ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
815
KONCHILIK SOHASIGA TEGISHLI FANLARNI O’QITISHDA ZAMONAVIY
PEDAGOGIK USULLARNING AHAMIYATI
Dauletov Kalniyaz Abatbaevich
Nukus davlat texnika universiteti “Konchilik va metallurgiya” kafedrasi boshlig’i, ilmiy rahbar
Rametullayeva Mehriban Polatbek qizi
Nukus davlat texnika universiteti “Konchilik va metallurgiya” kafedrasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15210125
Annotatsiya
. Ushbu maqolada konchilik sohasiga tegishli fanlarni o’qitishda zamonaviy
pedagogik usullardan foydalanish haqida so’z boradi. Shuningdek pedagogik usullar nazariy
bilimlarni berish orqali amaliy ko’nlikmalarni ham rivojlantirish, o’quvchilarda mustaqil
fikrlash va ijodiy yondashuv bilan birgalikda talabalarning foalligini oshirish yo’llari yoritib
berilgan.
Kalit so’zlar
: O’qitish metodi, og’zaki metod, ko’rgazmali metod, amaliy metod,
konchilik sohasi, pedagogik mahorat.
THE IMPORTANCE OF MODERN PEDAGOGICAL METHODS IN TEACHING
MINING-RELATED SUBJECTS
Abstract.
This article talks about the use of modern pedagogical methods in teaching
subjects related to the field of mining. Also, the ways of pedagogical methods to develop
practical skills by imparting theoretical knowledge, to increase the activity of students in
combination with independent thinking and a creative approach are highlighted.
Key words:
teaching method, oral method, demonstration method, practical method,
mining field, pedagogical skills.
ЗНАЧЕНИЕ СОВРЕМЕННЫХ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ МЕТОДОВ В
ПРЕПОДАВАНИИ ПРЕДМЕТОВ ГОРНОГО ДЕЛА
Аннотация.
В данной статье говорится об использовании современных
педагогических методов в преподавании предметов, связанных с горным делом. Также
освещены способы педагогических методов развития практических навыков путем
привития теоретических знаний, повышения активности учащихся в сочетании с
самостоятельным мышлением и творческим подходом.
Ключевые слова:
метод обучения, устный метод, демонстрационный метод,
практический метод, горное дело, педагогическое мастерство.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
816
KIRISH
Hozirgi kunda texnika va konchilik sohasiga tegishli fanlarni o’qitishning bir qancha
samarali yo’llari mavjud. Ilmiy-texnik tafakkurning borgan sari o’sishi va yoshlarning fan
texnikaning jo’shqin rivojlanishida faol ishtirok etishlari faqat ta’lim mazmunini emas, balki
o’qitish jarayonining usul va shaklini to’g’ri tashkil etilishini, o’qishga qiziqishni, ijodiy
qobiliyatni, egallangan bilimlarni amalda ijodiy qo’llay bilishni rivojlantirish maqsadlarida
yanada takomillashtirishni ham talab qiladi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Talabalarga konchilik sohasiga tegishli bo’lgan fanlarni o’qitishda boshqa fanlarni
o’qitish da bo’lganidek, o’qitishning xilma-xil metodlari qo’llanilib talabalarning texnika va
konchilik sohasiga tegishli bo’lgan qiziquvchanligini va ziyrakligini oshirib boradi. Ma’lum
mavzu doirasadagi bilimlarini amalga qo’llay olish usullarini o’rgatadi. O’qitish metodi qisqa
vaqt mobaynida o’quvchilarga ko’proq bilim berishni o’ziga maqsad qilib oladi.
Har bir metodni o’z o’rnida qo’llay olish lozim, bu albatta pedagogik mahoratni talab
qiladi. Bilimlarni tinglovchilarga tushinarli va qiziqarli tarizda yetkazish uchun og’zaki bayon
qilish metodlari, ko’rgazmali metodlar, amaliy metodlari juda kata yordam beradi.
Og’zaki metod
: Ta’lim metodlari tizimida muhim o’rin tutadigan metod bo’lib, o’zi ham
quyidagi turlarga bo’linadi:
• hikoya
• suhbat
•tushuntirish
• ma’ruza
Hikoya qilish - programmada nazarda tutilgan barcha o’quv materialini aniq va to’liq
qamrab olishi kerak. Material qiziqarli va o’quvchilarning fikrini aktivlashtiradigan, diqqatini
yangilikning asosiy elementlariga jalb qiladigan bo’lishi lozim. Hikoya uchun o’qituvchi
konchilik sohasiga tegishli bo’lgan qiziqarli ma’lumotlarni foydalaniladi.
Suhbat. Didaktik vazifalardan kelib chiqqan holda suhbat ikki turga: oldindan
o‘tkaziladigan suhbatlar va yakuniy suhbatlarga bo‘linadi. Oldindan o‘tkaziladigan
suhbatlarni o’qituvchi yangi mavzu oldidan qo’llaydi. Bunday suhbatning maqsadi — bo‘lajak
kuzatishlar bilan mavjud bilimlar o‘rtasida aloqa o‘rnatish maqsadida talabalarning bilimini
aniqlashdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
817
Yakuniy suhbat bilan olingan faktlarni sistemalashtirish va konkretlashtirishga,
mustahkamlash va aniqlashga yo‘llanadi. Yakuniy suhbat orqali talabalarning mavzuni qanchalli
darajada yaxshi o’zlashtirganini bilib olish mumkin.
Ko’rgazmali metod
: samarali metodlardan biri hisoblanib, zamonaviy ta’limning asosini
tashkil etadi.
• Namoyish
• Tasvirlash
Biz doimo mavzuda o’tilgan yangi predmetlarni misol uchun ekskavator yoki boshqa da
ishlab chiqarish uskunalarini borib ko’rishimiz mumkin emas. Shunday ekan oldin ko’rmagan
narsamiz haqida bilimlarga ega bo’lishimizdan oldin u haqida tassavurga ega bo’lishimiz lozim.
Bu mavzuda ko’rgazmali metod qo’l keladi. Aytaylik, foydali qazilmalarni tashish uchun
ishlatiladigan transport turlaridan biri avtosamasval haqida maruza vaqtida talabalarda tassavur
paydo qilish uchun maketlardan foydalaniladi. Uning ishlash prinsipi, detallari va natiyjaliligini
ko’rsatish uchun video materiallardan foydalaniladi. Ta’limning bunday metodlaridan
foydalanilganda talabalarning bilish faoliyati ko’gazmali vositalar yordamida shakllanadigan
tassavurlarga bog’liq bo’ladi. Ko’rgazmali qurollar bilimlarni tartibka solish va boyitishga,
shuningdek, talabalarning fikr yuritish faoliyatini faollashtirishga yordam beradi.
Ta’limning ko’rgazmali metodlari talabalarning bilim faoliyatida obrazli va mantiqiy,
aniq va mavhum, hissiy va aqliy jihatlar nisbatini chuqur tushunishni talab etadi.
Amaliy ishlar metodi:
Nazariy bilimlarimizni amalda tatbiq etish uchun eng zarur metod
hisoblanadi.
• Mashq
• Laboratoriya
• Amaliy ishlar
Amaliy ishlar o’quvchilarga egallagan bilimlarini amalda qo’llashni o’rgatishda yordam
beradi. Amaliy ishlarni bajarish rejasini o’quvchilarning o’zlari mustaqil tuzishlari katta ta’limiy-
tarbiyaviy ahamiyatga egadir. Ko’rgazmali qurollarning o’quvchilar tomonidan bajarilishini ham
amaliy ishlarga kiritish mumkin, bu egallangan bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi.
Laboratoriya ishlarining o’tkazilishi egallangan bilimlarning ishonarlilik kuchini oshiradi,
bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi, ularni amalda qo’llashga o’rgatish uchun xizmat
qiladi. Laboratoriya ishlari o’quvchilarning jihoz, maxsus uskuna, qurol va turli texnikaviy
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
818
qoliplardan foydalangan holda tajribalar o’tkazish metodi hisoblanadi. Konchilik sohasida
laboratoriya ishlari laboratoriya xonalarida yoki keng maydonlarda amalga oshiriladi.
Mustaqil ishlar – bu o’qituvchining bevosita ishtirokisiz, biroq uning topshirig`i bilan
maxsus ajratilgan vaqtda bajariladigan ishlardir. Bu o’rinda talabalar o’zlarining intilishlarini
qo’llab hamda aqliy va jismoniy harakatlarining natijalarini u yoki bu formada ifodalab,
topshiriqda qo’yilgan maqsadga ongli ravishda erishishga harakat qiladilar. Agarda o’qituvchi
topshiriqqa kuzatilayotgan faktlarni kuzatuvchining qo’lidan keladigan tahlil va
umumlashtirishlarni kiritsa, kuzatishlarning samaradorligi yanada ortadi.
XULOSA
Dars o’tishda “Aqliy hujm”, “BBB”, “Bingo”, “Claster”, “Toj”, “Zinama-zina“, “Marra
sari olg’a”, “Shar” va boshqa usullardan foydalanish tavsiya etiladi, ammo tavsiya etilayotgan
metod va shakllar bilan cheklanib qolishi kerak emas. Talabalarning konchilik sohasiga tegishli
fanlarga qiziqishini shakllantirish va rivojlantirish har bir darsning qanday saviyada tashkil
qilinishiga bog’liq.
REFERENCES
1.
Беспалько, В.П. Слагаемые педагогических технологий. - М: 1989. - 192 с.
2.
Babanskiy Yu. O'qitish samaradorligini oshirishning didaktik asoslari haqida. M.:
Pedagogika - 2006 yil
3.
Ishmuhamedov R. Innovatsion texnologiyalar yordamida ta'lim samaradorligini oshirish
yo`llari. – Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2009.
4.
Interactive teaching methods at the university as a pedagogical innovation/Gulakova M.
V., Kharchenko G. I. // Concept, No. 11. 2013. P.1-1.
5.
Matlab Tilavova “Texnologiya va uni o’qitish metodikasi”. Toshkent “Muharrir
nashriyoti”. 2019
6.
Sanoqulov X.R, Xodieva D.P. Satbaeva “Mehnat va uni o’qitish metodikasi” Darslik.
T.;TDPU.2015-yil.
7.
Tilavova M. Texnologiya va uni o`qitish metodikasi: o`quv qo`llanma / M.
8.
Tilavova. - Buxoro: ООО "Sadriddin Salim Buxoriy" Durdona, 2021. - 312 b.
9.
Umumiy pedagogik a. - Т .: « Fan va texnologiya», 2018, 528 bet
10.
Q.H. Azizov "Maxsus fanlarni o'qitish metodikasi". O'quv qo'llanma. TAYLQEI.
Toshkent2019 y
