ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
832
SPORT SOHASIDAGI SIFAT MENEJMENTINING ASOSIY TAMOYILLARI VA
FUNKSIYALARI
Ziyadullayev Komiljon Shamsiyevich
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, Menejment va sport tadbirlarini tashkil
etish kafedra mudiri, i.f.n. professor.
Jumaniyazov Anvar Bekchanovich
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, Menejment va sport tadbirlarini tashkil
etish kafedrasining v.v.b.dotsenti. (PhD).
Boyqobilov Akbar Panji o‘g‘li
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetining 1-bosqich tayanch doktoranti.
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, Jismoniy tarbiya va sport menejmenti,
sport tadbirlarini tashkil etish va boshqarish mutaxasisligining 2-bosqich magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15099586
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sport sohasidagi sifat menejmentining asosiy tamoyillari va
funksiyalari tadqiq etilgan. Sport tashkilotlarida sifat boshqaruvining o‘ziga xos xususiyatlari,
uning asosiy tamoyillari va funksiyalari tahlil qilingan. Sifat menejmentining sport sohasidagi
ahamiyati va uni joriy etishning samarali usullari ko‘rib chiqilgan. Maqolada sport menejmentida
sifat boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
sport menejmenti, sifat boshqaruvi, tamoyillar, funksiyalar, samaradorlik.
BASIC PRINCIPLES AND FUNCTIONS OF QUALITY MANAGEMENT IN SPORTS
Abstract.
This article explores the main principles and functions of quality management in
the sports field. The specific features of quality management in sports organizations, its basic
principles and functions are analyzed. The importance of quality management in the sports sector
and effective methods of its implementation are considered. The article provides recommendations
for improving quality management in sports management.
Keywords:
sports management, quality management, principles, functions, efficiency.
ОСНОВНЫЕ ПРИНЦИПЫ И ФУНКЦИИ МЕНЕДЖМЕНТА КАЧЕСТВА В СФЕРЕ
СПОРТА
Аннотация.
В данной статье исследуются основные принципы и функции
менеджмента качества в спортивной сфере. Проанализированы особенности управления
качеством в спортивных организациях, его основные принципы и функции. Рассмотрены
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
833
значение менеджмента качества в спортивной отрасли и эффективные методы его
внедрения. В статье даны рекомендации по совершенствованию управления качеством в
спортивном менеджменте.
Ключевые слова:
спортивный менеджмент, управление качеством, принципы,
функции, эффективность.
Dolzarbligi:
Zamonaviy sport sohasining jadal rivojlanishi va globallashuvi sharoitida
sifat menejmenti tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Sport tashkilotlari, musobaqalar va
xizmatlarning sifatini oshirish nafaqat sportchilar va muxlislar uchun, balki butun sport
industriyasining barqaror rivojlanishi uchun ham muhimdir.
Sport sohasidagi sifat menejmentining dolzarbligi quyidagi omillar bilan
belgilanadi:
1. Raqobatning kuchayishi: Xalqaro miqyosda sport tashkilotlari va musobaqalar soni ortib
bormoqda, bu esa yuqori sifatli xizmatlar va mahsulotlarni talab qiladi.
2. Iste’molchilar talablarining o‘sishi: Sportchilar, muxlislar va sport xizmatlaridan
foydalanuvchilar sifatli xizmat va mahsulotlarga bo‘lgan talablarini oshirmoqdalar.
3. Texnologik rivojlanish: Yangi texnologiyalar sport sohasiga kirib kelmoqda, bu esa sifat
boshqaruvining yangi usullarini talab qiladi.
4. Moliyaviy barqarorlik: Sifatli boshqaruv sport tashkilotlarining moliyaviy barqarorligini
ta'minlashga yordam beradi.
5. Xavfsizlik talablari: Sport tadbirlarida xavfsizlik masalalari tobora dolzarb bo‘lib
bormoqda, bu esa sifat menejmentining muhim jihatlaridan biridir.
6. Ijtimoiy mas’uliyat: Sport tashkilotlari jamiyat oldidagi mas’uliyatini his qilishlari va
sifatli xizmatlar ko‘rsatishlari kerak.
Shu sababli, sport sohasidagi sifat menejmentining asosiy tamoyillari va funksiyalarini
o‘rganish, ularni amaliyotga tatbiq etish usullarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy-amaliy vazifa
hisoblanadi.
Bu
sport
tashkilotlari
faoliyatining
samaradorligini
oshirish,
xalqaro
raqobatbardoshlikni ta'minlash va umuman sport sohasining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Kirish
Sport sohasi zamonaviy jamiyatning ajralmas qismi bo‘lib, u nafaqat sog‘lom turmush
tarzini targ‘ib qilish va jismoniy faollikni oshirish, balki katta iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatga ega
bo‘lgan industriya hamdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
834
Globallashuv va raqamlashtirish sharoitida sport tashkilotlari va muassasalari oldida turgan
asosiy vazifalardan biri - bu o‘z faoliyatlarining barcha jabhalarida yuqori sifatni ta’minlashdir.
Sifat menejmenti - bu mahsulot va xizmatlar sifatini rejalashtirish, nazorat qilish,
ta’minlash va yaxshilash jarayonlarini o‘z ichiga olgan kompleks yondashuv hisoblanadi. Sport
sohasida sifat menejmenti o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, u sport musobaqalari,
mashg‘ulotlar, sport inshootlari, jihozlar va xizmatlarning sifatini ta’minlashga qaratilgan.
Ushbu tadqiqotning maqsadi sport sohasidagi sifat menejmentining asosiy tamoyillari va
funksiyalarini aniqlash, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini tahlil qilish hamda samarali qo‘llash
bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Bu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar
belgilangan:
1. Sifat menejmentining umumiy tamoyillari va funksiyalarini o‘rganish;
2. Sport sohasidagi sifat menejmentining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash;
3. Sport tashkilotlarida sifat menejmentini joriy etishning asosiy yo'nalishlarini belgilash;
4. Sifat menejmentini sport sohasida qo‘llashning amaliy misollarini tahlil qilish;
5. Sport tashkilotlarida sifat menejmentini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab
chiqish.
Ushbu tadqiqot natijalaridan sport tashkilotlari rahbarlari, sport menejmenti sohasidagi
mutaxassislar, shuningdek, sport sohasi siyosatini ishlab chiquvchi davlat organlari foydalanishlari
mumkin. Tadqiqot natijalari sport sohasida sifat menejmentini rivojlantirish va takomillashtirishga
hissa qo'shadi, bu esa o'z navbatida sport xizmatlari sifatini oshirish va sport tashkilotlarining
raqobatbardoshligini ta'minlashga xizmat qiladi.
Asosiy qism:
1. Sport sohasidagi sifat menejmentining o‘ziga xos xususiyatlari
Sport sohasidagi sifat menejmenti boshqa sohalardagi sifat boshqaruvidan bir qator
o
‘
ziga xos xususiyatlari bilan farq qiladi:
a) Xizmatlarning nomoddiy tabiati: Sport xizmatlari asosan nomoddiy bo‘lib, ularni
baholash va o‘lchash murakkab. Bu sifatni aniq mezonlar asosida boshqarishni qiyinlashtiradi.
b) Ishlab chiqarish va iste'molning bir vaqtda sodir bo'lishi: Sport tadbirlari va
mashg'ulotlar ko'pincha real vaqt rejimida amalga oshiriladi, bu esa sifatni nazorat qilish va
tuzatish kiritish imkoniyatlarini cheklaydi.
c) Mijozlarning faol ishtiroki: Sport xizmatlarida mijozlar (sportchilar, tomoshabinlar)
jarayonning faol ishtirokchilari hisoblanadi va sifatga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
835
d) Yuqori darajadagi o‘zgaruvchanlik: Sport natijalarining oldindan aytib bo‘lmasligi va
o‘zgaruvchanligi sifatni barqaror ta’minlashni qiyinlashtiradi.
e) Xavfsizlik talablarining yuqoriligi: Sport sohasida xavfsizlik masalalari alohida
ahamiyatga ega bo‘lib, sifat menejmentining ajralmas qismi hisoblanadi.
2. Sport tashkilotlarida sifat menejmentining asosiy tamoyillari
Sport sohasidagi sifat menejmentining samaradorligini ta’minlash uchun quyidagi
asosiy tamoyillarga amal qilish zarur:
a) Mijozga yo‘naltirilganlik: Sportchilar, tomoshabinlar va boshqa manfaatdor
tomonlarning ehtiyoj va kutilmalarini tushunish va qondirish.
b) Jarayonli yondashuv: Sport tashkiloti faoliyatini o'zaro bog‘liq jarayonlar tizimi sifatida
ko‘rib chiqish va boshqarish.
c) Doimiy takomillashtirish: Sifatni uzluksiz yaxshilash va innovatsiyalarni joriy etish.
d) Faktlarga asoslangan qaror qabul qilish: Ma'lumotlar tahlili va ilmiy yondashuvlarga
asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish.
e) Yetakchilik: Rahbariyatning sifat masalalariga sodiqligini ta'minlash va sifat
madaniyatini shakllantirish.
f) Xodimlarni jalb qilish: Barcha darajadagi xodimlarni sifatni ta'minlash jarayoniga faol
jalb etish.
3. Sport sohasida sifat menejmentining asosiy funksiyalari
Sport tashkilotlarida sifat menejmentining samarali ishlashi uchun quyidagi asosiy
funksiyalarni amalga oshirish zarur:
a) Sifat rejalashtirish: Sifat maqsadlarini belgilash, strategiyalarni ishlab chiqish va
resurslarni taqsimlash.
b) Sifatni nazorat qilish: Sport xizmatlari va mahsulotlari sifatini muntaz am kuzatib borish,
o'lchash va baholash.
c) Sifatni ta'minlash: Belgilangan sifat standartlariga muvofiqlikni kafolatlash uchun
profilaktik choralarni ko'rish.
d) Sifatni yaxshilash: Muammolarni aniqlash, tahlil qilish va bartaraf etish orqali sifatni
doimiy ravishda oshirish.
e) Sifat auditi: Tashkilotning sifat tizimini muntazam ravishda tekshirish va baholash.
f) Sifat bo'yicha ta'lim va o‘qitish: Xodimlarning sifat masalalari bo‘yicha bilim va
ko‘nikmalarini oshirish.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
836
4. Sport sohasida sifat menejmentini joriy etishning asosiy bosqichlari
Sport tashkilotlarida sifat menejmentini samarali joriy etish uchun quyidagi bosqichlarni
amalga oshirish tavsiya etiladi:
a) Sifat siyosatini ishlab chiqish: Tashkilotning sifat bo‘yicha asosiy maqsad va
tamoyillarini belgilash.
b) Sifat tizimini loyihalashtirish: Tashkilot faoliyatining barcha jabhalarini qamrab oluvchi
yaxlit sifat boshqaruvi tizimini ishlab chiqish.
c) Hujjatlashtirish: Sifat bo‘yicha barcha jarayonlar, protseduralar va ko‘rsatmalarni yozma
ravishda rasmiylashtirish.
d) Xodimlarni o‘qitish: Barcha darajadagi xodimlarni sifat menejmenti tamoyillari va
amaliyoti bo‘yicha o'qitish.
e) Tizimni joriy etish: Ishlab chiqilgan sifat tizimini amaliyotga tatbiq etish va sinab
ko‘rish.
f) Monitoring va baholash: Joriy etilgan tizimning samaradorligini muntazam ravishda
kuzatib borish va baholash.
g) Doimiy takomillashtirish: Aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va tizimni uzluksiz
takomillashtirish.
5. Sport sohasida sifat menejmentining zamonaviy vositalari va texnologiyalari
Zamonaviy sport tashkilotlarida sifat menejmentini samarali amalga oshirish uchun
quyidagi innovatsion vosita va texnologiyalardan foydalanish tavsiya etiladi:
a) Raqamli texnologiyalar: Sifatni nazorat qilish va boshqarish uchun maxsus dasturiy
ta’minot, ma’lumotlar bazalari va bulutli texnologiyalardan foydalanish.
b) Statistik sifat nazorati: Sport natijalari va ko‘rsatkichlarini statistik tahlil qilish usullarini
qo‘llash.
c) Lean menejmenti: Sport jarayonlarini optimallashtirishga qaratilgan “yupqa” boshqaruv
tamoyillarini joriy etish.
d)
Six
Sigma
metodologiyasi:
Xatolarni
minimallashtirish
va
jarayonlarni
takomillashtirishga qaratilgan Six Sigma yondashuvini qo'llash.
e) Benchmarking: Eng yaxshi amaliyotlarni o'rganish va joriy etish orqali sifatni oshirish.
f) Balanced Scorecard: Sport tashkiloti fa oliyatining turli jihatlarini kompleks baholash
uchun muvozanatlashgan ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanish.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
837
g) ISO standartlari: Xalqaro sifat standartlarini (masalan, ISO 9001) joriy etish va
sertifikatlash.
h) Mijozlar fikr-mulohazalarini tahlil qilish: Zamonaviy so'rovnomalar, ijtimoiy media
tahlili va boshqa usullar orqali mijozlar qoniqishini o‘rganish.
6. Sport sohasida sifat menejmentining dolzarb muammolari va istiqbollari
Sport sohasida sifat menejmentini rivojlantirishda quyidagi asosiy muammolar va
istiqbollar mavjud:
a) Muammolar:
- Sport xizmatlarining nomoddiy tabiati tufayli sifatni o'lchash va baholashning
murakkabligi.
- Sport natijalarining yuqori o'zgaruvchanligi va bashorat qilish qiyinligi.
- Turli manfaatdor tomonlarning (sportchilar, murabbiylar, muxlislar, homiylar) talablarini
muvozanatlash zarurati.
- Moliyaviy resurslarning cheklanganligi va sifat menejmentiga investitsiyalar kiritishning
murakkabligi.
- Sport sohasida sifat menejmenti bo'yicha malakali mutaxassislarning yetishmasligi.
b) Istiqbollar:
- Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektdan foydalanish orqali sifat nazorati va
boshqaruvini takomillashtirish.
- Sport sohasida xalqaro sifat standartlarini yanada keng joriy etish va uyg'unlashtirish.
- Sifat menejmentiga ekologik va ijtimoiy mas’uliyat tamoyillarini integratsiya qilish.
- Sport tashkilotlari o‘rtasida sifat menejmenti bo‘yicha tajriba almashish va hamkorlikni
kuchaytirish.
- Sport sohasida sifat menejmenti bo‘yicha maxsus ta’lim va malaka oshirish dasturlarini
rivojlantirish.
Xulosa qilib aytganda, sport sohasida sifat menejmenti murakkab va ko‘p qirrali jarayon
bo‘lib, u zamonaviy sport tashkilotlarining raqobatbardoshligini ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Yuqorida keltirilgan tamoyillar, usullar va vositalarni samarali qo‘llash orqali sport tashkilotlari
o‘z faoliyatining sifatini oshirishi, mijozlar qoniqishini ta’minlashi va uzoq muddatli
muvaffaqiyatga erishishi mumkin. Biroq, bu sohada hali ham bir qator muammolar mavjud bo‘lib,
ularni hal etish uchun innovatsion yondashuvlar va doimiy takomillashtirish zarur bo‘ladi. Sifat
menejmenti zamonaviy sport tashkilotlari uchun muvaffaqiyatning muhim omili hisoblanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
838
Uni samarali joriy etish va doimiy takomillashtirish orqali sport sohasida yangi yutuqlarga
erishish, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va jamiyat farovonligiga sezilarli hissa qo‘shish
mumkin. Sifat menejmentining keng qamrovli ta’sirini hisobga olgan holda, sport tashkilotlari,
davlat organlari va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, innovatsion
yondashuvlarni qo‘llash va xalqaro tajribalardan foydalanish orqali bu sohani yanada rivojlantirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa nafaqat alohida sport tashkilotlari, balki butun sport
industriyasi va umuman jamiyat uchun ijobiy natijalarga olib keladi. Kelajakda sifat menejmentiga
e’tiborni yanada kuchaytirish va uni sport sohasining ajralmas qismiga aylantirish orqali, biz
yanada yuqori natijalarga erishish, raqobatbardoshlikni oshirish va sport orqali ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishga yanada katta hissa qo‘shish imkoniyatiga ega bo‘lamiz.
REFERENCES
1.
2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор
йўналиши
бўйича
Ҳаракатлар
стратегияси.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сонли Фармони.
2.
Ўзбекистон Республикасининг "Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида"ги Қонуни
(янги таҳрири). 2015 йил 4 сентябрь.
3.
Mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sport sohasida davlat-xususiy sheriklik asoslari.
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
29.06.2024
4.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12589317
5.
O‘zbekiston respublikasida sport marketingini rivojlantirish yo‘llari. 29.06.2024
6.
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
https://doi.org/10.5281/zenodo.12589372
7.
Мирзиёев Ш.М. Жисмоний тарбия ва спорт соҳасини янада такомиллаштириш чора-
тадбирлари тўғрисида. ПФ-5924-сон Фармон. 24.01.2020.
8.
К вопросам повышения качества образователной деятельности вузов на основе
системного анализа и стратегического менеджмента. 29.06.2024
9.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12593025
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
10.
Sport
xizmatlari
bozorida
marketing
faoliyatini
rivojlantrish.
04.09.2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.13685623
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
11.
O‘zbekiston va xalqaro sport tashkilotlari aloqalarida marketingning iqtisodiy ahamiyati
04.09.2024
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
12.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
839
13.
Xalqaro
sportda
professional
sportni
boshqarish
modellari
04.09.2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.13685676
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
14.
Sport
menejerlarni
tayyorlash
o‘ziga
xos
xususiyatlari
04.09.2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.13685312
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
15.
Sport
sohasida
samarali
boshqarish
tizimini
takomillashtirish
04.09.2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.12589279
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
16.
Safarov O‘. (2024). Jismoniy tarbiya sport tashkilotlarida boshqaruv faoliyatining maqsad
va
vazifalari.
Наука
и
инновация,
2(28),
46–48.
academy.uz/index.php/si/article/view/37871
17.
Safarov O‘
. (2024). Sportni boshqarishda yetakchilikning ahamiyati. 2(26), 142–144.
https://in-academy.uz/index.php/yo/article/view/37869
18.
K.Sh. Ziyadullayev. A.B. Jumaniyazov. Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li.
Sport sohasida
sifat
menejmentini
takomillashtirishning
ijtimoiy-iqtisodiy
jihatlari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14902890
19.
Абдукаримов Б.А. Спорт менежменти. Ўқув қўлланма. - Т.: "Иқтисод-Молия", 2017.
20.
Ботиров Х.А. Спорт менежментининг замонавий концепциялари. Монография. - Т.:
"Фан ва технология", 2019.
21.
Исмоилов Т.У. Ўзбекистонда спорт индустриясини ривожлантириш истиқболлари.
Илмий мақолалар тўплами. - Т.: ЎзДЖТИ, 2020.
22.
Роль спортивного менеджмента в современной спортивной инустрии узбекской
республики. 29.06.2024
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
23.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12589420
24.
Қодиров А.А. Спорт менежменти ва маркетинги асослари. Дарслик. - Т.: "Инновацион
ривожланиш нашриёт-матбаа уйи", 2021.
25.
Хўжаев Н.С. Спорт индустриясини ривожлантиришнинг инновацион усуллари.
Монография. - Т.: "Янги аср авлоди", 2018.
26.
Юсупов С.А. Ўзбекистонда спорт туризмини ривожлантириш истиқболлари. Илмий
мақола. "Спорт ва туризм" журнали, 2019, №3.
27.
Зияев Т.З. Спортда сифат менежменти тизимини жорий этиш масалалари. Илмий
мақола. "Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар" журнали, 2020, №4.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
840
28.
Sport tashkilotlari faoliyatini samaradorligini marketing tizimini takomillashtrish orqali
oshirish
yo‘llari.
Safarov
O‘lmasbek
Sulton
o‘g‘li:
04.09.2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.13685343
29.
Jismoniy
tarbiya
va
sportda
menejmentning
ahamiyati
Safarov O‘lmasbek Sulton o‘g‘li:
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.11098396
