilari
asosida harbiylarning joylashuvi aniqlanadi.
Jang maydonida telefonlar qanday kuzatiladi? Buni quyida Rossiya va Ukraina qurolli
mojarosida qo‘llanilayotgan smatrfonlarni kuzatish usuli misolida ko‘rib chiqamiz:
9
“Ntrepid” AQSHning kiberxavfsizlik kompaniyasi “ What are the 5 steps of OSINT?”
https://ntrepidcorp.com/case-studies/breaking-down-the-osint-cycle/
. 22.12.2020y.
1230
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, rossiyaliklar Ukraina harbiy bo‘linmalarining
joylashuvlarini aniqlash uchun
ikki
dron
va
bitta
yuk
mashinasidan iborat bo‘lgan
“Leer-3”
elektron
urush
tizimidan foydalanmoqda. Ushbu
tizim 6 km (3,7 mil) masofada
2000
dan
ortiq
mobil
telefonlardan signal qabul qilishi
mumkin, bu esa dushmanning
ko‘plab pozitsiyalarini aniqlash
imkonini beradi. Tizim quyidagi
bosqichlarda ishlaydi
10
:
1-bosqich.
Dronlar va yuk mashinalari ichida joylashtirilgan, telefon ustuniga taqlid
qiluvchi uyali sayt simulyatorlari deb ataladigan qurilmalar jang maydoniga yuboriladi, ular yaqin
atrofdagi telefonlardan kelayotgan signalni ushlaydi;
2-bosqich.
Simulyatorlar telefonlarni aldab, jang maydonidagi bir nechta telefonlardan
kelgan signalning kuchi va yo‘nalishini aniqlaydi va ma’lumotlarni boshqaruv punktiga yuboradi;
3-bosqich.
Ushbu ma’lumotlarni tahlil qilish orqali signal turli nuqtalar bilan kuchli yoki
kuchsiz bog‘langanligiga qarab telefonlarning joylashuvi aniqlanadi va o‘sha nuqtaga artilleriya
zarbasi yuboriladi.
Xulosa
Yuqorida keltirib o‘tilgan ma’lumotlardan xulosa qilishimiz mumkinki, Ukrainada Rossiya
tomonidan o‘tkazilayotgan maxsus harbiy operatsiya, tijorat va davlat sun’iy yo‘ldoshlari hamda
ochiq manbalar taqdim etayotgan imkoniyatlarga asoslangan OSINT kabi zamonaviy razvedka
ma’lumotlarini olish usuli keng ko‘lamli qo‘llanilgan birinchi qurolli mojarodir. Hozirda
kurashayotgan har ikki tomon bo‘linmalari, axborot maydonida mazkur razvedka usulidan
kompleks holda foydalanib kelmoqda.
Rossiya va Ukraina qurolli mojarosida ochiq manbalardan foydalanish, kurashuvchi
tomonlarning razvedka ma’lumotlarini olish imkoniyatlarini oshiruvchi vositaga aylangan. Ya’ni
qurolli mojaro hududida fuqarolarning ishtiroki amalda har bir shaxs
(har bir shaxsiy telefon)
va
platforma real vaqt rejimida ishonchli ma’lumotlarni yetkazuvchi razvedka manbasiga
10
Kiran Devin. “Ukraine war: Mobile networks being weaponised to target troops on both sides of conflict”.
. 04.01.2023y.
2.3. Leer-3 elektron urush tizimidan foydalanish
chizmasi.
1231
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
aylanganligini anglatadi. Dunyo bo‘ylab har soniyada 127 ta yangi qurilma internetga ulanishini
inobatga olsak, ushbu tijorat tarmoqlarini to‘liq nazorat qilish imkoni hozirda mavjud emas.
Aynan mazkur holat Ukraina QKlariga to‘qnashuvning dastlabki davrida, ma’lumot
ustunligini bergan razvedkaning muhim zamonaviy usuli bo‘lganligini ta’kidlashimiz mumkin.
Ukrainadagi qurolli mojaroda ochiq manbali razvedkadan kompleks holda foydalanish,
kelgusida razvedka mutaxassislari va qaror qabul qiluvchi shaxslar uchun mazkur tarmoqlarda
muhim tajriba maydoniga aylanishi mumkin. Shunday bo‘lsa-da, qachonki biz OSINT taqdim
etayotgan imkoniyatlarni maxfiy razvedka tarmog‘imizdan olgan ma’lumotlar bilan birlashtira
olsak, haqiqiy kuchga ega bo‘lamiz. Shunday qilib, Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi mojaro
sharoitida OSINTni qo‘llash zamonaviy harbiy strategiyaning ajralmas qismiga aylanadi va
samarali va xolis qarorlar qabul qilishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda
REFERENCES
1.
Перминов
Геннадий.
“OSINT:
Разведка
по
открытым
источникам”.
https://rtmtech.ru/services/osint/
. Статья. 2023г.
2.
Mark
M.
Lowenthal.
“Intelligence:
From
Secrets
to
Policy”.
https://www.amazon.com/Intelligence-Secrets-Mark-M-Lowenthal/dp/
2012y. 110 p.
3.
SKILLFACTORY media lug‘ati. “OSINT”.
https://blog.skillfactory.ru/glossary/osint/
27.05.2024y.
4.
Jim Xokkenxull. “How open-source intelligence has shaped the Russia-Ukraine war”.
https://www.gov.uk/government/speeches/how-open-source-intelligence-has-shaped-the-
. Article. 09.12.2022y.
5.
War Data. “OSINT technology has transformed modern warfare into a “people’s warfare”,
so that now anyone with an Internet connection can take part”.
. Article.10.03.2023y.
6.
Aleksandr Geyl. “The Role of Open-Source Intelligence in the War in Ukraine”.
https://moderndiplomacy.eu/2023/05/17/the-role-of-open-source-intelligence-in-the-war-
. Article. 17.05.2023y.
7.
Jim Xokkenxull. “How open-source intelligence has shaped the Russia-Ukraine war”.
https://www.gov.uk/government/speeches/how-open-source-intelligence-has-shaped-the-
. Article. 9.12.2022y.
8.
Vanessa
Smit-Boyl.
“How OSINT Has Shaped the War in Ukraine”.
https://www.americansecurityproject.org/osint-in-ukraine/
. Article. 22.06.2022y.
1232
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
9.
“Ntrepid” AQSHning kiberxavfsizlik kompaniyasi “ What are the 5 steps of OSINT?”
https://ntrepidcorp.com/case-studies/breaking-down-the-osint-cycle/
. Article. 22.12.2020y.
10.
Kiran Devin. “Ukraine war: Mobile networks being weaponised to target troops on both
sides
of
conflict”.
https://news.sky.com/story/ukraine-war-mobile-networks-being-
weaponised-to-target-troops-on-both-sides-of-conflict-12577595
. Article. 04.01.2023y.
