RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
42
KIMYO DARSLARIDA O‘QUVCHILARNI LOYIHAVIY FAOLIYATGA JALB QILISH
USULLARI.
Tilyabov Maxsudjon Umurzokovich
1
, Pardayev Ulug‘bek Xayrullo o‘g‘li
2
1
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Tabiiy fanlar fakulteti Kimyo kafedrasi o‘qituvchisi.
2
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Tabiiy fanlar fakulteti talabasi.
pardayevulugbek125@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida kimyo fanini o‘qitishda
o‘quvchilarni loyihaviy faoliyatga jalb qilish usullarining samaradorligi tahlil qilinadi. Loyihaviy
faoliyat o‘quvchilar bilimini mustahkamlash, fanga bo‘lgan qiziqishini oshirish va amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirishda muhim vosita sifatida ko‘riladi. Tadqiqot davomida metodik tahlil,
so‘rovnoma va amaliy loyihalar tahlili asosida natijalar aniqlanib, grafiklar yordamida ko‘rsatildi.
Olingan natijalar asosida samarali uslublar tavsiya qilindi.
Kalit so‘zlar:
Kimyo ta’limi, loyihaviy faoliyat, innovatsion metodika, o‘quvchi faolligi,
amaliyotga yo‘naltirish.
Kirish:
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, mustaqil fikrlash va
amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Kimyo fani tabiat qonunlarini
tushunish va ularni real hayotda qo‘llashni o‘rgatadi. Bunda o‘quvchilarni loyihaviy faoliyatga jalb
etish orqali ularning mustaqil ishlash, tajriba o‘tkazish, natijalarni tahlil qilish ko‘nikmalari
rivojlanadi.[1,72 b.] Ushbu maqola mazkur jarayonning samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi
usullarga bag‘ishlangan.
Adabiyotlar tahlili:
Adabiyotlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, loyihaviy yondashuv
o‘quvchilarning ijodiy tafakkurini shakllantiradi (Ismoilova G., 2021)[2, 48 b.], ularni amaliy
faoliyatga yo‘naltiradi (Xolmatov R., 2020)[3, 17 b.] va kimyo fanini chuqurroq o‘zlashtirishga
imkon beradi (Normurodova M., 2019)[4, 55 b.]. Taqdim etilgan usullar PISA baholash tizimida
ko‘plab davlatlarda muvaffaqiyatli tatbiq qilinmoqda (UNESCO, 2022)[5, 89-91 b.]. Mahalliy
tadqiqotlar ham loyihaviy faoliyatni joriy qilish orqali o‘quvchilarda o‘zlashtirish darajasi oshishini
ko‘rsatmoqda (Qodirov A., 2023)[6, 101 b.].
Metodologiya:
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Nazariy metod: ilmiy-metodik adabiyotlar, dissertatsiyalar va maqolalar tahlili.
Empirik metod: 7–11-sinf o‘quvchilari o‘rtasida loyihaviy faoliyat asosida darslar o‘tkazilib,
natijalar kuzatildi.
Diagnostik metod: o‘quvchilar bilan so‘rovnoma va testlar o‘tkazildi.[7, 363 b.]
Statistik metod: olingan natijalar diagramma va gistogramma ko‘rinishida tahlil qilindi.
Natijalar:
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
43
(Diagramma: O‘quvchilarning loyihaviy darslarga bo‘lgan qiziqishi – 60% yuqori, 30%
o‘rtacha, 10% past.)
Ta’rif:
Diagrammadan ko‘rinib turibdiki, o‘quvchilarning aksariyati loyihaviy faoliyatli
darslarga katta qiziqish bildirgan.
Tahlil:
Bu holat o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, amaliy bilimlarni tatbiq etishga ehtiyoj
borligini ko‘rsatadi.
(Diagramma: Loyihaviy faoliyatli darslardan keyin test natijalari 56% dan 82% gacha
ko‘tarilgan.)
Ta’rif:
Loyihaviy yondashuv o‘quvchilarning bilimi oshishiga bevosita ta’sir qilgan.
Tahlil:
Bunday darslar o‘quvchilarning mavzuni chuqur tushunishi va uni amaliyotda
qo‘llashiga yordam beradi.
(Gistogramma: 5 mezon bo‘yicha baholash – qiziqarli (4.5), tushunarli (4.6), amaliy (4.8),
zamonaviy (4.4), innovatsion (4.7))
Ta’rif:
O‘quvchilar tomonidan loyihaviy darslar yuqori baholangan.
Tahlil:
Bu yondashuvning o‘quv jarayonida doimiy qo‘llanishi samarali bo‘lishi
mumkinligini ko‘rsatadi.
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
44
Muhokama:
Olingan natijalar loyihaviy faoliyatning o‘quvchilar uchun nafaqat bilim
manbai, balki amaliy tajriba maydoni bo‘lishi mumkinligini isbotladi. Loyihalash asosida
o‘tkazilgan darslar o‘quvchilarni fanga bo‘lgan munosabatini ijobiy tomonga o‘zgartirdi. Darslarda
laboratoriya tajribalari, kichik guruh loyihalari, prezentatsiyalar va kimyoviy muammolarni hal
qilish ishlari yuqori samaradorlik berdi.[8, 165 b.]
Xulosa:
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kimyo darslarida loyihaviy faoliyatni joriy
qilish o‘quvchilarning bilim darajasi, ijodiy fikrlashi va fan bilan bog‘lanish qobiliyatini sezilarli
darajada oshiradi. Bunday yondashuvni metodik qo‘llanmalar, o‘quv rejalar va milliy o‘quv
dasturlariga integratsiya qilish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Pardayev U. et al. The effects of organizing chemistry lessons based on the finnish
educational system in general schools of uzbekistan //Journal of universal science research. – 2024.
– Т. 2. – №. 4. – С. 70-74.
2.
Ismoilova G. (2021). Innovatsion yondashuvlar asosida kimyo fanini o‘qitish. Toshkent.
3.
Xolmatov R. (2020). Ta’limda loyihaviy yondashuv metodikasi. Samarqand.
4.
Normurodova M. (2019). Kimyo darslarida ijodkorlikni rivojlantirish yo‘llari. Buxoro.
5.
UNESCO. (2022). Project-Based Learning in Science Education: Global Practices.
6.
Qodirov A. (2023). O‘quvchilarning kimyoviy savodxonligini oshirishda loyiha
metodlarining roli. Nukus.
7.
Xoliyorova S., Tilyabov M., Pardayev U. Explaining the basic concepts of chemistry to
7th grade students in general schools based on steam //Modern Science and Research. – 2024. – Т.
3. – №. 2. – С. 362-365.
8.
Shernazarov I. et al. Methodology of using international assessment programs in
developing the scientific literacy of future teachers //Spast Abstracts. – 2023. – Т. 2. – №. 02.
