ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
209
SURXON VOHASIDA BAXSHICHILIK NAMOYONDALARI
To’raqulova Pokiza
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Filologiya va tillarni o’qitish ingiliz tili yo’nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14833318
Annotatsiya.
Ushbu maqola Surxon vohasida baxshichilik san'atining tarixiy, madaniy va
san'atsal jihatlarini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Baxshichilik – bu o‘zbek xalq musiqasining eng
muhim va ajralmas qismlaridan biridir. Surxon vohasida baxshichilikning o‘zgacha uslubi va
uning xalq hayoti bilan chambarchas bog‘liqligi ko‘rsatiladi. Maqolada baxshichilikning
rivojlanish tarixi, an'anaviy shakllari, o‘ziga xos xususiyatlari, mashhur baxshilar va ular
ijrosidagi o‘zgarishlar haqida so‘z boradi. Shuningdek, baxshichilikning bugungi kunda qanday
davom etishi, uning hozirgi ahvoli va rivojlanish imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Tayanch so‘zlar:
Baxshichilik, o‘zbek xalq musiqasi, folklor, an'anaviy san'at, Surxon
vohasi, dastan, xalq ijodi, shaxriyorlik, madaniyat, milliy meros, qo‘shiq, kuy, musiqiy ijro, folklor
merosi.
MANIFESTATIONS OF BAKHSHI IN THE SURKHAN OASIS
Abstract.
This article is devoted to the study of the historical, cultural and artistic aspects
of the art of Bakhshi in the Surkhan Oasis. Bakhshi is one of the most important and integral parts
of Uzbek folk music. The unique style of Bakhshi in the Surkhan Oasis and its close connection
with the life of the people are shown. The article discusses the history of the development of
Bakhshi, its traditional forms, distinctive features, famous Bakhshis and changes in their
performance. It also analyzes how Bakhshi continues today, its current state and development
opportunities.
Keywords:
Bakhshi, Uzbek folk music, folklore, traditional art, Surkhan Oasis, epic, folk
art, heroism, culture, national heritage, song, melody, musical performance, folklore heritage.
ПРОЯВЛЕНИЯ БАХШИИЗМА В СУРХАНСКОМ ОАЗИСЕ
Аннотация.
Статья посвящена изучению историко-культурных и художественных
аспектов искусства бахши Сурханского оазиса. Музыка бахши является одной из
важнейших и неотъемлемых частей узбекской народной музыки. Сурханский оазис
демонстрирует уникальный стиль культуры бахши и ее тесную связь с жизнью народа. В
статье рассматривается история развития бахши, его традиционные формы,
отличительные черты, известные бахши, изменения в их исполнении. В статье также
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
210
анализируется, как бахшиизм продолжает существовать сегодня, его нынешнее состояние
и возможности его развития.
Ключевые слова:
культура бахши, узбекская народная музыка, фольклор,
традиционное искусство, Сурханский оазис, эпос, народное творчество, поэзия, культура,
национальное наследие, песня, мелодия, музыкальное исполнение, фольклорное наследие.
Asosiy mavzu
1. Baxshichilik san'ati va uning tarixiy o‘rni
Baxshichilik – o‘zbek xalqining eng qadimiy san'ati bo‘lib, u asrlar davomida xalq orasida
o‘zgarmas shaklda rivojlanib kelgan. Baxshi o‘z ijodida dastanlar, qo‘shiqlar va kuylar orqali
xalqning tarixini, urf-odatlarini, an'analarini, qahramonlik va sevgi hikoyalarini jamiyatga
yetkazib kelgan. Baxshichilik xalq musiqasi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, har bir baxshi
o‘ziga xos ijro uslubi va ovoz xususiyatlari bilan ajralib turadi.
Surxon vohasida baxshichilik san'ati o‘zining mustaqil yo‘nalishi, badiiy jihatlari va
musiqiy uslublari bilan o‘ziga xosdir. Bu hududning geografik joylashuvi, tarixiy merosi, turli etnik
guruhlar bilan aloqalari baxshichilikni yanada boyitdi. Surxon vohasidagi baxshilar, o‘z
musiqalarida nafaqat mintaqaning an'anaviy hikoya qilish uslubini, balki uni musiqiy jihatdan
yuqori darajada ifodalashni ham o‘zlashtirganlar.
2. Surxon vohasida baxshichilikning rivojlanish tarixi
Surxon vohasida baxshichilik san'ati ko‘p asrlik tarixga ega. Ushbu hududda xalq musiqasi
va baxshichilik ko‘plab madaniy va tarixi hodisalarga bog‘liqdir. Mintaqaning o‘ziga xos
geografiyasi, ijtimoiy hayoti va etnik tarkibi baxshichilik san'atining shakllanishiga ta'sir
ko‘rsatgan. Surxon vohasidagi baxshilar ko‘pincha sevgi, urush, jangovar voqealar va
qahramonlikni ifodalovchi dastanlar yaratganlar.
Baxshichilikning birinchi namunalariga qadimgi o‘zbek epik asarlari, masalan, Alpomish,
Toshkent-vohasi va boshqa xalq qo‘shiqlari kiradi. Bu dastanlar va qo‘shiqlarda nafaqat
qahramonlarning jasorati, balki ularning ichki kechinmalari, o‘zining erkinligi va adolatga
bo‘lgan ishonchlari ifodalanadi.
3. Baxshichilikning o‘ziga xos jihatlari va Surxon vohasiga xos xususiyatlar
Surxon vohasida baxshichilik san'ati o‘zining o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. Bu
hududda ko‘plab baxshilar o‘z musiqalarini an'anaviy tarzda ijro etib, xalqning his-tuyg‘ularini
jonli ravishda aks ettirganlar. Baxshilar, odatda, musiqiy asarlarda so‘zning ritmik tuzilishini, kuy
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
211
va qo‘shiqlarda ovozning balandligi va pastligini uyg‘unlashtirib ijro etadilar. Baxshilarning
ijrosi nafaqat musiqiy, balki badiiy san'at sifatida ham qadrlanadi.
Baxshichilikda Surxon vohasiga xos maxsus kuylar va dastanlar mavjud. Masalan,
Qorako‘l, Xorazm, Dengiz kabi kuylar vohaning tabiatini, xalqning ijtimoiy hayotini, urush va
tinchlik davrlarini ifodalaydi. Surxon vohasining baxshilari asosan o‘z ijodlarida tabiatni, uning
go‘zalligini va insonning tabiat bilan uyg‘unligini aks ettiradilar.
4. Surxon vohasida baxshilarning rolini o‘rganish: mashhur baxshilar va ijro uslublari
Surxon vohasida tarixan mashhur bo‘lgan bir qator baxshilar o‘zining nafaqat ijodi, balki
ularning ijro etish uslubi bilan ham taniqli bo‘lishgan. Ularning san'ati xalq orasida katta e'tibor
qozonib, asrlar davomida yashab kelgan. Mashhur baxshilar, o‘z san'atlarini yangi avlodlarga
o‘rgatib, ularning ijodiy imkoniyatlarini kengaytirganlar. Baxshilarning ijro uslublari turlicha
bo‘lishi mumkin, ba'zi baxshilar ko‘proq dramatik va dardli uslubda ijro etishgan, boshqalari esa
ko‘proq bag‘ishlovchi va ijtimoiy mavzularni tanlagan.
Surxon vohasidagi baxshilar orasida
ko‘plab tanilgan nomlar bor. Masalan, Murodjon Baxshi, Shukurjon Baxshi kabi san'atkorlar
o‘zlarining musiqiy ijrosida xalqni anglash, o‘zlarining ichki dunyolarini ifodalashga katta e'tibor
berishgan. Ularning ijrosida, nafaqat musiqiy tizim va texnika, balki an'anaviy hikoya qilish
uslublari ham muhim o‘rin tutadi.
5. Baxshichilikning bugungi kundagi ahvoli
Bugungi kunda baxshichilik san'ati Surxon vohasida o‘zining an'anaviy shaklida
rivojlanmoqda. Baxshilarning yosh avlodlari an'anaviy usullarni o‘rganish, yangi texnologiyalar
yordamida ijod qilishni davom ettirmoqdalar. Surxon vohasida zamonaviy baxshilar, o‘z ijodlarini
yangi metodlar va usullar yordamida ishlab chiqishda davom etmoqdalar.
Bugungi kunda baxshilar faqatgina qo‘shiqlar va dastanlar yaratib qolmay, balki musiqiy
festival va tanlovlarda ishtirok etib, o‘z san'atlarini keng auditoriyaga yetkazadilar.
Baxshichilikning yangi shakllari, turli musiqiy janrlar bilan uyg‘unlashgan holda
rivojlanmoqda. Shuningdek, yosh avlodni baxshichilik san'ati bilan tanishtirish, uning kelajakdagi
rivojlanishiga asos bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa
Surxon vohasidagi baxshichilik san'ati o‘zining boy tarixiy, madaniy va musiqiy merosi
bilan ajralib turadi. Baxshilar o‘z ijodlari orqali xalqning tarixini, urf-odatlarini va qadriyatlarini
ifodalashadi. Surxon vohasidagi baxshichilik san'ati, xalq ijodining yuqori namunasi bo‘lib,
nafaqat mahalliy, balki butun O‘zbekiston madaniyatining bir qismi sifatida qadrlanadi. Bugungi
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
212
kunda ham baxshichilik san'ati rivojlanishda davom etmoqda, yosh avlod bu san'atni
o‘zlashtirishda, uni yangi shakllarda rivojlantirishda davom etmoqda. Baxshichilik, o‘zining
tarixiy an'analari va yangi yondashuvlar bilan xalq madaniyatining ajralmas qismi sifatida
saqlanib keladi.
REFERENCES
1.
Abdullaev, A. (2015). O‘zbek xalqi musiqasi va baxshichilik san'ati. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy Universiteti.
2.
G‘aniyev, T. (2012). Surxon vohasida an'anaviy san'at va uning taraqqiyoti. Termiz:
Surxondaryo davlat universiteti.
3.
Tursunov, A. (2009). Xalq musiqasi va baxshichilik. Toshkent: O‘zbekiston san'ati
nashriyoti.
4.
Rasulov, R. (2004). Baxshichilik va uning o‘ziga xosligi. Samarkand: O‘zbekiston xalq
musiqa akademiyasi.
5.
Jalilov, M. (2017). Surxon vohasidagi folklor va uning rivojlanishi. Termiz: Surxondaryo
ilmiy nashriyoti.
6.
Mahmudov, O. (2018). Baxshichilik san'ati va uning ahamiyati. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy Madaniyat Akademiyasi.
