ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
377
SÚWRETLEW ÓNERINDE
Q.SAIPOV DÓRETIWSHILIGIN TALABALARǴA
ÚYRETIW
Abatov Jalǵasbay Orınbaevich
Berdax atındaǵi Qaraqalpaq mámleketlik universiteti w.a. docent.
Uzakbaev Aynazar Orınbay ulı
Berdax atındaǵi Qaraqalpaq mámleketlik universiteti 2-kurs talabası.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15368103
Annotaciya. Maqalada xudojnik Q.Saipov dóretiwshiligi haqqında talabalarǵa
túsindiriw reńler hám simvollar tiykarında social waqyanı, ishki sezimin kórsetiw, sol menen
birge súwretler, qadirli súwretlerdi túsiniwde belgili dárejede reńler ańlatuwshı mánislerine
baylanıslıǵı. Qále tariyxıy bolsin yamasa uluwma psixologiyalıq, kórkem bolsın reńler hám
simvollar haqqında biliw talap etiledi.Maqalada Q.Saipov dóretiwshiligin túsiniwde reńler
haqqında da belgili dárejede kóz aldına keltirip biliw kerekligi haqqında pikr keltiriledi.
Gilit sózleri: reńler, simvollar, súwretlew óneri, bezew, dekoraciya, kórkem óner
shıǵarması, tariyxıy мákan, dawir hám suwret baylanıslıiǵı, reńlisúwret, uyǵınlıq, mánisi
МЕТОДЫ РАЗЪЯСНЕНИЯ СТУДЕНТАМ ТВОРЧЕСТВА К. САИПОВА В
ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ
Аннотация. В статье рассказывается о творчестве художника К. Саипова и о
том, что разъяснение студентам, основанное на цветах и символах, зависит от того, в
каком смысле оно выражает социальные события, чувства, в каком смысле картины,
уникальные картины. Независимо от того, « исторически это или вообще
психологически, художественно ли это, необходимо знать цвета и символы. В статье
обсуждается, что при понимании творчества К. Саипова должно быть определенное
представление о цветах.
Ключевые слова: цвета, символы, изобразительное искусство, декор,
художественное произведение, историческое пространство, связь времени и образа,
живопись, гармония, смысл
METHODS OF EXPLAINING TO STUDENTS THE WORKS OF K. SAIPOV IN THE
VISUAL ARTS
Abstract. The article tells about the work of the artist K. Saipov and that the explanation
to students based on colors and symbols depends on the sense in which it expresses social events,
feelings, in what sense paintings, unique paintings. Regardless of whether it is historical or even
psychological, whether it is artistic, it is necessary to know colors and symbols. The article
discusses that when understanding the work of K. Saipov, there should be a certain idea of
colors.
Keywords: colors, symbols, fine art, decor, artwork, historical space, connection of time
and image, painting, harmony, meaning
Qaraqalpaq reńlisúwretiniń rawajlaniwi hám formalasiwi 20-ásirdiń 1950-jillariniń
ekinshi yarimi - 1960-jillardiń baslarina tuwri keledi. Oǵan deyin Qaraqalpaqstanda súwretlew
óneri (reńlisúwret, grafika, músinshilik) bolmaǵan biraq skulptura hám kesiw qábiletine iye
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
378
bolǵan sheber ustalar xaliq ameliy kórkem bezew ónerinde kóp islegen.Arnawli kórkem tálim
alǵan birinshi xudojnikler - Qıdırbay Saipov (1939-1972), Kawender Berdimuratov (1926-
1997), Joldasbek Kuttimuratovlar (1934-2016) tiykarinan Tashkent qalasindaǵi kórkem óner
mekteplerin pitirgen edi.
Qaraqalpaqstanda 50-jillarda jergilikli qaraqalpaq súwretlew óneri mektebi formalasa
basladi.Súwretlew óneri mektebiniń formalasiwina úlesin qosqan jergilikli xudojniklerden -
Qidirbay Saipov, Qawender Berdimuratov, Muzaffar Ishanov, Amangeldi Ótegenov,
músinshiler Joldasbek Quttimuratov hám Daribay Turiniyazovlar boldi.
Qaraqalpaq xalqınıń suwretlew ónerin izertlewde hám rawajlanıwına belgili suwretshi,
Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen kórkem óner ǵayratkeri Q.Saipovtıń islegen xızmetleri
ayrıqsha sóz etiwge turarlıq.
Q.Saipovtıń dóretiwshilik xızmetleri Tashkenttegi Benkov atındaǵı kórkem óner
uchilishesin pitkergennen baslap-aq teatr menen baylanısta boldı. 1958-jıldan baslap
Stanislavskiy atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik teatrınıń bas xudojnigi bolǵan Q.Saipovtıń «Aq
gul» spektakli (1959 j ) suwretshiniń dekoratsiyanı jivopislik jobada sheshiwdegi eń iri tabısı
edi. Q.Saipovtıń tariyxıy temaǵa qızıǵıwı onıń patriotlıq temaǵa arnalǵan diplom jumısı
«Bozataw» kartinasınan da ayqın kórinedi.
1959-jılı Moskvada bolǵan Ózbekstan kórkem óneri hám ádebiyatınıń on kunliginde
Q.Saipovtıń «Aq gul» spektakline salǵan eskizleri Ózbekstandaǵı ataqlı xudojniklerdiń
shıǵarmaları qatarında joqarı bahalandı hám avtor xudojnikler awqamına aǵzalıqqa qabıllandı.
1961- jılı Q.Saipov Qaraqalpaqstan xudojnikler awqamınıń shólkemlestiriw komitetiniń
juwaplı sekretarı bolıp tayınlandı.
Eskizlerdi, kartinalardı kóriw hám olardı bahalaw, hár qıylı kórgizbelerge tayarlanıw,
dóretiwshilik buyırıtpalardı tekseriw hám óńdirislik ustaxanasındaǵı isler hám taǵı basqalar onıń
wazıypasına kirdi.
Biraq bul jumıslar onıń teatrdaǵı juwapkershiligine kesent keltirgen joq. Usı jılı ol
N.Dáwqaraevtıń «Alpamıs» atlı muzıkalı dramasın bezeydi. Bul postonovka sol waqıttaǵı
xudojniktiń eń iri shıǵarması boldı.
Q.Saipovtıń epikalıq shıǵarmalardı saxnalastırıwǵa qatnasıwı qaraqalpaq xalqınıń burınǵı
qaxarmanlıq ótmishine baǵıshlanǵan iri estelik sıpatında kórinedi.
Xudojnik «Alpamıs» tı saxnalastırıwda etnografiyalıq materiallardı sheberlik penen
paydalandı. 1960 jıllardıń basında Q.Saipov Dushanbedegi S.Ayniy atındaǵı opera hám balet
teatrında K. Lektovtıń «Kuba qızı» operasın bezedi.
Bul onıń operanı saxnalastırıwdaǵı, bezewdegi birinshi tájiriybesi edi. Q. Saipov usı jılı
Á. SHamuratov hám I.Yusupovtıń «Qırq qız» hám taǵı basqa bir qansha spektakllerdi bezedi.
Xudojnik dóretpelerinde tariyxıy-revolyusiyalıq, ertek-legenda temasındaǵı spektakllerge islegen
dekoratsiyaları keń orın aladı.
Usılardan hám muzıkalı drama: T.Qayıpbergenovtıń «Qaraqalpaq qızı» (1967 j.rejisserı
R.Tóreniyazov) hám A.Begimov, T.Allanazarovtıń «Ǵárip ashıq» spektakllerine de dekoratsiya
isledi. Ol bir qansha jıl dawamında hár qıylı bayram, waqıyalardı bezeytuǵın xudojnik sıpatında
de kózge tusti.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
379
Onıń Tashkenttegi hápteliklerdiń saltanatlı ashılıwı hám jabılıwı konsertlerin,
Xorezmdegi mádeniyat kunlerin bezewi eń iri bezew jumıslarınan esaplanadı.
Q.Saipovqa tınımsız izleniwler tán edi. Onıń talantınıń bir bólegi kórkem ónerdiń basqa
da tarawları: suwretshilik óneri, grafika hám ádebiyatta da anıq kózge tusti.
XIX-XX ásirdiń suwretshilik ónerinde baslı wazıypalarǵa aynalǵan bul mashqalalar
qaraqalpaq kórkem ónerinde birinshi ret qaraqalpaq xudojnigi Q.Saipov tárepinen sheshildi.
Q.Saipovtıń suwretshilik ónerinde bir qansha portret shıǵarmaları da bar. Ol kóplegen
lirikaliq kartinalardi jaratti.
Bular: «Tandir tábiyat kórinisinde», «Kesh», «Amudariyada kesh», «Ájiniyaz portreti»
(1967 j), «Záwreniń portreti» (1967 j), «I.Yusupovtıń portreti» (pitpegen) hám taǵida basqa bir
qansha kartinalar jaratti.
«Záwreniń portreti» 1967 jilda islengen bolıp, házirgi waqıtta Qaraqalpaqstan
Respublikamızdıń paytaxtı Nókis qalasındaǵı I. V. Savitskiy atındaǵı muzeyde saqlanbaqta.
Berdaq atındaǵı sıylıqtıń lawreatı, talantlı xudojnik Q.Saipovtıń qısqa bolsa da
mazmunlı dóretiwshilik ómiri respublikamız mádeniyatınıń rawajlanıwına belgili dárejede tásir
etti.
REFERENCES
1.
Абатов Ж. О., Узакбаев А. О. ТАЛАБАЛАРДА САНЪАТ АСАРИНИ КЎРИБ
ТУШУНИШ
ҚОБИЛИЯТИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
УСУЛЛАРИ
2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.14531738
2.
Абатов Ж. О
ТАСВИРИЙ САНЪАТ ФАНИГА БАДИИЙ ЁНДАШУВ 2024
https://doi.org/10.5281/zenodo.14205820
