ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1950
O`ZBEKISTONDA MUSTAQILLIKDAN KEYIN ZIYORATGOHLARNING QAYTA
REKONSTRUKSIYA QILINISHIGA QARATILGAN DAVLAT SIYOSATI VA
ZIYORAT TURIZMINING RIVOJLANISHI
Shojonov Ma’rufjon To’ymurodovich
Toshkent shahar Sergeli tumani
264-maktab o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15334127
Annotatsiya.
Maqolada istiqloldan keyingi tarixiy ziyoratgohlarning restervatsiya
qilinishi va uning davlat siyosati darajasiga chiqqanligi, ziyorat turizmini rivojlantirishning
muammo va istiqbollari yoritilgan.
Kalit so`zlar:
turizm, tarixiy joylar, geografik joylashuv, iqlim va ob-havo sharoiti,
UNESCO, ziyorat turizmi, Yo`l xaritasi, maqbaralar, masjid, madrasalar.
STATE POLICY FOR THE RECONSTRUCTION OF PILGRIMAGE SITES AND THE
DEVELOPMENT OF PILGRIMAGE TOURISM IN UZBEKISTAN AFTER
INDEPENDENCE
Abstract.
The article discusses the restoration of historical pilgrimage sites after
independence and its rise to the level of state policy, as well as the problems and prospects for
the development of pilgrimage tourism.
Keywords:
tourism, historical sites, geographical location, climate and weather
conditions, UNESCO, pilgrimage tourism, Road map, mausoleums, mosques, madrasas.
ГОСУДАРСТВЕННАЯ ПОЛИТИКА ПО ВОССТАНОВЛЕНИЮ МЕСТ
ПАЛОМНИЧЕСТВА И РАЗВИТИЮ ПАЛОМНИЧЕСКОГО ТУРИЗМА В
УЗБЕКИСТАНЕ ПОСЛЕ ОБРЕТЕНИЯ НЕЗАВИСИМОСТИ
Аннотация.
В статье рассматривается восстановление исторических мест
паломничества после обретения независимости и возведение его в ранг государственной
политики, а также проблемы и перспективы развития паломнического туризма.
Ключевые слова:
туризм, исторические места, географическое положение,
климатические и погодные условия, ЮНЕСКО, паломнический туризм, Дорожная карта,
мавзолеи, мечети, медресе.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1951
O‘zbekistonda olib borilayotgan tub islohotlar, davlat siyosati mazmuni yosh avlodni
ma`naviy yetuk, intellektual salohiyatli barkamol avlod qilib tarbiyalashga qaratilgan. Amalga
oshirilayotgan o‘zgarishlarning bosh maqsadi ham insonning moddiy va ma`naviy manfaatlarini
himoya qilishdan iborat. Milliy qadriyatlarni tiklash, ma`naviyatni yuksaltirish, ayniqsa sharqona
odob-axloq an`analariga e`tiborni kuchaytirish shular jumlasidandir. Yurtimizda buyuk rejalar va
bunyodkorlik ishlari tarixiy an`ana va tajribalarga asoslanib, aql-u idrok bilan amalga
oshirilmoqda.
Buxoroi Sharifda qadimiy obidalar benihoya ko‘p. Ularning har biri qadrli. Har biridan
moziy nafasi kelib turganday bo‘ladi. Har biri ajdodlarimizning qanday insonlar
bo‘lganliginining tilsiz guvohidek tuyuladi.Aslida ham shunday. O‘zbek xalqining tarixi yozma
manbalar bilan bir qatorda osori-atiqalarimizda ham muhrlanib qolgan. Kitoblar o‘qiladigan
dalillar bo‘lsa, yodgorliklar ko‘riladigan dalillardir. Osori-atiqalar tarixini bilish ham
o‘tmishimiz haqidagi taassurotlarimizni boyitadi va aniqlashtiradi. Xalqni tarixiy, moddiy va
madaniy merosni o‘rganish bilan tarbiyalash muhim ahamiyatga ega. Chunki har bir kattakichik
yodgorlik o‘zbek xalqi tarixidagi muhim bir voqea yoki sana bilan bog‘liq, yoki bo‘lmasa davlat
ahamiyatiga molik biror zarurat tufayli bunyod etilgan.
Buxoro olis tarixi davomida bir necha bor qaytadan bunyod etilgan. Lekin shahar o‘z
tarixiy ildizlaridan hech qachon uzilib ketmagan. Uning bag‘rida olis o‘tmishdan to bugungi
kungacha qurilgan ko‘plab me’morchilik yodgorliklari saqlanib qolgan. Tarixiy ma’lumotlarga
ko‘ra, XX asr boshlarida ular soni 550 ga yaqin bo‘lgan. Salkam bir asrga yaqin vaqt ichida
sho‘ro dahriylarining tariximizga nisbatan buzg‘unchilik munosabati o‘z ta’sirini ko‘rsatdi.
Bugungi kunga kelib, shaharda 300 ga yaqin yodgorliklar saqlanib qolgan. Mustaqillik
yillarida Buxoroni zamonaviy va milliy shaharsozlik asosida qayta qurish, obodonlashtirish
hamda bunyodkorlik ishlari ana shu yodgorliklarni asl tarixiy holida tiklashdan, ta’mirlashdan
boshlandi. Dastlab Bahovuddin Naqshband, Sayyid Amir Kulol, Chor Bakr kabi tarixiy
majmualar asl tarixiy asosida qayta qad rostladi. Keyin shahar bag‘ridagi Chashmai Ayub,
Dahmai Behishtiyon, Hazrati 7 Abu Xafs Kabir, Shayx Abu Bakr Gulobodiy, Xoja Ismatulloh
Valiy kabi ulug‘ allomalar nomlari bilan bog‘liq ziyoratgohlar, maqbaralar, masjid va madrasalar
asl holida qayta tiklanib, obod qilindi. Buxoroda har qadamda tarix bilan yuzlashasiz. Uning har
bir obidasi, madrasa, masjidi, minorasi, hovuz, xiyoboni, bozor va ko‘chalari o‘tmish guvohlari
sifatida namoyon bo‘ladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1952
O‘z davrining hayotiy ehtiyojlari tufayli bunyod etilgan bu hayratomuz inshootlar,
imoratlarda keksa tarix bilan birgalikda ajdodlarimizning yuksak aql-zakovati, donishmandligi,
ilmiy salohiyati, dunyoviy madaniyati, g‘aroyib san’ati ham o‘z ifodasini topgan. Darhaqiqat,
mamlakatimiz mustaqillikka erishgach milliy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirish, madaniy
meros, ayniqsa tarixiy-me’moriy obidalarni asrash, ularni kelgusi avlodga etkazish borasida
ulkan ishlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda Buxoroda 660 ta moddiy-madaniy meros
ob’ektlari ro‘yxatga olingan bo‘lib, 231 tasi arxeologiya ob’ektlari, 364 tasi arxitektura
yodgorliklari (8 ta maqbara, 47 ta masjid, 14 ta karvonsaroy, 39 ta madrasa), 19 tasi monumental
san’at asarlari, 22 tasi arxitektura ansambllari va 24 tasi diqqatga sazovor joylardir. Shulardan
331 tasi Respublika ahamiyatidagi va 329 tasi mahalliy ahamiyatdagi moddiy-madaniy meros
ob’ektlari hisoblanadi. Buxoro shahrida 300 dan ortiq hovuz bo‘lganligi XIX asr hujjatlarida
qayd qilingan. Chashmadek qayta ko‘z ochgan Buxoro hovuzlari esa asrlar osha shaharga ko‘rk-
u tarovat baxsh etaveradi.
Buxoro tarixiy shahar sifatida turizm sohasida katta salohiyatga ega. Mustaqillikdan
keyin shaharning tarixiy obidalari restavratsiya qilindi, infratuzilma yaxshilandi va xalqaro
turistlarni jalb qilish uchun keng imkoniyatlar yaratildi.
Buxoro UNESCOning madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan shahar sifatida yanada e’tibor
qozondi. Turizm sohasi rivojlanishi natijasida hudud iqtisodiy jihatdan taraqqiy etdi va yangi ish
o‘rinlari yaratildi. Mustaqillik yillarida Buxorodagi ijtimoiy holat sezilarli darajada yaxshilandi.
Hozirgi vaqtda har bir davlatning tarixiy joylariga nisbatan ziyorat turizmi juda
rivojlangan. Bu ayniqsa O`zbekistonda ham keng rivojlangan. Bu avvalo Buxoro, Xiva,
Samarqandda juda yuksak darajada rivojlanmoqda.
Tashrif buyuruvchilar uchun shart-sharoitlar yaratilishi rejalashtirilgan turizm salohiyati
yuqori bo`lgan madaniy meros obyektlariga ―Abdullo Norinjiy ziyoratgohi, Shayx Jalil bobo
ziyoratgohi, Bibi seshanba ziyoratgohi, Xoja Maxmud Anjir Fag`naviy ziyoratgohi, Shohi-
Zinda‖ majmuasi,Xoja Doniyor maqbarasi,Amir Temur maqbarasi, Xoja Axror Vali majmuasi,
Hazrat Xizr masjidi,Xazrati Dovud g`ori ziyoratgohi, Maxdumi A‘zam majmualarini misol
qilishimiz mumkin.
Shunga o‘xshash ziyoratgohlar ro`yxati Respublikamizda 50 dan ortiq. Ziyoratgohlarda
amalga oshiriladigan bir qancha chora-tadbirlar mavjud: ziyoratgohlarga olib boruvchi yo`llarni
joriy ta‘mirlash; viloyat markazidan va boshqa yirik aholi punktlaridan ziyoratgohga olib
keluvchi yo`l ko`rsatgich va axborot belgilarini o`rnatish; sayyohlarni ziyoratgohga avtotransport
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1953
vositalarining navbatlar hosil qilmasdan kirib-chiqishi uchun qulay harakatlanish rejasini ishga
tushirish; transport vositalari (avtomobil va avtobus) uchun alohida avtoturargohlar tashkil etish;
ziyoratgohlarda navbatlar va tirbandliklar, shuningdek, favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda,
obyekt bo`ylab ziyoratchilar oqimini taqsimlash rejalarini ishlab chiqish va yo`lga qo`yish;
ibodat marosimlarini uyushtirish jarayonlarida (namozlar) ziyoratchilarni joylashtirish sxemasini
ishlab chiqib amalga oshirish; oilaviy tadbirkorlik dasturi doirasida ustuvor ravishda ziyoratgoh
atrofida oilaviy mehmon uylarini tashkil qilish uchun 30 mln so`mgacha kreditlar taqdim
qilinishini yo`lga qo`yish; ziyoratgohda sanitar-gigiyenik talablarga amal qilgan holda hojatxona
va qushxonalarni tartibga keltirish choralarini ko`rish; ziyoratgohlarda qo`shimcha xizmat turlari
(ovqatlanish va esdalik sovg`alarini sotish shoxobchalari, ziyorat amallarini amalga oshirish
uchun lozim bo`lgan buyumlar savdosi)ni tashkil qilish va kengaytirish; ziyoratgohga tashrif
buyurganlar uchun shart-sharoitlar (o`rindiqlar, kutish xonalari va maydonlari, onalik va bolalik
xonasi, nogironligi bo`lgan shaxslar uchun qulay bo`lgan sharoitlar, salqin ichimliklar va boshqa)
yaratish; ziyoratgohdagi ziyorat tartibi va odobi haqida qo`llanmalar ishlab chiqish va
ziyoratgohlarga o`tkazish choralarini ko`rish; ziyoratgohlar haqidagi bosma va elektron targ`ibot
materiallarini ishlab chiqish va keng targ`ib qilishdan iborat.
REFERENCES
1.
O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Ichki va ziyorat turizmini
rivojlantirish bo`yicha qo`shimcha chora-tadbirlar to`g`risida” qarori, Toshkent, 24 fevral,
2021.
2.
Mirziyotov I. Diniy bagrikenglik va marifat. Hidoyat , T. 2001.
3.
Qayumova S, Unutilgan qadriyatlar, Buxoro 1993
4.
Qayumova S, S Buxoriy, Maftunkor qadriyatlar, Buxoro 2007
5.
Rasulov M. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda tarixiy va madaniy yodgorliklarning
muhofaza qilinishi va tiklanishi
6.
www.lex.uz.(O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi)
7.
www.ziyonet.uz. (Milliy ta’lim portali)
8.
www.edu.uz.(O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
rasmiy portali)
9.
www.mustaqillik.uz.( Mustaqil O‘zbekiston Solnomasi portali)
